नी॒चीन᳚बारं॒ वरु᳚ण॒ः कव᳚न्धं॒ प्र स᳚सर्ज॒ रोद᳚सी अ॒न्तरि᳚क्षम् ।
तेन॒ विश्व᳚स्य॒ भुव᳚नस्य॒ राजा॒ यवं॒ न वृ॒ष्टिर्व्यु᳚नत्ति॒ भूम᳚ ॥
तेन॒ विश्व᳚स्य॒ भुव᳚नस्य॒ राजा॒ यवं॒ न वृ॒ष्टिर्व्यु᳚नत्ति॒ भूम᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
नी॒चीन᳚॑बारम् । वरु᳚णः । कव᳚न्धम् । प्र । स॒स॒र्ज॒ । रोद᳚सी॒ इति᳚ । अ॒न्तरि᳚क्षम् ।
तेन᳚ । विश्व᳚स्य । भुव᳚नस्य । राजा᳚ । यव᳚म् । न । वृ॒ष्टिः । वि । उ॒न॒त्ति॒ । भूम᳚ ॥
तेन᳚ । विश्व᳚स्य । भुव᳚नस्य । राजा᳚ । यव᳚म् । न । वृ॒ष्टिः । वि । उ॒न॒त्ति॒ । भूम᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
नीचीनबारं अधोमुखंबिलं प्रससर्ज कृतवान् कं कवंधं कवनमुदकं तद्धीयतेअत्रेतिकवन्धोमेघः तंतथाकरोत् अथवा कवन्धमुदकं तदुद- कं नीचीनबारं नीचीननिर्गमनबिलंचकारमेघंविदार्योदकमधोमुखंचकारेत्यर्थः किंप्रतीतीत्युच्यते रोदसी द्यावापृथिव्यौ अन्तरिक्षंच प्रति लोकत्रयहितायेत्यर्थः तेनोदकेन विश्वस्यसर्वस्यभुवनस्य भूतजातस्य राजा स्वामीवरुणोभूम भूमिं व्युनत्तिक्लेदयतिवृष्टिः सेक्ता पुमान् यवंन यवमिवयवान् यथाप्ररोहायसर्वत्रप्रसारयतितद्वत् भूमिं सर्वत्रोनत्ति अथवावृष्टिर्वरुणइतिसंबन्धः वर्षकःपर्जन्यइत्यर्थः अस्मिन्पक्षे- यवंपुरुषइवेतिपुरुषशब्दोध्याहार्यः अत्रनीचीनबारंवरुणःकबन्धमित्यादिनिरुक्तंद्रष्टव्यम् ॥ ३ ॥