षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 55

6 ऋचः

ऋषिः: भरद्वाजो बार्हस्पत्यः देवता: पूषा छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 6.55 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 6.55.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
6.55.1
एहि॒ वां वि᳚मुचो नपा॒दाघृ᳚णे॒ सं स᳚चावहै ।
र॒थीरृ॒तस्य᳚ नो भव ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । इ॒हि॒ । वाम् । वि॒॑मु॒चः॒ । न॒पा॒त् । आघृ᳚णे । सम् । स॒चा॒व॒है॒ ।
र॒थीः । ऋ॒तस्य᳚ । नः॒ । भ॒व॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेविमुचोनपात् विमुंचतिसृष्टिकालेस्वसकाशात् सर्वाः प्रजाः विसृजतीतिविमुक् प्रजापतिः तस्यपुत्र आघृणेआगतदीप्ते पूषन् वांवा- तिगच्छतिस्तुतिंप्राप्नोतीतिवास्तोता वागतिगंधनयोरित्यस्मादातोमनिन्नितिविच् वांगन्तारंस्तोतारंमांएहि आगच्छ आवांचसंसचावहै समयावसंगच्छवहै यद्वा आवामित्यस्याद्याक्षरलोपेवामितिभवति आवांसचावहैइतिसंबन्धः यावसंगच्छावहैतादृश स्त्वंनोस्माकंऋतस्य- यज्ञस्यरथीः रंहितानेताभव तथासतितत्रत्यंहविस्त्वयापिलभ्यतइत्यर्थः ॥ १ ॥

6.55.2
र॒थीत᳚मं कप॒र्दिन॒मीशा᳚नं॒ राध᳚सो म॒हः ।
रा॒यः सखा᳚यमीमहे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
र॒थि॑त᳚मम् । क॒प॒र्दिन᳚म् । ईशा᳚नम् । राध᳚सः । म॒हः ।
रा॒यः । सखा᳚यम् । ई॒म॒हे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

रथितमंअतिशयेनरथिनं यद्वाअतिशयेनरंहितारंनेतारंकपर्दिनं कपर्दश्चूडातद्वान्तं राध्नोत्यनेनेतिराधोधनं महोमहतोराधसोधनस्य- ईशानं स्वामिनं सखायं अस्माकंमित्रं एवंविधुंपूषणंरायोधनानिईमहेयाचामहे ॥ २ ॥

6.55.3
रा॒यो धारा᳚स्याघृणे॒ वसो᳚ रा॒शिर᳚जाश्व ।
धीव᳚तोधीवत॒ः सखा᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
रा॒यः । धारा᳚ । अ॒सि॒ । आ॒घृ॒णे॒ । वसोः᳚ । रा॒शिः । अ॒ज॒॑अ॒श्व॒ ।
धीव᳚तः॑धीवतः । सखा᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेआघृणे आगतदीप्ते पूषन् रायोधनस्यधारासि प्रवाहोभवसि स्तोतृभ्योबहुधनंनैरंतर्येण प्रयच्छसीत्यर्थः अजाश्वः अजाः छागाएव- अश्वाः अश्वकार्यापन्नायस्यतादृशपूषन् वसोः वसुनोधनस्यराशिः संघश्चभवसि धनसंघश्चत्वय्येवनिवसतीत्यर्थः धीवतोधीवतः सर्वस्य- स्तोत्रवतः पुरुषस्यसखामित्रभूतश्चभवसि ॥ ३ ॥

6.55.4
पू॒षणं॒ न्व१॒᳚जाश्व॒मुप᳚ स्तोषाम वा॒जिन᳚म् ।
स्वसु॒र्यो जा॒र उ॒च्यते᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पू॒षण᳚म् । नु । अ॒ज॑अ᳚श्वम् । उप᳚ । स्तो॒षा॒म॒ । वा॒जिन᳚म् ।
स्वसुः᳚ । यः । जा॒रः । उ॒च्यते᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अजाश्वंछागवाहनंवाजिनंअन्नवन्तंबलवन्तंवा षूषणंपोषकंदेवंनुअद्यउपस्तोषाम उपस्तवाम यः पूषास्वसुरुषसोजारः उपपतिरित्यु- च्यते तंपूषणमित्यन्वयः ॥ ४ ॥

6.55.5
मा॒तुर्दि᳚धि॒षुम᳚ब्रवं॒ स्वसु᳚र्जा॒रः शृ᳚णोतु नः ।
भ्रातेन्द्र᳚स्य॒ सखा॒ मम᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
मा॒तुः । दि॒धि॒षुम् । अ॒ब्र॒व॒म् । स्वसुः᳚ । जा॒रः । शृ॒णो॒तु॒ । नः॒ ।
भ्राता᳚ । इन्द्र᳚स्य । सखा᳚ । मम᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मातुः निर्मात्र्याः रात्रेः दिधिषुंपतिंपूषणंअब्रवं स्तौमि स्वसुरुषसोजारश्चपूषानोस्माकंस्तोत्राणिश्रृणोतु इन्द्रस्यभ्रातासहजातः पूषममस्तोतुः सखामित्रभूतोस्तु ॥ ५ ॥

6.55.6
आजासः᳚ पू॒षणं॒ रथे᳚ निशृ॒म्भास्ते ज᳚न॒श्रिय᳚म् ।
दे॒वं व᳚हन्तु॒ बिभ्र᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । अ॒जासः᳚ । पू॒षण᳚म् । रथे᳚ । नि॒॑शृ॒म्भाः । ते । ज॒न॒॑श्रिय᳚म् ।
दे॒वम् । व॒ह॒न्तु॒ । बिभ्र᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अजासः अजाः छागाः निश्रृंभाः निश्रथ्यसंबध्यहर्तारः तेपूष्णोवाहनतयाप्रसिद्धाः छागाः जनश्चियंजनंस्तोतृसंघंश्रयतिगच्छतीतिजनश्रीः तंपूषणंदेवंरथेबिभ्रतोधारयन्तः आवहन्तुआनयन्तु ॥ ६ ॥

यएनमितिषळृचंसप्तमंसूक्तं भरद्वाजस्यार्षंपौष्णमंत्यानुष्टुप् आदौपंचगायत्र्यः तथाचानुक्रान्तं—यएनमन्त्यानुष्टुबिति । गतोविनियो- गः ॥