म॒न्द्रं होता᳚रं॒ शुचि॒मद्व᳚याविनं॒ दमू᳚नसमु॒क्थ्यं᳚ वि॒श्वच᳚र्षणिम् ।
रथं॒ न चि॒त्रं वपु᳚षाय दर्श॒तं मनु᳚र्हितं॒ सद॒मिद्रा॒य ई᳚महे ॥
रथं॒ न चि॒त्रं वपु᳚षाय दर्श॒तं मनु᳚र्हितं॒ सद॒मिद्रा॒य ई᳚महे ॥
पदपाठः (Word-by-word)
म॒न्द्रम् । होता᳚रम् । शुचि᳚म् । अद्व᳚याविनम् । दमू᳚नसम् । उ॒क्थ्य᳚म् । वि॒श्व॑च᳚र्षणिम् ।
रथ᳚म् । न । चि॒त्रम् । वपु᳚षाय । द॒र्श॒तम् । मनुः᳚॑हितम् । सद᳚म् । इत् । रा॒यः । ई॒म॒हे॒ ॥
रथ᳚म् । न । चि॒त्रम् । वपु᳚षाय । द॒र्श॒तम् । मनुः᳚॑हितम् । सद᳚म् । इत् । रा॒यः । ई॒म॒हे॒ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
मन्द्रं स्तुत्यंहोतारंदेवानामाह्वातारं शुचिंसर्वदाशुद्धं अद्वयाविनंद्वयहीनं अकुटिलं दमूनसंदा- नमनसं उक्थ्यंश्रेष्ठं विश्वचर्षणिंविश्वस्यद्रष्टारं चित्रं नानाविधवर्णं रथंन रथमिव वपुषाय रूपार्थं दर्शतंदर्शनीयं सदमित् सदैवमनुर्हितं सर्वेभ्योमनुष्येभ्योहितं तमग्निंरायोधनानिईमहेयाचामहे अत्रताच्चार्थत्वादस्यद्विकर्मकत्वम् ॥ १५ ॥
वैश्वानरायेत्येकादशर्चंतृतीयंसुक्तं वैश्वामित्रं अत्रेयमनुक्रमणिका—वैश्वानरायैकादशेति । पूर्व सूक्तेवैश्वानरीयंतुजागतंत्वित्युक्तत्वादस्यापिसूक्तस्यजगतीछन्दः वैश्वानरोग्निर्देवता अस्य सूक्तस्य अग्निष्टोमेआग्निमारुतशस्त्रेविनियोगः सूत्र्यतेहि—वैश्वानरायपृथुपाजसेशंनः—करत्यर्वतइति ।