षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 53

10 ऋचः

ऋषिः: भरद्वाजो बार्हस्पत्यः देवता: पूषा छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 6.53 - सम्पूर्णम्

1 / 10
ऋक्: 6.53.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (10)
6.53.1
व॒यमु᳚ त्वा पथस्पते॒ रथं॒ न वाज᳚सातये ।
धि॒ये पू᳚षन्नयुज्महि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
व॒यम् । ऊं॒ इति᳚ । त्वा॒ । प॒थः॒ । प॒ते॒ । रथ᳚म् । न । वाज᳚॑सातये ।
धि॒ये । पू॒ष॒न् । अ॒यु॒ज्म॒हि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपथस्पते मार्गस्यपालयितः पूषन् धियेकर्मार्थंवाजसातये अन्नस्यलाभायच वयंरथंनयु द्धेरथमिव त्वात्वांअयुज्महियुंज्महि अस्मद- भिमुखंकुर्मः ऊंइतिपूरकः ॥ १ ॥

6.53.2
अ॒भि नो॒ नर्यं॒ वसु᳚ वी॒रं प्रय᳚तदक्षिणम् ।
वा॒मं गृ॒हप᳚तिं नय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । नः॒ । नर्य᳚म् । वसु᳚ । वी॒रम् । प्रय᳚त॑दक्षिणम् ।
वा॒मम् । गृ॒ह॑प᳚तिम् । न॒य॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपूषन् नर्योनृभ्योहितंवसुधनं अभिप्राप्तुंवीरंदारुद्यस्यविशेषेणईरयितारं गमयितारं प्रयतदक्षिणंपूर्वमन्येभ्योपिदत्तधनं यद्वाप्रयतंशु- द्धंदक्षिणंधनंयस्यतादृशंवामंवननीयं एवंविधं गृहपतिंगृहस्थंनोस्मान्नयप्रापय ॥ २ ॥

6.53.3
अदि᳚त्सन्तं चिदाघृणे॒ पूष॒न्दाना᳚य चोदय ।
प॒णेश्चि॒द्वि म्र᳚दा॒ मनः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अदि᳚त्सन्तम् । चि॒त् । आ॒घृ॒णे॒ । पूष᳚न् । दाना᳚य । चो॒द॒य॒ ।
प॒णेः । चि॒त् । वि । म्र॒द॒ । मनः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेआघृणे आगतदीप्ते पूषन् अदित्सन्तंचित् दातुमनिच्छन्तमपिपुरुषं दानायअस्मद्दानार्थंचो दय प्रेरय पणेश्चित् वणिजोपिवार्धुशिक- स्यलुब्धस्यापिमनोहृदयंविम्रद दानार्थंमृदूकुरु ॥ ३ ॥

6.53.4
वि प॒थो वाज᳚सातये चिनु॒हि वि मृधो᳚ जहि ।
साध᳚न्तामुग्र नो॒ धियः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वि । प॒थः । वाज᳚॑सातये । चि॒नु॒हि । वि । मृधः᳚ । ज॒हि॒ ।
साध᳚न्ताम् । उ॒ग्र॒ । नः॒ । धियः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेउग्र उद्गूर्णबलपूषन् पथोमार्गान्वाजसातयेन्नलाभायविचिनुहि शोधितान् कुरु यैः पथिभिर्गताधनंलभेमहि तादृशान्पथः पृथक्- कुर्वित्यर्थः मृधोबाधकान् तस्करादींश्चविजहि बाधस्व तथा नोस्माकं धियः कर्माणिअन्नलाभार्थंक्रियमाणानिसाधन्तां सिध्यन्तु सफला- निभवन्तु ॥ ४ ॥

6.53.5
परि᳚ तृन्धि पणी॒नामार᳚या॒ हृद᳚या कवे ।
अथे᳚म॒स्मभ्यं᳚ रन्धय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
परि᳚ । तृ॒न्धि॒ । प॒णी॒नाम् । आर᳚या । हृद᳚या । क॒वे॒ ।
अथ᳚ । ई॒म् । अ॒स्मभ्य᳚म् । र॒न्ध॒य॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेकवे प्राज्ञ पूषन् पणीनांवणिजांलुब्धानांहृदयाहृदयानिकठिनानिआरयासूक्ष्मलोहाग्रोदंडः प्रतोदइत्यारेतिचाख्यायते तथापरितृन्धि परिविध्यहृद्गतंकाठिन्यमपनयेत्यर्थः अथानन्तरं ईमेनान्पणीन् अस्मभ्यंरंधय वशीकुरु ॥ ५ ॥

6.53.6
वि पू᳚ष॒न्नार᳚या तुद प॒णेरि᳚च्छ हृ॒दि प्रि॒यम् ।
अथे᳚म॒स्मभ्यं᳚ रन्धय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वि । पू॒ष॒न् । आर᳚या । तु॒द॒ । प॒णेः । इ॒च्छ॒ । हृ॒दि । प्रि॒यम् ।
अथ᳚ । ई॒म् । अ॒स्मभ्य᳚म् । र॒न्ध॒य॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपूषन् आरयाप्रतोदेनपणेर्वणिजोहृदयंवितुद विविध्य तस्यपणेर्हृदिहृदयेप्रियमस्मभ्यंअनुकूलंधनंइच्छ दातव्यमितीच्छांजनय अथा- नन्तरंअस्मभ्यंईमेनान् रन्धय वशीकुरु ॥ ६ ॥

6.53.7
आ रि᳚ख किकि॒रा कृ᳚णु पणी॒नां हृद᳚या कवे ।
अथे᳚म॒स्मभ्यं᳚ रन्धय ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । रि॒ख॒ । कि॒कि॒रा । कृ॒णु॒ । प॒णी॒नाम् । हृद᳚या । क॒वे॒ ।
अथ᳚ । ई॒म् । अ॒स्मभ्य᳚म् । र॒न्ध॒य॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेकवे प्राज्ञपूषन् पणीनांवणिजांहृदयाहृदयानिआरिखआलिख आलिख्यचकिकिराकीर्णानिप्रशिथिलानिकृणु कुरु मृदूनिकुर्वित्यर्थः अन्यद्गतं ॥ ७ ॥

6.53.8
यां पू᳚षन्ब्रह्म॒चोद᳚नी॒मारां॒ बिभ᳚र्ष्याघृणे ।
तया᳚ समस्य॒ हृद᳚य॒मा रि᳚ख किकि॒रा कृ᳚णु ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
याम् । पू॒ष॒न् । ब्र॒ह्म॒॑चोद᳚नीम् । आरा᳚म् । बिभ᳚र्षि । आ॒घृ॒णे॒ ।
तया᳚ । स॒म॒स्य॒ । हृद᳚यम् । आ । रि॒ख॒ । कि॒कि॒रा । कृ॒णु॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेआघृणे आगतदीप्ते पूषन् बुह्मचोदनींब्रह्मणोन्नस्यप्रेरयित्रींयामारांबिभिर्षि हस्तेधारयसि तयासमस्यसर्वस्यलुब्धजनस्यहृदयंआरिख आलिख किकिराकिकिराणिकीर्णानिप्रशिथिलानिचकुरु ॥ ८ ॥

6.53.9
या ते॒ अष्ट्रा॒ गोओ᳚प॒शाघृ᳚णे पशु॒साध᳚नी ।
तस्या᳚स्ते सु॒म्नमी᳚महे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
या । ते॒ । अष्ट्रा᳚ । गो॑ओ᳚पशा । आघृ᳚णे । प॒शु॒॑साध᳚नी ।
तस्याः᳚ । ते॒ । सु॒म्नम् । ई॒म॒हे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेआघृणे आगतदीप्ते पूषन् तेत्वदीयायाअष्ट्राआरागोओपशाउपसेरतइत्योपशाः गावः ओपशायस्याःतादृशी अतएवपशुसाधनीपशूनां- साध्यित्रीभवति तेत्वदीयायास्तस्याः संबंधिसुम्रंसुखंईमहे ॥ ९ ॥

6.53.10
उ॒त नो᳚ गो॒षणिं॒ धिय᳚मश्व॒सां वा᳚ज॒सामु॒त ।
नृ॒वत्कृ᳚णुहि वी॒तये᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उ॒त । नः॒ । गो॒॑सनि᳚म् । धिय᳚म् । अ॒श्व॒साम् । वा॒ज॒॑साम् । उ॒त ।
नृ॒॑वत् । कृ॒णु॒हि॒ । वी॒तये᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतअपिच हेपूषन् गोषणिंगवांसनित्रीं अश्वसांअश्वानांसनित्रीं वाजसावाजानामन्नानांसनित्रीं उतअपिचनृवत् नृवतींनृणांवनित्रींदात्रीं एवंभूतांधियंबुद्धिंकर्मवानोस्माकंवीतयेखादनायउपभॊगार्थं कृणुहि कुरु ॥ १० ॥

संपूषन्नितिदशर्चंपंचमंसूक्तंभरद्वाजस्यार्षंपौष्णंगायत्रं संपूषन्नित्यनुक्रान्तं नष्टधनमन्विच्छतापुरुषेणैतज्जप्यं सूत्रितंच—संपूषन्विदु- षेतिनष्टधनमधिजिगमिषन्मूह्ळोवेति ।