षष्ठं मण्डलम् - सूक्तम् 60

सपुरुषः वृत्रमावरकंसत्रुंश्नथत् हिनस्ति उतापिच वाजमन्नंबलंवासनोति लभते यःपुरुषः सहुरीशत्रूणामभिभविताराविन्द्राग्नीसपयात् परिचरेत् । इतरेतरयोगादुभयत्रपूर्ववद्विवचनं कीदृशाविन्द्राग्नी भूरेः प्रभूतस्यवसव्यस्य वसुसमूहस्य यद्वास्वार्थिकोयत् धनस्यइरज्यन्ता ईशानौस्वामिनौ इरज्यतिरैश्वर्यकर्मा सहसाबलेनसहस्तमाअतिशयेनाभिभवितारौ शत्रूणांवाजयन्तावाजं हविर्लक्षणमन्नंआत्मनइच्छन्तौ यद्वावाजंस्तोतृभ्योदातव्यमन्नंकामयमानौ ॥ १ ॥

हेइन्द्र हेअग्ने ता तौ युवांगाःआपः उदकानिस्वः सूर्यंउषसःउषःकालान् ऊह्ळाःपणिभिरपहृताः एतान् गवादीनभिलक्ष्ययोधिष्टं तैरसु- रैः युद्धंकृतवन्तौ नूनमितिपादपूरणार्थः हेइन्द्र त्वंदिशःप्राच्याद्याःस्वःसूर्यंउषसश्चचित्राश्चायनीयाअपउदकानिच गाश्च पणिभिरपहृताने- तान् युवसे अनेनलोकेनायोजयः यद्वाअसुरैरावृतान् दिगादीन् असुरवधेनावरणमपनीय पृथक्कृतवानसीत्यर्थः हेअग्ने नियुत्वान् नियुद्भि- रश्वैर्युक्तः सन् त्वमप्येवमकार्षीरित्यर्थः ॥ २ ॥ ऎन्द्राग्नस्यपशोर्वपायाआवृत्रहणेत्यनुवाक्या सूत्रितंच—आवृत्रहणावृत्रहभिः शुष्मैराभरतं शिक्षतंवज्रबाहूइति ।

हेवृत्रहणा वृत्रस्यासुरस्यहन्तारौ हेइन्द्र हेअग्ने वृत्रहभिः वृत्रस्यहन्तृभिःवृत्रहनननिमित्तैः शुष्मैर्बलैः नमोभिः अस्मभ्यंदातव्यैरन्नैश्च सार्धं अर्वाक् अस्मदभिमुखंआयातमागच्छतम् । हेइन्द्र हेअग्ने युवंयुवांअकवेभिः अकुत्सितैर्महद्भिः उत्तमेभिः उत्कृष्टतमैः राधोभिः धनैः सहअस्मेअस्मासुभवतमाविर्भवतं ॥ ३ ॥ चातुर्विंशिकेहनिप्रातः सवनेच्छावाकशस्त्रेताहुवेइतिषळहः स्तोत्रियस्तृचः सूत्रितंच—ताहुवेययोरिदमियंवामस्यमन्मनइति । पृष्ठ्याभिप्लवषडहयोः स्तोमवृद्धौताहुवइत्याद्यानवर्चआवा पार्थाः सूत्रितंच—ताहुवेययोरिदमितिनवेयंवामस्यमन्मनइत्येकादशेति ।

ता तौ तादृशाविन्द्राग्नी हुवे आह्वये ययोरिन्द्राग्न्योः पुरापूर्वस्मिन्कालेकृतंविश्वंसर्वंइदं पूर्वास्वृक्षुकीर्तितंवीर्यंपप्नेपन्यते ऋषिभिः स्तूयते ताविन्द्राग्नीहुवइत्यन्वयः तौचेन्द्राग्नीनमर्धतः स्तोतॄन् नहिंस्तः अतः अस्मानप्याहूतोरक्षतामितिभावः मर्धतिर्हिंसाकर्मा ॥ ४ ॥

उग्राउग्रौ उद्गूर्णबलौ अतएवमृधःशत्रून्विघनिनौविघनिनाविशेषेणहतवन्तौ इन्द्राग्नीहवामहे आह्वयामहे । तौचेन्द्राग्नीईदृशेस्मि- न्त्संग्रामेनोस्मान्मृळातः सूखयतां यद्वामृळतिरुपदयाकर्मा नोस्माकंमृळतः उपदयांकुरुतां ॥ ५ ॥

ताविन्द्राग्नीआर्याआर्यैः कर्मानुष्ठातृभिः कृतानिवृत्राण्युपद्रवजातानिहतःहिंस्तः तथासत्पतीसतांपालयितारौइन्द्राग्नी दासानिदासाः कर्महीनाः शत्रवःतैः कृतानिचोपद्रवजातानि हितः अपिचविश्वाःसर्वाद्विषः द्वेष्ट्रीःशत्रुभूताःप्रजाः अपहतःविनाशयतः अतोस्माकमप्ये- वमेवकुरुतामितिभावः ॥ ६ ॥ चातुर्विंशिकेहनिप्रातः स्वनेच्छावाकशस्त्रेइन्द्राग्नीयुवामितिषळहः स्तोत्रियस्तृचः सूत्रितंच—इन्द्राग्नीयुवामिमेयज्ञस्यहिस्थऋत्वि- जेत्यच्छावाकस्येति ।

हेइन्द्राग्नी युवांइमेस्तोमाःस्तोतारः अभ्यनूषत अभिष्टुवन्ति हेशंभुवा सुखस्यभावयिताराविन्द्राग्नी सुतमभिषुतमस्मदीयंसोमंपिबतं ॥ ७ ॥

हेनरानेताराविन्द्राग्नी वांयुवयोःस्वभूताःपुरुस्पृहःपुरुभिर्बहुभिः स्पृहणीयाः दाशुषेहवींषि दत्तवतेयजमानार्थंउत्पन्नाः या नियुतोश्वाः सन्ति हेइन्द्राग्नी ताभिर्नियुद्भिरागतंआगच्छतं ॥ ८ ॥

हेनरानेताराविन्द्राग्नी सूयतेअभिषूयतेइतिरावनः सोमः इदंसवनंइमंसोमंसुतमभिषुतंउपप्रति यद्वाइदंप्रातः सवनंउपअस्मिन् सवनेसुतमभिषुतंसोमंप्रतिताभिःनियुद्भिरागच्छतं किमर्थं सोमपीतये तस्यसोमस्यपानार्थं ॥ ९ ॥

हेस्तोतः तमग्निंईळिष्वस्तुहि योग्निः अर्चिषाज्वालारूपेणतेजसाविशासर्वाणिवनान्यरण्यानिपरिष्वजत् परिष्वजति परितोवेष्टयति यश्चतानिवनानिजिह्वयाज्वालयादग्धाकृष्णाकृष्णवर्णानिकृणोतिकरोति ॥ १० ॥

योमर्त्योमनुष्यः इद्धेदीप्तेग्नौसुम्नंसुखकरंहविःइन्द्रस्यइन्द्रायआविवासति परिचरतिप्रयच्छति चतुर्थ्यर्थेषष्ठी तस्यमर्त्यस्यद्युम्नायद्योत- मानायान्नाय तदर्थंसुतराःसुखेनतरणीयाःअपः उदकानिष्ट्यात्मकानिइन्द्रःकरोतीतिशेषः ॥ ११ ॥

हेइन्द्राग्नी ता तौयुवांवाजवतीः अन्नवतीः इषः इष्यमाणावृष्टीःयद्वा वाजोबलंतद्वतीरिषोन्नानि आशून्शीघ्रगान् अर्वतोश्वांश्चनोस्मभ्यं- पिपृतंपूरयतं प्रयच्छतम् । किमर्थं इन्दमग्निंचयुवां वोह्ळवेवोढुं हविर्भिःपापयितुं ॥ १२ ॥ ऎन्द्राग्नस्यपशोर्हविषोनुवाक्यउभावामित्येषा सूत्रितंच—उभावामिन्द्राग्नीआहुवध्यैशुचिंनुस्तोमंनवजातमद्येति ।

हेइन्द्राग्नी उभाउभौसंहत्यवर्तमानौवांयुवांहुवेआह्वयामि किमर्थंआहुवध्यै आभिमुख्येनहोतुं तथाउभाउभौयुवामाह्वये राधसः राधसाराधकेनहविषासहयुगपदेवमादयध्यै मादयितुंतर्पयितुंसर्वेषुदेवेषुसत्सुआवयोराह्वानेकिंकारणमितिचेदुच्यते—उभाउभौतौयुवां इषामन्नानांरयीणां धनानांचदातारौस्थः अतःकारणात्उभाउभौ वांयुवां वाजस्यान्नस्यसातये संभजनायहुवे आह्वये ॥ १३ ॥

हेइन्द्राग्नी गव्येभिर्गोसमूहैः अश्व्यैरश्वसमूहैः वसव्यैर्वसुसमूहैश्चसार्धं नोस्मानाभिमुख्येनउपगच्छतं शेषःपरोक्षकृतः सखायौसमान- ख्यानौदेवौ दानादिगुणयुक्तौ शंभुवा शंभुवौ सुखस्यभावयितारौ ता तादृशाविन्द्राग्नी सख्यायसखित्वार्थंवयंहवामहे आह्वयामहे ॥ १४ ॥

हेइन्द्राग्नी सुन्वतः सोमाभिषवंकुर्वतोयजमानस्यहवमाह्वानंस्तोत्रंश्रृणुतं श्रुत्वाचतदीयानिहव्यानिहवींषिवीतं कामयेथाम् । कामयि- त्वाच आगतंआगच्छतम् । आगत्यचसोम्यंसोमात्मकंमधुपिबतं ॥ १५ ॥

इयमददादितिचतुर्दशर्चंद्वादशंसूक्तं भरद्वाजस्यार्षं सरस्वतीदेवताकं आदितस्तिस्रोजगत्यः त्रयोदश्यपिजगती चतुर्दशीत्रिष्टुप् शिष्टा- गायत्र्यः तथाचानुक्रांतं—इयंषळूनासारस्वतंत्रिजगत्यादिजगतीत्रिष्टुबन्तमिति । अत्रशौनकः—इयमित्येतदाद्यन्तुसूक्तंसारस्वतंजपेत् । द्विजः प्रातः शुचिर्भूत्वावाग्मीभवतिबुद्धिमानिति १ पर्ष्ठिकेषष्ठेहनिप्रउगेइयमददादितिसारस्वतस्तृचः सूत्रितंच—इयमददाद्रभसमृण- च्युतमितिप्रउगमिति ।