षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 32

5 ऋचः

ऋषिः: सुहोत्रः देवता: इंद्रः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 6.32 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 6.32.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
6.32.1 समानपद
अपू᳚र्व्या पुरु॒तमा᳚न्यस्मै म॒हे वी॒राय᳚ त॒वसे᳚ तु॒राय᳚ ।
वि॒र॒प्शिने᳚ व॒ज्रिणे॒ शंत᳚मानि॒ वचां᳚स्या॒सा स्थवि᳚राय तक्षम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अपू᳚र्व्या । पु॒रु॒॑तमा᳚नि । अ॒स्मै॒ । म॒हे । वी॒राय᳚ । त॒वसे᳚ । तु॒राय᳚ ।
वि॒॑र॒प्शिने᳚ । व॒ज्रिणे᳚ । शम्॑त᳚मानि । वचां᳚सि । आ॒सा । स्थवि᳚राय । त॒क्ष॒म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अपूर्व्या अपूर्व्याणि पूर्वैरकृतानि नूतनानि पुरुतमानि बहुतमानि शंतमानि सुखकृत्तमानि वचांसि स्तुतिरुपाणिवाक्यानि आसा आस्येन अस्मै इन्द्राय तक्षमतक्षंकरोमि कीदृशाय महे महते वीराय विविधरशत्रूणांमारयित्रे तवसे तवस्विनेबलवते तुराय त्वरमाणाय दिरप्शिने विशेषेणस्तुत्याय वज्रिणे वज्रवते स्थविराय प्रवृद्धाय ॥ १ ॥

6.32.2
स मा॒तरा॒ सूर्ये᳚णा कवी॒नामवा᳚सयद्रु॒जदद्रिं᳚ गृणा॒नः ।
स्वा॒धीभि॒रृक्व᳚भिर्वावशा॒न उदु॒स्रिया᳚णामसृजन्नि॒दान᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । मा॒तरा᳚ । सूर्ये᳚ण । क॒वी॒नाम् । अवा᳚सयत् । रु॒जत् । अद्रि᳚म् । गृ॒णा॒नः ।
सु॒॑आ॒धीभिः᳚ । ऋक्व᳚॑भिः । वा॒व॒शा॒नः । उत् । उ॒स्रिया᳚णाम् । अ॒सृ॒ज॒त् । नि॒॑दान᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सइन्द्रः मातरा मातरौ दिवंचपृथिवींच कवीनां क्रान्तदर्शिनामंगिरसामर्थाय सूर्येण अवासयत् प्राकाशयत् किंकुर्वन् अद्रिं गवामदर्श- नाय बलेनस्थापितंपर्वतं रुजद्भंजन् यद्वा कवीनामंगिरसामितितृतीयार्थेषष्ठी अंगिरोभिर्गृणानःस्तूयमानइतिसंबन्धः अपिच स्वाधीभिः शोभनध्यानैरृक्वभिःस्तोतृभिः अंगिरोभिर्वावशानःपुनःपुनःकाम्य्दमानःसन् उस्रियाणां बलस्यभृत्यैःपणिभिरपहृतानांगवां निदानं बंधनं उदसृजत् अमोचयत् ॥ २ ॥

6.32.3
स वह्नि᳚भि॒रृक्व᳚भि॒र्गोषु॒ शश्व᳚न्मि॒तज्ञु᳚भिः पुरु॒कृत्वा᳚ जिगाय ।
पुरः᳚ पुरो॒हा सखि᳚भिः सखी॒यन्दृ॒ळ्हा रु᳚रोज क॒विभि᳚ः क॒विः सन् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । वह्नि᳚॑भिः । ऋक्व᳚॑भिः । गोषु᳚ । शश्व᳚त् । मि॒तज्ञु᳚॑भिः । पु॒रु॒॑कृत्वा᳚ । जि॒गा॒य॒ ।
पुरः᳚ । पु॒रः॒॑हा । सखि᳚॑भिः । स॒खि॒॑यन् । दृ॒ळ्हाः । रु॒रो॒ज॒ । क॒वि॑भिः᳚ । क॒विः । सन् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

पुरुकृत्वा बहुकर्मकृत् सइन्द्रः वह्रिभिः ह्विषांवोढृभिः ऋक्वभिः सोतृभिः शश्वत् सर्वदा मितज्ञुभिः संकुचितजानुभिः अंगिरोभिःसह गोषुनिमित्तभूतेषु जिगाय असुरान् जितवान् जित्वाच पुरोहा पुराणांहन्ता सइन्द्रः सखिभिः समानख्यानैः कविभिः क्रान्तप्रज्ञैरंगिरोभिः सह सखीयन् सखित्वमात्मनइच्छन् कविःसन् स्वयमपिक्रान्तप्रज्ञोभवन् दृह्ळा स्थिरा पुरः आसुरीःपुरीरुरोजबभंज ॥ ३ ॥

6.32.4
स नी॒व्या᳚भिर्जरि॒तार॒मच्छा᳚ म॒हो वाजे᳚भिर्म॒हद्भि᳚श्च॒ शुष्मै᳚ः ।
पु॒रु॒वीरा᳚भिर्वृषभ क्षिती॒नामा गि᳚र्वणः सुवि॒ताय॒ प्र या᳚हि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । नी॒व्या᳚भिः । ज॒रि॒तार᳚म् । अच्छ᳚ । म॒हः । वाजे᳚भिः । म॒हत्॑भिः᳚ । च॒ । शुष्मैः᳚ ।
पु॒रु॒॑वीरा᳚भिः । वृ॒ष॒भ॒ । क्षि॒ती॒नाम् । आ । गि॒र्व॒णः॒ । सु॒वि॒ताय᳚ । प्र । या॒हि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेवृषभ कामानांवर्षक हेगिर्वणः गिरास्तुत्यासंभजनीयेन्द्र सत्वं महोमहद्भिः वाजेभिर्वाजैरन्नैः महद्भिःशुष्मैर्बलैश्चसह क्षितीनां प्रजा- नांमध्ये जरितारं स्तोतारं अच्छाभिमुख्येन नीव्याभिः नव्याभिर्नवतराभिः पुरुवीराभिः पुरूणां बहूनांवीरयित्रीभिर्वडवाभिः आप्रयाहि आगच्छ किमर्थं सुविताय शोभनाय सुखप्राप्त्यर्थमित्यर्थः ॥ ४ ॥

6.32.5
स सर्गे᳚ण॒ शव᳚सा त॒क्तो अत्यै᳚र॒प इन्द्रो᳚ दक्षिण॒तस्तु᳚रा॒षाट् ।
इ॒त्था सृ᳚जा॒ना अन᳚पावृ॒दर्थं᳚ दि॒वेदि᳚वे विविषुरप्रमृ॒ष्यम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । सर्गे᳚ण । शव᳚सा । त॒क्तः । अत्यैः᳚ । अ॒पः । इन्द्रः᳚ । द॒क्षि॒ण॒तः । तु॒रा॒षाट् ।
इ॒त्था । सृ॒जा॒नाः । अन᳚प॑वृत् । अर्थ᳚म् । दि॒वे॑दि᳚वे । वि॒वि॒षुः॒ । अ॒प्र॒॑मृ॒ष्यम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

तुराषाट् तुराणांहिसकानांसोढाअभिभविता सइन्द्रः सर्गेण सर्गेण सर्वदोद्युक्तेन शवसा बलेन अत्यैरश्वैः सततगामिभिस्तेजोभिर्वा तक्तः संगतःसन् दक्षिणतः दक्षिणतः दक्षिणायने अपउदकानि विसृजतीतिशेषः इत्था इत्थमनेनप्रकारेणसृजानाः सृज्यमानास्ताआपः अर्थं गंतव्यं अप्रमृष्यमन्यैरक्षोभ्यं समुद्रं दिवेदिवे प्रतिदिनं अनपावृत् अपावर्तनंपुनरागमनंयथानभवतितथाविविषुःव्याप्नुवन्ति अर्तेस्थन्- प्रत्ययान्तस्यरूपमर्थमिति ॥ ५ ॥

यओजिष्ठइतिपंचर्चंदशमंसूक्तं शुनहोत्रस्यार्षंत्रैष्टुभमैन्द्रं अनुक्रम्यतेच—यओजिष्ठः शुनहोत्रस्त्विति । महाव्रतेपिनिष्केवल्यउक्तोविनि- योगः ।