पञ्चमं मण्डलम् - सूक्तम् 39

5 ऋचः

ऋषिः: भौमोत्रिः देवता: इंद्रः छन्दः: अनुष्टुप्

सूक्तम् 5.39 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 5.39.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
5.39.1 समानपद
यदि᳚न्द्र चित्र मे॒हनास्ति॒ त्वादा᳚तमद्रिवः ।
राध॒स्तन्नो᳚ विदद्वस उभयाह॒स्त्या भ᳚र ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यत् । इ॒न्द्र॒ । चि॒त्र॒ । मे॒हना᳚ । अस्ति᳚ । त्वा॑दा᳚तम् । अ॒द्रि॒॑वः॒ ।
राधः᳚ । तत् । नः॒ । वि॒द॒द्व॒सो॒ इति᳚ विदत्॑वसो । उ॒भ॒या॒ह॒स्ति । आ । भ॒र॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेइन्द्र हेचित्र चायनीय हेअद्रिवोवज्रवन् यत् मेहनामेहनीयं त्वादातं त्वयादातव्यं राधोधनमस्ति तद्धनं हेविदद्वसो लब्धधनेन्द्र नोस्मभ्यं उभयाहस्ति उभाभ्यांहस्ताभ्यां आभर आहर अत्र यदिन्द्रचित्रचायनीयंमंहनीयंधनमस्तीत्यादिनिरुक्तंद्रष्टव्यम् ॥ १ ॥

5.39.2
यन्मन्य᳚से॒ वरे᳚ण्य॒मिन्द्र᳚ द्यु॒क्षं तदा भ᳚र ।
वि॒द्याम॒ तस्य᳚ ते व॒यमकू᳚पारस्य दा॒वने᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यत् । मन्य᳚से । वरे᳚ण्यम् । इन्द्र᳚ । द्यु॒क्षम् । तत् । आ । भ॒र॒ ।
वि॒द्याम᳚ । तस्य᳚ । ते॒ । व॒यम् । अकू᳚पारस्य । दा॒वने᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेइन्द्र यत् द्युक्षमन्नं वरेण्यं वरणीयं मन्यसे तत् द्युक्षं आभरास्मभ्यं ते तवसंबन्धिनोवयं तस्य तादृशस्योक्तलक्षणस्याकूपारस्य अकुत्सितः पारोन्तोयस्यतादृशस्यान्नस्य दावने दाने विद्याम स्याम ॥ २ ॥ वाजपेयेअतिरिक्तोक्थ्येयत्तेदित्स्वेषा सूत्रितंच-यत्तेदित्सुप्रराध्यंत्वामिच्छवसस्पतइति ।

5.39.3 समानपद
यत्ते᳚ दि॒त्सु प्र॒राध्यं॒ मनो॒ अस्ति᳚ श्रु॒तं बृ॒हत् ।
तेन᳚ दृ॒ळ्हा चि᳚दद्रिव॒ आ वाजं᳚ दर्षि सा॒तये᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यत् । ते॒ । दि॒त्सु । प्र॒॑राध्य᳚म् । मनः᳚ । अस्ति᳚ । श्रु॒तम् । बृ॒हत् ।
तेन᳚ । दृ॒ळ्हा । चि॒त् । अ॒द्रि॒॑वः॒ । आ । वाज᳚म् । द॒र्षि॒ । सा॒तये᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेइन्द्र ते तव यद्दित्सुदानेषु प्रराध्यं प्रकर्षेणस्तुत्यं श्रुतं विश्र्तं बृहत् महत् मनःअस्ति तेनमनसा हेअद्रिवोवज्रवन्निन्द्र दृह्ळाचित् दृढमपि वाजमन्नं आदर्षि आदरयसि सातयेस्मत्संभजनायलाभायवा ॥ ३ ॥

5.39.4
मंहि᳚ष्ठं वो म॒घोनां॒ राजा᳚नं चर्षणी॒नाम् ।
इन्द्र॒मुप॒ प्रश᳚स्तये पू॒र्वीभि᳚र्जुजुषे॒ गिरः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
मंहि᳚ष्ठम् । वः॒ । म॒घोना᳚म् । राजा᳚नम् । च॒र्ष॒णी॒नाम् ।
इन्द्र᳚म् । उप᳚ । प्र॑श᳚स्तये । पू॒र्वीभिः᳚ । जु॒जु॒षे॒ । गिरः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मघोनां हविर्लक्षणधनवतां वोयुष्माकं मंहिष्ठं अतिशयेनपूज्यं चर्षणीनांमनुष्याणांराजानं इन्द्रं उपउपेत्य प्रशस्तये प्रशंसितुं पूर्वीभिः पुरातनीभिः वाग्भिःगिरः स्तोतारोजुजुषे सेवन्ते ॥ ४ ॥

5.39.5
अस्मा॒ इत्काव्यं॒ वच᳚ उ॒क्थमिन्द्रा᳚य॒ शंस्य᳚म् ।
तस्मा᳚ उ॒ ब्रह्म᳚वाहसे॒ गिरो᳚ वर्ध॒न्त्यत्र᳚यो॒ गिरः᳚ शुम्भ॒न्त्यत्र᳚यः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अस्मै᳚ । इत् । काव्य᳚म् । वचः᳚ । उ॒क्थम् । इन्द्रा᳚य । शंस्य᳚म् ।
तस्मै᳚ । ऊं॒ इति᳚ । ब्रह्म᳚॑वाहसे । गिरः᳚ । व॒र्ध॒न्ति॒ । अत्र᳚यः । गिरः᳚ । शु॒म्भ॒न्ति॒ । अत्र᳚यः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अस्माइत् अस्माएवेन्द्राय काव्यं कवेःस्तोतुःसंबन्धि यद्वा कुशब्दे शब्दनीयंवचोवाग्रूपं उक्थं शस्त्रं शंस्यं शंसनीयं यस्मादेवंतस्मात् तस्माउ तस्मैइन्द्रायैव ब्रह्मवाहसे परिवृढस्यस्तोत्रस्यवाहकाय गिरःस्तुतीरत्रयोत्रिगोत्रावर्धन्तिवर्धयन्ति अत्रयोगिरःशुंभन्ति दीपयन्ति पुनरुक्तिरादरार्था ॥ ५ ॥

आयाह्यद्रिरितिनवर्चमष्टमंसूक्तं अत्रेयमनुक्रमणिका-आयाहिनवत्र्युष्णिगाद्यंत्यानुष्टुम्मध्येचसासौरीतदादीतिहासस्तुतिकर्मत्वादत्रि- रेवदेवइति । कृत्स्नस्यऋषिश्चान्यस्मादितिपरिभाषयात्रिरृषिः आद्यास्तिस्रउष्णिहः पंचमीनवम्यावनुष्टुभौ शिष्टाश्चतस्रस्त्रिष्टुभः अत्रेः स्तूयमानत्वात् षष्ठ्याद्याअत्रिदेवताका अत्र्यार्षेयाश्चपंचमीसूर्यदेवत्या शिष्टाऎन्द्भ्यः । दशरात्रेतृतीयेहनिप्रउगशस्त्रेआद्यस्तृचः ऎन्द्रःपंचमः सूत्रितंच-आयाह्यद्रिभिःसुतंसजूर्विश्वेभिर्देवेभिरिति । महाव्रतेप्यौष्णिहतृचाशीतावयंतृचः ।