इन्द्र॒ सोमं᳚ सोमपते॒ पिबे॒मं माध्यं᳚दिनं॒ सव᳚नं॒ चारु॒ यत्ते᳚ ।
प्र॒प्रुथ्या॒ शिप्रे᳚ मघवन्नृजीषिन्वि॒मुच्या॒ हरी᳚ इ॒ह मा᳚दयस्व ॥
प्र॒प्रुथ्या॒ शिप्रे᳚ मघवन्नृजीषिन्वि॒मुच्या॒ हरी᳚ इ॒ह मा᳚दयस्व ॥
पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्र᳚ । सोम᳚म् । सो॒म॒॑प॒ते॒ । पिब᳚ । इ॒मम् । माध्य᳚न्दिनम् । सव᳚नम् । चारु᳚ । यत् । ते॒ ।
प्र॒॑प्रुथ्य᳚ । शिप्रे॒ इति᳚ । म॒घ॒॑व॒न् । ऋ॒जी॒षि॒न् । वि॒॑मुच्य᳚ । हरी॒ इति᳚ । इ॒ह । मा॒द॒य॒स्व॒ ॥
प्र॒॑प्रुथ्य᳚ । शिप्रे॒ इति᳚ । म॒घ॒॑व॒न् । ऋ॒जी॒षि॒न् । वि॒॑मुच्य᳚ । हरी॒ इति᳚ । इ॒ह । मा॒द॒य॒स्व॒ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
विश्वामित्रो ब्रूते । सोमपते सोमस्याधिपते हे इन्द्र इममस्माभिर्माध्यन्दिने सवने क्रियमाणं सोमं सोमरसं पिब । यद्यस्मात्ते त्वदर्थं क्रियमाणं माध्यन्दिनं मन्ध्यन्दिनसम्बन्धि सवनं निश्केवल्याख्यं शस्त्रं चारु रमणीयं वर्तते । मघवन् धनवन् ऋजीषिन् । ऋजीषब्देन गतसारं सोमद्रव्यमुच्यते । तद्वन् हे इन्द्र हरी रथे योजितावशौ रथाद्विमुच्य शिप्रे हनू प्रप्रुथ्यात्रत्येन ग्रासेन पूरयित्वेह देवयजनदेशे मादयस्व । तावश्वौ हर्षय ॥ प्रप्रुथ्य । पोथृ वर्याप्तावित्यस्य ल्यपि रूपम् । द्रस्वश्छान्दसः । लित्स्वरः । ऋजीषिन् । अर्ज षर्ज आर्जन इत्यस्मादर्जेश्च ऋजि च । उ. ४-२८ । इतीषन्प्रत्यय ऋजि इत्यादेशश्च धातोः । आर्ज्यत इत्यृजीशम् । तदस्यास्तीतीनिप्रत्ययः । आमन्त्रितत्वान्निघातः । मादयस्व । मदिस्तुत्यादिषु । हेतुमण्णिच् । निघातः ॥ १ ॥