य॒दार॒मक्र᳚न्नृ॒भवः᳚ पि॒तृभ्यां॒ परि᳚विष्टी वे॒षणा᳚ दं॒सना᳚भिः ।
आदिद्दे॒वाना॒मुप᳚ स॒ख्यमा᳚य॒न्धीरा᳚सः पु॒ष्टिम᳚वहन्म॒नायै᳚ ॥
आदिद्दे॒वाना॒मुप᳚ स॒ख्यमा᳚य॒न्धीरा᳚सः पु॒ष्टिम᳚वहन्म॒नायै᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
य॒दा । अर᳚म् । अक्र᳚न् । ऋ॒भवः᳚ । पि॒तृ॑भ्या᳚म् । परि᳚॑विष्टी । वे॒षणा᳚ । दं॒सना᳚भिः ।
आत् । इत् । दे॒वाना᳚म् । उप᳚ । स॒ख्यम् । आ॒य॒न् । धीरा᳚सः । पु॒ष्टिम् । अ॒व॒ह॒न् । म॒नायै᳚ ॥
आत् । इत् । दे॒वाना᳚म् । उप᳚ । स॒ख्यम् । आ॒य॒न् । धीरा᳚सः । पु॒ष्टिम् । अ॒व॒ह॒न् । म॒नायै᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
यदा यस्मिन्काल ऋभवः पितृभ्यां मातापितृभ्यां परिविष्टी परिवेषणेन परिचर्यया वेषणा वेषनेन व्याप्त्या । यद्वा । वेषेण जरदूपयोर्युवत्वकरणेन दंअनाभिरन्यैश्च मसनिर्माणादिकर्मभिररमत्यर्थमक्रन् आदिदनन्तरमेव देवानामिन्द्रादीनां सख्यं सखित्वं समानख्यानत्वं देवतात्वमुपायन् । आगमन् । युवशा कर्त्वा । ऋग्वे. १-१६१-३ । इति देवत्वप्राप्तेरेकान्तत्वेन देवैरुक्तत्वादिति भावः । किञ्च धीरासो धीरा बुद्धिमन्तस्तेषां पुष्टिं गवादिविषयां मनायै मतिकृते यजमानायावहन् । वहन्ति । धारयन्ति । यद्वा । सविषयाम् पुष्टिं मनायै मनसे प्रक्शुष्तमनस्कत्वायावहन् ॥ २ ॥