पञ्चमं मण्डलम् - सूक्तम् 70

4 ऋचः

ऋषिः: उरुचक्रिरात्रेयः देवता: मित्रावरुणौ छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 5.70 - सम्पूर्णम्

1 / 4
ऋक्: 5.70.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (4)
5.70.1
पु॒रू॒रुणा᳚ चि॒द्ध्यस्त्यवो᳚ नू॒नं वां᳚ वरुण ।
मित्र॒ वंसि᳚ वां सुम॒तिम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पु॒रु॒॑उ॒रुणा᳚ । चि॒त् । हि । अस्ति᳚ । अवः᳚ । नू॒नम् । वा॒म् । व॒रु॒ण॒ ।
मित्र᳚ । वंसि᳚ । वा॒म् । सु॒॑म॒तिम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेमित्रावरुणौ वांयुवयोः पुरूरुणाचित् अत्र सोः सुपांसुलुगित्याकारः पुरोरपिबहुउरुबहुतरं अथवा पुरुचतदुरुचपुरूरु अत्यन्तमुरुतर- मित्यर्थः तादृगवोरक्षणं नूनं निश्चयेन अस्ति हिप्रसिद्धौ चिदितिपूरणः हेवरुण हेमित्र वांयुवयोः सुमतिं अनुग्रहबुद्धिं वंसि संभजेय य- स्मादवोस्तितस्माद्वंसीतिभावः ॥ १ ॥

5.70.2
ता वां᳚ स॒म्यग᳚द्रुह्वा॒णेष᳚मश्याम॒ धाय᳚से ।
व॒यं ते रु᳚द्रा स्याम ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ता । वा॒म् । स॒म्यक् । अ॒द्रु॒ह्वा॒णा॒ । इष᳚म् । अ॒श्या॒म॒ । धाय᳚से ।
व॒यम् । ते । रु॒द्रा॒ । स्या॒म॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअद्रुह्वाणा हेअद्रोग्धारौ ता तौ प्रसिद्धौ वां युवां सम्यक् स्तुमइतिशेषः स्तोतारोवयं इषमश्रं धायसे पानाय भोजनाय अश्याय अश्याम हेरुद्रा रुतः दुःखात् द्रावयितारौ रुदद्भिर्द्रवणीयौवा तेस्तोतारोवयं स्याम भवेम समृद्धाइतिशेषः युवाभ्यांस्वभूतावास्याम ॥ २ ॥

5.70.3
पा॒तं नो᳚ रुद्रा पा॒युभि᳚रु॒त त्रा᳚येथां सुत्रा॒त्रा ।
तु॒र्याम॒ दस्यू᳚न्त॒नूभि᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पा॒तम् । नः॒ । रु॒द्रा॒ । पा॒यु॑भिः᳚ । उ॒त । त्रा॒ये॒था॒म् । सु॒॑त्रा॒त्रा ।
तु॒र्याम᳚ । दस्यू᳚न् । त॒नूभिः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेरुद्रा उक्तरूपौ देवौ युवां नोस्मान् पायुभिः रक्षणैः पातं रक्षतं उतापिच सुत्रात्रा शोभनेनत्राणेन त्रायेथां पालयेथां इष्टप्राप्त्यनिष्ट- परिहारभेदेनभेदः स्तोत्रादिवैकल्याच्छत्रोर्वात्रायेथां अभिमतप्रापणेनरक्षतमित्यर्थः वयंच तनूभिः पुत्रादिभिः सहिताः स्वीयैरंगैर्वा दस्यून् शत्रून् तुर्याम हिंस्याम तरेमवा ॥ ३ ॥

5.70.4
मा कस्या᳚द्भुतक्रतू य॒क्षं भु᳚जेमा त॒नूभि᳚ः ।
मा शेष᳚सा॒ मा तन᳚सा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
मा । कस्य᳚ । अ॒द्भु॒त॒क्र॒तू॒ इत्य᳚द्भुत॑क्रतू । य॒क्षम् । भु॒जे॒म॒ । त॒नूभिः᳚ ।
मा । शेष᳚सा । मा । तन᳚सा ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअद्भुतक्रतू आश्चर्यकर्माणौ वयं कस्य अन्यस्यकस्यच नयक्षं पूजितं धनंमाभुजेम माभुंजीमहि तनूभिरस्मदीयैरवयवैः युवयोरनुग्र- हात् समृद्धावयंक् अन्यथावयंकस्यचिद्धनेन शरीरपोषंनकुर्मइत्यर्थः तथा शेषसा अपत्येनसहितामाभुजेम तनसा पौत्रादिनासहितामा- भुजेम अस्मत्कुलेनकेपिभुंजीमहीत्यर्थः ॥ ४ ॥

आनोगन्तमितितृचात्मकंपंचदशंसूक्तं बाहुवृक्तस्यात्रेयस्यार्षं गायत्र मैत्रावरुणं आनस्तृचंबाहुवृक्तइत्यनुक्रमणिका उक्तःसूक्तविनियोगः अग्निष्टोमेप्रातःसवनेमैत्रावरुणशस्त्रे अयमनुरूपस्तृचः सूत्रितंच-आनोमित्रावरुणाआनोगन्तंरिशादसेति ।