षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 37

5 ऋचः

ऋषिः: भरद्वाजो बार्हस्पत्यः देवता: इंद्रः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 6.37 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 6.37.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
6.37.1
अ॒र्वाग्रथं᳚ वि॒श्ववा᳚रं त उ॒ग्रेन्द्र᳚ यु॒क्तासो॒ हर᳚यो वहन्तु ।
की॒रिश्चि॒द्धि त्वा॒ हव᳚ते॒ स्व᳚र्वानृधी॒महि᳚ सध॒माद᳚स्ते अ॒द्य ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒र्वाक् । रथ᳚म् । वि॒श्व॑वा᳚रम् । ते॒ । उ॒ग्र॒ । इन्द्र᳚ । यु॒क्तासः᳚ । हर᳚यः । व॒ह॒न्तु॒ ।
की॒रिः । चि॒त् । हि । त्वा॒ । हव᳚ते । स्वः᳚॑वान् । ऋ॒धी॒महि᳚ । स॒ध॒॑मादः᳚ । ते॒ । अ॒द्य ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेउग्र उद्गूर्णबलेन्द्र युक्तासोरथेनयुक्ताः हरयोश्वाः तेत्वदीयं विश्ववारं विश्वैर्वरणीयंरथं अर्वाक् अस्मदभिमुखं वहन्तु आनयन्तु हिय- स्मात् स्वर्वान् स्वः सुष्ठु वरणीयंगुणजातं तद्वान् कीरिश्चित् स्तोता भरद्वाजऋषिः त्वा त्वां हवते आह्वयति तस्मात्कारणात् त्वदीयंरथं अभीमुखं वहन्तिइत्यर्थः वयंच अद्येदानीं ते त्वया सधमादः सहमाद्यन्तऋधीमहि समृद्धाभवेम ॥ १ ॥ तृतीयेपर्याच्छावाकस्यप्रोद्रोणइत्येषाशस्त्रयाज्या सूत्रितंच—प्रोद्रोणेहरयः कर्माग्मन्नितियाज्येइति ।

6.37.2
प्रो द्रोणे॒ हर᳚य॒ः कर्मा᳚ग्मन्पुना॒नास॒ ऋज्य᳚न्तो अभूवन् ।
इन्द्रो᳚ नो अ॒स्य पू॒र्व्यः प᳚पीयाद्द्यु॒क्षो मद᳚स्य सो॒म्यस्य॒ राजा᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्रो इति᳚ । द्रोणे᳚ । हर᳚यः । कर्म᳚ । अ॒ग्म॒न् । पु॒ना॒नासः᳚ । ऋज्य᳚न्तः । अ॒भू॒व॒न् ।
इन्द्रः᳚ । नः॒ । अ॒स्य । पू॒र्व्यः । प॒पी॒या॒त् । द्यु॒क्षः । मद᳚स्य । सो॒म्यस्य । राजा᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हरयोहरितवर्णाः सोमाः कर्म अस्मदीयंयज्ञं प्रोअग्मन् प्रकर्षेणगच्छन्ति प्राप्नुवन्ति प्राप्यच पुनानासःद्रोणे द्रोणकलशे ऋज्यन्तःऋजु- गच्छन्तः अभूवन् भवन्ति पूर्व्यः पुरातनः द्युक्षोदीप्तेर्निवासभूतः द्युस्थानोवा मदस्य मदकरस्य सोम्यस्य सोमस्य राजा ईश्वरः एवंभूत- इन्द्रश्च अस्य इमं स्तोमं पपीयात् पिबतु ॥ २ ॥

6.37.3
आ॒स॒स्रा॒णासः᳚ शवसा॒नमच्छेन्द्रं᳚ सुच॒क्रे र॒थ्या᳚सो॒ अश्वा᳚ः ।
अ॒भि श्रव॒ ऋज्य᳚न्तो वहेयु॒र्नू चि॒न्नु वा॒योर॒मृतं॒ वि द᳚स्येत् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ॒॑स॒स्रा॒णासः᳚ । श॒व॒सा॒नम् । अच्छ᳚ । इन्द्र᳚म् । सु॒॑च॒क्रे । र॒थ्या᳚सः । अश्वाः᳚ ।
अ॒भि । श्रवः᳚ । ऋज्य᳚न्तः । व॒हे॒युः॒ । नु । चि॒त् । नु । वा॒योः । अ॒मृत᳚म् । वि । द॒स्ये॒त् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

आसस्राणासः परितोगच्छन्तः रथ्यासोरथेयुक्ताःअश्वाः ऋज्यन्तः ऋजुगमनाःसन्तः सुचक्रे शोभनचक्रे रथेवस्थितं शवसानं बलमि- वाचरन्तमिन्द्रं श्रवः श्रवणीयमस्मदीयंहविरच्छाभिमुख्येनअभिवहेयुरावहेयुः नूचिदितिनिपातोनिषेधे अत्रवर्तते अमृतं अमरणहेतुभूतं सोमलक्षणं हविः वायोर्हेतोः नु इदानीं नूचित् नैवविदस्येत् क्षयंनप्राप्नुयात् पात्रेगृहीतः सोमोवायुनाशुष्यति ततः पुरैवतत्पानार्थं अश्वा- इन्द्रमभिवहेय् रित्यर्थः ॥ ३ ॥

6.37.4
वरि᳚ष्ठो अस्य॒ दक्षि᳚णामिय॒र्तीन्द्रो᳚ म॒घोनां᳚ तुविकू॒र्मित᳚मः ।
यया᳚ वज्रिवः परि॒यास्यंहो᳚ म॒घा च᳚ धृष्णो॒ दय᳚से॒ वि सू॒रीन् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वरि᳚ष्ठः । अ॒स्य॒ । दक्षि᳚णाम् । इ॒य॒र्ति॒ । इन्द्रः᳚ । म॒घोना᳚म् । तु॒वि॒कू॒र्मि॑त᳚मः ।
यया᳚ । व॒ज्रि॒॑वः॒ । प॒रि॒॑यासि᳚ । अंहः᳚ । म॒घा । च॒ । धृ॒ष्णो॒ इति᳚ । दय᳚से । वि । सू॒रीन् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वरिष्ठउरुतमः तुविकूर्मितमः अतिशयेनबहुविधकर्माइन्द्रः मघोनां मघवतां हविर्लक्षणधनोपेतानांमध्ये अस्ययजमानस्य दक्षिणां यज्ञेदातव्यां इयर्ति प्रेरयति यद्वा मघोनामिति अस्येत्यनेनसमानाधिकरणं वचनव्यत्ययः मघोनोहविष्मतोस्ययजमानस्येत्यर्थः शेषः- प्रत्यक्षकृतः हेवज्रिवोवज्रवन्निन्द्र ययादक्षिणयादत्तया अंहः पापं यज्ञसंबन्धि परियासि विनाशयसि हेषृष्णो धर्षक मघा मघानि धनानि सूरीन् स्तोतृन् पुत्रांश्च ययाच दक्षिणयाविदयसे प्रयच्छसि तादृशीं दक्षिणां प्रेरयसीत्यर्थः ॥ ४ ॥

6.37.5
इन्द्रो॒ वाज᳚स्य॒ स्थवि᳚रस्य दा॒तेन्द्रो᳚ गी॒र्भिर्व᳚र्धतां वृ॒द्धम᳚हाः ।
इन्द्रो᳚ वृ॒त्रं हनि᳚ष्ठो अस्तु॒ सत्वा ता सू॒रिः पृ᳚णति॒ तूतु᳚जानः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्रः᳚ । वाज᳚स्य । स्थवि᳚रस्य । दा॒ता । इन्द्रः᳚ । गीः॒॑भिः । व॒र्ध॒ता॒म् । वृ॒द्ध॑म᳚हाः ।
इन्द्रः᳚ । वृ॒त्रम् । हनि᳚ष्ठः । अ॒स्तु॒ । सत्वा᳚ । आ । ता । सू॒रिः । पृ॒ण॒ति॒ । तूतु᳚जानः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अयमिन्द्रः स्थविरस्य श्रेष्ठस्य वाजस्यान्नस्य बलस्यवादाताभवतु सचेन्द्रोवृद्धमहाः प्रवृद्धतेजस्कःसन् गीर्भिरस्मदीयाभिः स्तुतिभिः वर्धतांसत्वाशत्रूणांशातयिता सइन्द्रःवृत्रं आवर कंशत्रुंहनिष्ठः इन्तृतमोस्तु भवतु अपिच सूरिःमेरकः सइन्द्रस्तूतुजानस्त्वरमाणःता तानि- धनानि आपृणति अस्मभ्यं प्रयच्छतु ॥ ५ ॥

अपादितइतिपंचर्चेपंचदशंसूक्तं भरद्वाजस्यार्षं त्रैष्टुभमैन्द्रं अपादित्यनुक्रान्तं महाव्रतेनि ष्केवल्ये उक्तोविनियोगः ।