पञ्चमं मण्डलम् - सूक्तम् 67

5 ऋचः

ऋषिः: यजत आत्रेयः देवता: मित्रावरुणौ छन्दः: अनुष्टुप्

सूक्तम् 5.67 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 5.67.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
5.67.1
बळि॒त्था दे᳚व निष्कृ॒तमादि᳚त्या यज॒तं बृ॒हत् ।
वरु᳚ण॒ मित्रार्य᳚म॒न्वर्षि᳚ष्ठं क्ष॒त्रमा᳚शाथे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
बट् । इ॒त्था । दे॒वा॒ । निः॒॑कृ॒तम् । आदि᳚त्या । य॒ज॒तम् । बृ॒हत् ।
वरु᳚ण । मित्र᳚ । अर्य᳚मन् । वर्षि᳚ष्ठम् । क्ष॒त्रम् । आ॒शा॒थे॒ इति᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेदेवा द्योतमानौ हेआदित्या अदितेःपुत्रौ हेवरुण हेअर्यमन् अरीणांनियमितर्मित्रदेव युवां बट् सत्यं अबाध्यं इत्था इत्थं इदानीं वर्त- मानप्रकारेण यजतं यष्टव्यं बृह्दतिप्रवृद्धं वर्षिष्ठं प्रवृद्धतमं क्षत्रं बलं आशाथे अश्नुवाथे यद्वा अर्यमा पृथगेव निर्देष्टव्यः द्विवचनं बहुवचनी- कर्तव्यम् ॥ १ ॥

5.67.2
आ यद्योनिं᳚ हिर॒ण्ययं॒ वरु᳚ण॒ मित्र॒ सद᳚थः ।
ध॒र्तारा᳚ चर्षणी॒नां य॒न्तं सु॒म्नं रि᳚शादसा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । यत् । योनि᳚म् । हि॒र॒ण्यय᳚म् । वरु᳚ण । मित्र᳚ । सद᳚थः ।
ध॒र्तारा᳚ । च॒र्ष॒णी॒नाम् । य॒न्तम् । सु॒म्नम् । रि॒शा॒द॒सा॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यद्यस्माद्धिरण्ययं हितरमणीयं योनिं यज्ञभूमिं हेवरुण हेमित्र आसदथः आगच्छथः तस्माच्चर्षणीनां मनुष्याणां धर्तारा धारकौच हेरिशादसा हिंसकानांक्षेप्तारौयुवां अस्मभ्यं सुम्नं सुखं यन्तं कुरुतमित्यर्थः ॥ २ ॥

5.67.3
विश्वे॒ हि वि॒श्ववे᳚दसो॒ वरु᳚णो मि॒त्रो अ᳚र्य॒मा ।
व्र॒ता प॒देव᳚ सश्चिरे॒ पान्ति॒ मर्त्यं᳚ रि॒षः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
विश्वे᳚ । हि । वि॒श्व॑वे᳚दसः । वरु᳚णः । मि॒त्रः । अ॒र्य॒मा ।
व्र॒ता । प॒दा॑इ᳚व । स॒श्चि॒रे॒ । पान्ति᳚ । मर्त्य᳚म् । रि॒षः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

विश्वेहि सर्वेपि हीतिअप्यर्थे विश्ववेदसः सर्वविदः सर्वधनावा वरुणोमित्रोर्यमाचैतेत्रयः सर्वे व्रतास्मदीयानिकर्माणि पदेव स्थाना- नीव सश्चिरे संगताभवन्ति आगत्यच मां मर्त्यं रिषोहिंसकात् पान्ति रक्षन्ति ॥ ३ ॥

5.67.4
ते हि स॒त्या ऋ᳚त॒स्पृश᳚ ऋ॒तावा᳚नो॒ जने᳚जने ।
सु॒नी॒थासः᳚ सु॒दान᳚वों॒॑होश्चि᳚दुरु॒चक्र᳚यः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ते । हि । स॒त्याः । ऋ॒त॒॑स्पृशः᳚ । ऋ॒त॑वा᳚नः । जने᳚॑जने ।
सु॒॑नी॒थासः᳚ । सु॒॑दान᳚वः । अं॒होः । चि॒त् । उ॒रु॒॑चक्र᳚यः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

तेहि तेखलु सत्याः सत्यभुताः स्त्यफलावा ऋतस्पृशौदकस्पृशत्वस्यकतांरः ऋतावानोयज्ञवन्तः जनेजने सर्वेषुयजमानेषु सुनीथासः सुनयनाः सुदानवः सुदानाः हीतिप्रसिद्धवाची सर्वत्रसंबन्धनीयः एवंमहानुभावावरुणादयः अंहोश्चित् चिदप्यर्थे पापिनोपिस्वस्तोतुरुरु- चक्रयः प्रभूतधनादिकर्तारः ॥ ४ ॥

5.67.5
को नु वां᳚ मि॒त्रास्तु᳚तो॒ वरु᳚णो वा त॒नूना᳚म् ।
तत्सु वा॒मेष᳚ते म॒तिरत्रि᳚भ्य॒ एष᳚ते म॒तिः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
कः । नु । वा॒म् । मि॒त्र॒ । अस्तु᳚तः । वरु᳚णः । वा॒ । त॒नूना᳚म् ।
तत् । सु । वा॒म् । आ । ई॒ष॒ते॒ । म॒तिः । अत्रि᳚॑भ्यः । आ । ई॒ष॒ते॒ । म॒तिः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेमित्र वां युवयोर्मध्ये त्वंचवरुणोवा कोनुअस्तुतः सर्वैर्स्तूयमानः कोस्ति उभौअपिस्तुत्यौइत्यर्थः तनूनामितितृतीयार्थेषष्ठी तनुभिस्तु- तिभिरस्तुतइतिसंबंधः अत्रमित्रशब्देनमित्रस्यैकस्यैवसंबोधनं वरुणेळास्वन्तरित्यत्रेवात्रद्विवचनसूचकस्याकरस्यानाम्नानात् लोकेषु बहु- षुसंनिहितेषु एकमेवसंबोध्य युवयोरिदंयुष्माकमिदमितिप्रयुंजते तत् तस्मात् यस्मात्सर्वेस्तुवन्तितस्मात् तनूनामित्येतद्भ्यवहितमपिउत्त- रत्रवायोज्यं तनूनामल्पमतीनां अस्माकंमतिःस्तुतिर्वा युवां आईषते अभिगच्छाति अत्रिभ्योत्रिगोत्रेभ्यः अस्मभ्यं अस्मदीयमतिः एषते आदरार्थंपुनर्वचनं ॥ ५ ॥

प्रवोमित्रायेतिपंचर्चंद्वादशंसूक्तं आत्रेयस्ययजतस्यार्षं गायत्रं मैत्रावरुणं तथाचानुक्रम्यते-प्रवोगायत्रमिति । अग्निष्टोमेप्रातःसवने मै- त्रावरुणशस्त्रे एतत्सूक्तं सूत्रितंच-प्रवोमित्रायप्रमित्रयोर्वरुणयोरिति । अभिप्लवषळहे पृष्ठ्यषडहेच स्तोमनिमित्तावापार्थमिदमादीनि- द्वितीयवर्जितानि चत्वारिसूक्तानि तथैवसूत्रितं-प्रवोमित्रायेतिचतुर्णांद्वितीयमुद्धरेदिति ।