श्रवणम्

3.30.14 समानपद
महि॒ ज्योति॒र्निहि᳚तं व॒क्षणा᳚स्वा॒मा प॒क्वं च᳚रति॒ बिभ्र᳚ती॒ गौः ।
विश्वं॒ स्वाद्म॒ सम्भृ᳚तमु॒स्रिया᳚यां॒ यत्सी॒मिन्द्रो॒ अद᳚धा॒द्भोज᳚नाय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
महि᳚ । ज्योतिः᳚ । नि॑हि᳚तम् । व॒क्षणा᳚सु । आ॒मा । प॒क्वम् । च॒र॒ति॒ । बिभ्र᳚ती । गौः ।
विश्व᳚म् । स्वाद्म᳚ । सम्॑भृ᳚तम् । उ॒स्रिया᳚याम् । यत् । सी॒म् । इन्द्रः᳚ । अद᳚धात् । भोज᳚नाय ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वक्षणासु । वक्ष्यन्ते यासूदकानीति वक्षणा नद्यः । तासु महि महत् ज्योतिर्ज्योतिष्मदुदकं निहितमिन्द्रेणामा नवसूतिका गौः पक्वं क्षीरादिकं बिभ्रती दधाना सती चरति । सर्वत्र वर्तते । यद्यस्मादुदकात्साद्य स्वादुतरं सम्भृतं स्वेन सम्पादितं दधिघृतक्षीरादिकं सीमेतद्विश्वं सर्वमुस्रियायां गवि भोजनायेन्द्रोऽदधात् । तस्मात्क्षीरादिकं बिभ्रती गौश्चरतीति पूर्वेणान्वयः ॥ वक्षणासु । वक्ष रोषे । अस्मात्करणादधिकरणयोश्चेति करणे ल्युट् । लित्स्वरः । पक्वम् । पचतेर्निषातकारस्य पचो व इति वत्वं प्रत्ययस्वरः । चरति । चरतिर्गत्यर्थः । बिभ्रती दुभ्रञ् चारणपोषणयोः । जुहोत्यादिः । शतुरुगित्त्वादुगितश्चेतिङीप् अध्वस्तानामादिरित्याद्युदात्तत्वम् । उस्रियायाम् । वस निवासे । स्फायितञ्चीत्यादिनाधिकरणे रक्मत्ययः । यजादित्वात्सम्प्रसारणम् । शासिवसिघसीनां चेति षस्वाभावश्छान्दसः । स्वार्थिको घप्रत्ययः । प्रत्ययस्वरः ॥ १४ ॥