33 ऋचः
यइन्द्रः तुर्वशंयदुंचएतत्संज्ञौराजाओशत्रुभिर्दूरदेशेप्रक्षिप्तौ सुनीतीसुनीत्याशोभनेननयनेनपरावतः तस्माद्दूरदेशात् आनयदानीतगन् युगवरुणःसइन्द्रःनोस्माकंसखाभवतु ॥ १ ॥
अविप्रेचित् विप्रःस्तोता तद्विलक्षणेपिपुरुषे वयोन्नंदधत्इन्द्रोधारयति किमुवक्तव्यंस्तोतरिधारयतीति सइन्द्रःअनाशुनाचित्अक्षिप्र- गमनेनापिअर्वता अश्वेनहितं शत्रुषुनिहितंस्थापितं धनंजेता जयशीलोभवती जयतेस्ताच्छीलिकस्तृन् अतोनलोकाव्ययेतिषष्ठीप्रतिषेधः ॥ २ ॥
अस्येन्द्रस्यप्रणीतयः प्रकृष्टानीतयः प्रापणानि महीःमह्योमहत्योभवन्ति उतापिचप्रशस्तयःप्रकृष्टाःस्तुतयःस्तोतृभिः क्रियमाणाःपूर्वी- र्बत्द्भ्योभवन्ति तथास्येन्द्रस्यऊतयोरक्षाःनक्षीयन्ते नापचीयन्ते किन्तुसर्वदावर्धन्तएव ॥ ३ ॥
हेसखायः समानख्यानाःस्तोतारः ब्रह्मवाहसे ब्रह्मभिर्मंत्रैर्वहनीयायप्राप्तव्यायेन्द्रायअर्चत शस्त्राणिशंसत प्रगायतच स्तोत्राणि सहिस- खल्विन्द्रः नोस्माकंमहीमहतीप्रमतिः प्रकृष्टाबुद्धिः ईदृश्याबुद्धेः प्रदातेत्यर्थः ॥ ४ ॥
हेवृत्रहन् वृत्राणांशत्रूणांहन्तरिन्द्र त्वंएकस्यस्तोतुःद्वयोश्चस्तोत्रोःअवितारक्षितासि सर्वेषां स्तोतॄणांरक्षकोभवसीत्यर्थः उतअपिच ईदृ- शेजनेप्यविताभवसि यथायादृशावयंत्वयारक्षिताबहुविधपुत्रपौत्राअभूम ईदृशस्यापिजनस्यत्वमेवरक्षकोनान्यइत्यर्थः ॥ ५ ॥
हेइन्द्र इत् त्वमेवद्विषः द्वेष्टृन् अतिनयसि अस्मान्नयसितारयसि उइतिपूरकः तथाउक्थशंसिनः उक्थानिशस्त्राणिशंसतःस्तोतॄनस्मान्- कृणोषि समृद्धानकरोषि यस्मात्त्वंनृभिः स्तुतीनांनेतृभिः पुरुषैः सुवीरः शोभनैः वीरैः पुत्रपौत्रादिभिः स्तोतृभ्योदातव्यैरुपेतइत्युच्यसे स्तूयसेअतस्तानप्यस्मभ्यंप्रयच्छेतिशेषः ॥ ६ ॥
ब्रह्माणंपरिवृढं ब्रह्मवाहसं ब्रह्मभिःस्तुतिरूपैर्मंत्रैर्वहनीयं सखायंअस्माकंसखिभूतंऋग्मियं ऋग्माऋचस्तदर्हं स्तुत्यर्हमित्यर्थः एवंभूत- मिन्द्रं दोहसेदोग्धुं गांन गामिव गीर्भिः स्तुतिभिः हुवेआह्वयामि अस्मदीयान्कामान् दोग्धुम् ॥ ७ ॥
वीरस्यवीर्यवतः पृतनाषहः पृतनाःशत्रुसेनाः तासामभिभवितुः यस्येन्द्रस्यहस्तयोः बाह्वोः विश्वानिसर्वाणिद्विता दिव्यपार्थिवरूपे- णद्वैधं वर्तमानानिवसूनिविद्यन्तइतिन्यूचुः ऋषयोनितरांवदन्ति तमिन्द्रंहुवइतिपूर्वत्रसंबन्धः ॥ ८ ॥
हेअद्रिवः आदृणात्यनेनेत्यद्रिर्वज्रः तद्वन् शचीपते इन्द्र जनानांशत्रूणांदृह्ळानिचित् दृढानिस्थिराण्यपि पुराणिबलानिवा विवृह वि- भिंधि विविधमुन्मूलयेत्यर्थः हेअनानत अप्रह्वीभूत सर्वोच्छ्रितेन्द्र मायाश्चशत्रुभिर्निर्मिताः विवृह विनाशय ॥ ९ ॥
हेसत्य अवितथस्वभाव सोमपाः सोमस्यपातः हेवाजानांपते अन्नानांपालयितः एवंभूतहेइन्द्र श्रवस्यवः श्रवोन्नंआत्मनइच्छन्तोवयं तमुत्वा तादृशंत्वामेवअहूमहि आह्वयामः स्तुमइत्यर्थः ॥ १० ॥
हेइन्द्र तमुत्वा तमेवत्वां स्तुमइतिशेषः यस्वं पुरापूर्व्स्मिन्काले हव्योह्वातव्यःआसिथ बभूविथधनलाभार्थं योवायश्चत्वं हिते शत्रुषु- निहितेधनेनिमित्तभूतेसति नूनमद्यापिहव्योह्वातव्योबभूविथ सत्वमस्मदीयंहवंस्तोत्रंश्रुधि श्रृणु ॥ ११ ॥
हेइन्द्र धीभिः स्तुतिभिः त्वद्विषयाभिःप्रीतेनत्वयाअनुगृहीतावयंअर्वद्भिरस्मदीयैरश्वैः अर्वतः शत्रुसंबन्धिनोश्वान् श्रवाय्यन् श्रवणी- यान् प्रशस्यान् वाजान् अन्नानिच हितंशत्रुषुनिहितंधनंच जेष्म त्वदनुग्रहाज्जयेम ॥ १२ ॥
हेवीर विविधंईरयितः शत्रूणां हेगिर्वणोगीर्भिर्वननीयेन्द्र हितेशत्रुषुनिहितेधनेनिमित्तभूतेसति महान् प्रवृद्धस्त्वं भरेसंग्रामेवितंतसा- य्यः शत्रूणांजेताभूः तंतसइतिधातुः जयार्थः कंड्ढादौ पठ्यते तस्मात् व्युपसृष्टादौणादिकः कर्तरिआय्यप्रत्ययः ॥ १३ ॥
हेअमित्रहन् अमित्राणांशत्रूणांहन्तरिन्द्र तेत्वदीयामक्षुजवस्तमा अतिशयेनशीघ्रजवा याऊतिर्गतिः असतिअस्ति तयागत्यानोस्माकं- रथंहिनुहि प्रेरय शत्रुजयार्थंशीघ्रंगमय ॥ १४ ॥
हेजिष्णो जयशीलेन्द्र रथीतमः अतिशयेनरथीमहारथः सत्वंअस्माकेन अस्मदीयेन अभियुग्वना अभियोक्त्राशत्रूणामभिभवित्रारथेन हितंशत्रुषुनिहितंधनंजेषि अस्मदर्थंजय ॥ १५ ॥
विचर्षणिर्विशेषेणसर्वस्यद्रष्टा वृषक्रतुर्वर्षकर्मायइन्द्रः एकइत् एकएव कृष्टीनांप्रजानांपतिरधिपतिजंज्ञे अजायत नान्यःकश्चित् तमुत- मेवेन्द्रंहेस्तोतःस्तुहि ॥ १६ ॥
हेइन्द्र यस्त्वं ऊतीऊत्या रक्षयाशिवःसुखकरः अतएवसखामित्रभूतश्चसन् गृणतामित् स्तुवतामस्माकमेवआपिर्बंधुरासिथ पुराबभूवि- थ सतादृशस्त्वं नोस्मान् इदानींमृळय सुखय ॥ १७ ॥
हेवज्रिवः वज्रवन्निन्द्र गभस्त्योरात्मीययोर्हस्तयोर्वज्रंकुलिशंधिष्व धारय किमर्थं रक्षोहत्याय रक्षसांहननार्थं धृत्वाच स्पृधः स्पर्धमा- नाःअभि अभिगंत्रीरासुरीःसेनाः ससहीष्ठाः अत्यर्थमभिभव ॥ १८ ॥
प्रत्नं चिरंतनं सर्वेषामाद्यं रयीणांधनानांयुजं योजयितारं दातारंसखायंमित्रभूतं कीरिचोदनं कीरीणांस्तोतॄणांचोदयितारं ब्रह्मवाह- स्तमं अतिशयेनब्रह्मभिर्मंत्रैर्वहनीयं एवंविधमिन्द्रं हुवे आह्वयामि ॥ १९ ॥
सहि सखल्विन्द्रः विश्वानिसर्वाणिपार्थिवा पृथिव्यांभवानि वसूनिधनानिएकएवपत्यते ईष्टे नान्यःकश्चित् पत्यतिरैश्वर्यकर्मा कीदृश- इन्द्रः गिर्वणस्तमः अतिशयेनगीर्भिः स्तुतिभिः संभजनीयः अध्रिगुरधृतगमनः अप्रतिहतगतिरित्यर्थः ॥ २० ॥
हेगोपते गवां पालयितः सत्वंनोस्माकंकामंनियुद्भिर्वडवाभिः धृषत् धृष्टंदारिद्भ्यनाशनसमर्थंयथाभवतितथाआपृणापूरय यद्वा धृष- दितीन्द्रविशेषणं शत्रूणांधर्षकस्त्वमित्यर्थः तथागोमद्भिर्बहुभिर्गोभिर्युक्तैः अश्विभिः बहुभिरश्वैरुपेतैर्वाजैरन्नैश्च अस्मदीयंकाममापूरय ॥ २१ ॥
हेस्तोतारोवोयूयंसुतेअभिषुतेसोमेसति पुरुहूतायबहुभिर्यजमानैराहूताय सत्वने शत्रूणांसादयित्रे धनानांवासनित्रेदात्रेइन्द्राय तत् – स्तोत्रंसचा सह संहताभूत्वा गायगायत यत् स्तोत्रं शाकिनेशक्तिमतेइन्द्राय शंसुखकरंभवति गवेनयथागवेयवसंसुखकरं भवति तद्वदित्य- र्थः ॥ २२ ॥
वसुर्वासयितासइन्द्रः गोमतोबहुभिर्गोभिर्युक्तस्यवाजस्यान्नस्यबलस्यवा दानंप्रदानं नघनखलु नियमते नियच्छति उपरतंकरोति यद्यदि सींसर्वतः गिरः अस्मदीयाःस्तुतीः उपश्रवत् उपश्रृणुयात् स्तोत्रश्रवणेसति सर्वदाददातीत्यर्थः ॥ २३ ॥
कुवित्सस्य कुविद्बहुशः स्यतिहिनस्तीतिकुवित्सोनामकश्चित् तस्यस्वभूतं गोमंतं बहुभिर्गोभिर्युक्तं व्रजंगोष्ठं दस्युहादस्यूनामुपक्षपयि- तॄणांहन्तेन्द्रः प्रगमत् प्रकर्षेणगच्छति हियस्मादेवंतस्मात् शचीभिरात्मीयैः कर्मभिः प्रज्ञाभिर्वा नोस्माकंतागाः अपवरत् निगूढास्ताअपा- वृणोत् ॥ २४ ॥
हेशतक्रतो बहुविधकर्मन् बहुविधप्रज्ञवेन्द्र त्वात्वामभिइमाअस्मदीयागिरः स्तुतयः प्रणोनुवुः प्रकर्षेणपुनःपुनर्गच्छन्ति नौतिरत्रगति- कर्मा तत्रदृष्टान्तः—वत्संनमातरः यथामातरोगावोगृहेवर्तमानंवत्संशीघ्रमभिगच्छन्तितद्वत् यद्वास्मदीयावाचस्त्वां अभिनोनुवुः अभितः- शब्दयन्ति स्तुवन्ति यथागावोवत्समभिलक्ष्यहंभारवंकुर्वन्तितद्वत् ॥ २५ ॥
हेइन्द्र तवत्वदीयंसख्यंसखित्वं दूणाशं दुर्नाशं नाशयितुमशक्यं अतिदृढमित्यर्थः अतोहेवीर वीरयितरिन्द्र गव्यतेगामात्मनइच्छतेत्वं- गौरसि गवांप्रदाताभवसि उपचारात्कारणेकार्यशब्दः तथाअश्वायतेअश्वानात्मनइच्छतेअश्वोभव अश्वप्रदोभवसि ॥ २६ ॥
हेइन्द्र सतादृशस्त्वं अन्धसः सोमस्यपानेनहृष्टया तन्वाआत्मीयेनशरीरेणमन्दस्त्र मोदस्व किमर्थं महेमहते राधसेधनार्थं हिपूरणः अपिच त्वदीयंस्तोतारंनिदेनिंदकायतस्यवशंनकरः नकुर्याः ॥ २७ ॥
हेगिर्वणोगीर्भिर्वननीयेन्द्र सुतेसुतेसोमेभिषुतेभिषुतेसति इमाअस्मदीयागिरःस्तुतयःत्वा त्वांनक्षन्ते व्याप्नुवन्ति धेनवोदोग्ध्र्यः गावोन गावइव वत्सं तायथाशीघ्रंवत्संव्याप्नुवन्तितद्वत् उपरणः ॥ २८ ॥
हेइन्द्र पुरुतमंपुरूणांबहूनांशत्रूणांतमयितारंग्लपयितारंत्वां पुरूणांबहूनांस्तोतॄणांअस्माकंस्तुतिः प्राप्नोत्वितिशेषः कीदृशानां विवा- चिविविधाः स्तुतशस्त्रात्मिकावाचःयस्मिन्यज्ञेतस्मिन् वाजेभिर्वाजैर्हविर्लक्षणैरन्नैर्वाजयतांवाजवन्तंवेगवन्तंबलवन्तंवात्वांकुर्वताम् ॥ २९ ॥
हेइन्द्र वाहिष्ठोवोढृतमः अस्माकंस्तोम स्तोत्रंतेतवअन्तमःअन्तिकतमोभूतुभवतु त्वंचास्मान् महेमहते रायेधनायहिन् प्रेरय ॥ ३० ॥
बृबुर्नामपणीनांतक्षा तत्सकाशाल्लब्धधनोभरद्वाजः तदीयंदानमनेनतृचेनास्तौत् एतच्चमनुनास्मर्यते—भरद्वाजःक्षुधार्तस्तुसपुत्रोनि- र्जनेवने । बह्वीर्गाःप्रतिजग्राहबृबोस्तक्ष्णोमहायशाइति ॥ पणनात्पणयोवणिजः एतत्संज्ञाअसुरावा तेषांतक्षाबृबुःवर्षिष्ठेमूर्धन् मूर्धनिमू- र्धवदुच्छ्रितेस्थलेअध्यस्थात् अधिष्ठितोभूत् गांग्यः गंगायाःकूलेउन्नतेभवः कक्षोन कक्षइव उरुविस्तीर्णःसन् जातितोहीनोतिदातृत्वात्- सर्वत्रश्रेष्ठोभवतीत्यर्थः ॥ ३१ ॥
वायोरिवद्रवत् क्षिप्रगामिनोयस्यबृबोः भद्राकल्यानी सहस्रिणीसहास्रसंख्यायुक्ता रातिर्दानंसद्यःस्तुतिसमयेएवदानायदानकामाय- याचमानाय मह्यंमंहतेअपेक्षितं धनंददाति तंबृबुमितिउत्तरस्यामृचिसंबन्धः ॥ ३२ ॥
तत् तंबृबुंनोस्मदीयाः विश्वेसर्वेअर्यःस्तुतीनामीरयितारःकारवः स्तोतारः सुसुष्ठुआगृणन्ति अभिगृणन्ति अभिष्टुवन्ति कीदृशं सहस्र- दातमंअतिशयेनसहस्रसंख्यस्यधनस्यदातारं सूरिंप्राज्ञं यद्वा प्रेरयितारंसहस्रसातमं अतिशयेनसहस्रसंख्यस्यस्तोत्रस्यधनस्यवासंभक्तारं ॥ ३३ ॥
त्वामिद्धीतिचतुर्दशर्चंतृतीयंसुक्तं बृहस्पतिपुत्रस्यशंयोरार्षमैन्द्रं प्रथमातृतीयाद्याअयुजोबृहत्यः द्वितीयाचतुर्थ्याद्यायुजः सतोबृहत्यः तथाचानुक्रान्तं—त्वामिद्धिषळूनाप्रागाथमिति । सूक्तविनियोगोलैंगिकः यदिज्योतिष्टोमोबृहत्पृष्ठः स्यात् तदानींनिष्केवल्यस्यआद्यः प्र- गाथः स्तोत्रियः सूत्रितंच—यद्युवैबृहत् त्वामिद्धिहवामहइति । महाव्रतेपिनिश्केवल्येअयंप्रगाथः शंसनीयः तथैवपंचमारण्यकेसूत्रितं- त्वामिद्धिहवामहेत्वंह्येहिचेरवइति बृहतस्तोत्रियानुरूपाविति ।
