षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 56

6 ऋचः

ऋषिः: भरद्वाजो बार्हस्पत्यः देवता: पूषा छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 6.56 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 6.56.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
6.56.1
य ए᳚नमा॒दिदे᳚शति कर॒म्भादिति᳚ पू॒षण᳚म् ।
न तेन᳚ दे॒व आ॒दिशे᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यः । ए॒न॒म् । आ॒॑दिदे᳚शति । क॒र॒म्भ॒॑अत् । इति᳚ । पू॒षण᳚म् ।
न । तेन᳚ । दे॒वः । आ॒॑दिशे᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यःस्तोता एनंपूषणंपोषकंकरंभात्करंभानांघृतमिश्रानांयवसक्तूनांअत्तेतिआदिदेशति अभिष्टौति तेनपुरुषेणअन्योदेवःनआदिशे आदेष्ट- व्यः स्तोतव्योनभवति पूष्णएवसर्वस्याभितमस्यधनस्यलाभात् देवतान्तरंनस्तौतिइत्यर्थः ॥ १ ॥

6.56.2
उ॒त घा॒ स र॒थीत᳚म॒ः सख्या॒ सत्प᳚तिर्यु॒जा ।
इन्द्रो᳚ वृ॒त्राणि᳚ जिघ्नते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उ॒त । घ॒ । सः । र॒थि॑त᳚मः । सख्या᳚ । सत्॑प᳚तिः । यु॒जा ।
इन्द्रः᳚ । वृ॒त्राणि᳚ । जि॒घ्न॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतघ अपिच सःयःशत्रूणांहन्तृत्वेनप्रसिद्धस्तादृशः रथीतमः अतिशयेनरथीमहारथः सत्पतिः सतांपालयिता एवंगुणाइन्द्रःसख्यामित्र- भूतेनपूष्णायुजासहायभूतेनयुक्तः सन् वृत्राणिशत्रून् जिघ्नतेहन्ति इन्द्रस्यापिअयमेवसाहाय्यकारीत्यर्थः ॥ २ ॥

6.56.3
उ॒तादः प᳚रु॒षे गवि॒ सूर᳚श्च॒क्रं हि᳚र॒ण्यय᳚म् ।
न्यै᳚रयद्र॒थीत᳚मः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उ॒त । अ॒दः । प॒रु॒षे । गवि᳚ । सूरः᳚ । च॒क्रम् । हि॒र॒ण्यय᳚म् ।
नि । ऐ॒र॒य॒त् । र॒थि॑त᳚मः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतापिच सूरः प्रेरकः रथीतमः अतिश्येनरथीनेतृतमोवापूषापरुषेपरुष्मतिपर्ववतिभास्वतिवागविगच्छतीतिगैरादित्यः तस्मिन् हिर- ण्ययंहिरण्यंसुवर्णनिर्मितंअदस्तद्रथस्यच्क्रंन्यैरयत् नितरां प्रेरयतिस्म ॥ ३ ॥

6.56.4
यद॒द्य त्वा᳚ पुरुष्टुत॒ ब्रवा᳚म दस्र मन्तुमः ।
तत्सु नो॒ मन्म᳚ साधय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यत् । अ॒द्य । त्वा॒ । पु॒रु॒॑स्तु॒त॒ । ब्रवा᳚म । द॒स्र॒ । म॒न्तु॒॑मः॒ ।
तत् । सु । नः॒ । मन्म᳚ । सा॒ध॒य॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपुरुष्टुत बहुभिर्यजमानैःस्तुत दस्रदर्शनीय मन्तुमःज्ञानवन् पूषन् अद्येदानींयदुद्दिश्यत्वांब्रवाम स्तवाम नोस्माकंमन्ममननीयंसुसुष्ठु- तद्धनं साधय उत्पादय ॥ ४ ॥

6.56.5
इ॒मं च᳚ नो ग॒वेष᳚णं सा॒तये᳚ सीषधो ग॒णम् ।
आ॒रात्पू᳚षन्नसि श्रु॒तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इ॒मम् । च॒ । नः॒ । गो॒॑एष᳚णम् । सा॒तये᳚ । सी॒स॒धः॒ । ग॒णम् ।
आ॒रात् । पू॒ष॒न् । अ॒सि॒ । श्रु॒तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपूषन् नोस्माकंसातयेलाभायइमंचगणंमनुष्यसंघं गवेषणं गवामेषयितारं सीषधःसाधय हेपूषन्आरात् दूरदेशेपित्वंश्रुतोविश्रुतः प्रख्यातोसि भवसि ॥ ५ ॥

6.56.6 समानपद
आ ते᳚ स्व॒स्तिमी᳚मह आ॒रेअ᳚घा॒मुपा᳚वसुम् ।
अ॒द्या च᳚ स॒र्वता᳚तये॒ श्वश्च᳚ स॒र्वता᳚तये ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । ते॒ । स्व॒स्तिम् । ई॒म॒हे॒ । आ॒रे॑अ᳚घाम् । उप᳚॑वसुम् ।
अ॒द्य । च॒ । स॒र्व॑ता᳚तये । श्वः । च॒ । स॒र्व॑ता᳚तये ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपूषन्त्वदीयांत्वयादेयांस्वस्तिंकल्याणींरक्षां आरेअघांआरेदूरेअघंपापंयस्याः तादृशीं उपावसुं उपगतधनां ईदृशींस्वस्तिं अद्यच अस्मिं श्चकाले सर्वतातये सर्वैरृत्विग्भिः स्तायइतिसर्वतातिर्यज्ञः तदर्थं यद्वासर्वेषांभॊगानांविस्तारय श्वश्चपरस्मिन्नपिदिनेसर्वतातयेसर्वदासर्व- तात्यर्थंआईमहे अतियाचामहे । इन्द्रानुपूषणेतिषळृचमष्टमंसूक्तं भरद्वाजस्यार्षंगायत्रमैन्द्रापौष्णं अनुक्रान्तंच—इन्द्रान्वैन्द्रंचेति । गतोविनियोगः ।