अष्टमं मण्डलम् - सूक्तम् 42

6 ऋचः

ऋषिः: नाभाकः काण्वः अर्चनाना वा देवता: वरुणः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 8.42 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 8.42.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
8.42.1
अस्त᳚भ्ना॒द्द्यामसु᳚रो वि॒श्ववे᳚दा॒ अमि᳚मीत वरि॒माणं᳚ पृथि॒व्याः ।
आसी᳚द॒द्विश्वा॒ भुव᳚नानि स॒म्राड्विश्वेत्तानि॒ वरु᳚णस्य व्र॒तानि᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अस्त᳚भ्नात् । द्याम् । असु᳚रः । वि॒श्व॑वे᳚दाः । अमि᳚मीत । व॒रि॒माण᳚म् । पृ॒थि॒व्याः ।
आ । अ॒सी॒द॒त् । विश्वा᳚ । भुव᳚नानि । स॒म्॑राट् । विश्वा᳚ । इत् । तानि᳚ । वरु᳚णस्य । व्र॒तानि᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

विश्ववेदा विश्वधनोसुरोबलवान् वरुणोद्यामस्तभ्रात् तथा पृथिव्याः च वरिमाणं परिमाणममिमीत चक्रे । एवं निर्मितानि विश्वा सर्वाणि भुवनानि सम्राड्भूत्वा सीदच्चाध्यतिष्ठच्च । वरुणस्य तान्येतानि व्रतानि कर्माणि विश्वेत् विश्वान्येव अतोवर्णयितुमशक्यानीत्यर्थः ॥ १ ॥

8.42.2
ए॒वा व᳚न्दस्व॒ वरु᳚णं बृ॒हन्तं᳚ नम॒स्या धीर᳚म॒मृत᳚स्य गो॒पाम् ।
स न॒ः शर्म᳚ त्रि॒वरू᳚थं॒ वि यं᳚सत्पा॒तं नो᳚ द्यावापृथिवी उ॒पस्थे᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒व । व॒न्द॒स्व॒ । वरु᳚णम् । बृ॒हन्त᳚म् । न॒म॒स्य । धीर᳚म् । अ॒मृत᳚स्य । गो॒पाम् ।
सः । नः॒ । शर्म᳚ । त्रि॒॑वरू᳚थम् । वि । यं॒स॒त् । पा॒तम् । नः॒ । द्या॒वा॒पृ॒थि॒वी॒ इति᳚ । उ॒प॑स्थे᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे स्तोतः बृहन्तं महान्तं वरुणमेवैवं वन्दस्व स्तुहि अमृतस्य गोपां गोपायितारं धीरं प्राज्ञं वरुणं नमस्य नमस्कुरुच । सवरुणो नोस्मभ्यं त्रिवरूथं त्रिस्थानं शर्म गृहं वियंसत् प्रयच्छतु उपस्थे उपस्थाने वर्तमानान् नोस्मान् द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ पातं रक्षतम् ॥ २ ॥

8.42.3 समानपद
इ॒मां धियं॒ शिक्ष᳚माणस्य देव॒ क्रतुं॒ दक्षं᳚ वरुण॒ सं शि᳚शाधि ।
ययाति॒ विश्वा᳚ दुरि॒ता तरे᳚म सु॒तर्मा᳚ण॒मधि॒ नावं᳚ रुहेम ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इ॒माम् । धिय᳚म् । शिक्ष᳚माणस्य । दे॒व॒ । क्रतु᳚म् । दक्ष᳚म् । व॒रु॒ण॒ । सम् । शि॒शा॒धि॒ ।
यया᳚ । अति᳚ । विश्वा᳚ । दुः॒॑इ॒ता । तरे᳚म । सु॒॑तर्मा᳚णम् । अधि᳚ । नाव᳚म् । रु॒हे॒म॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे देव द्योतमान वरुण इमां धियमिदंकर्म शिक्षमाणस्यानुतिष्ठतोमम क्रतुं प्रज्ञानं दक्षं बलंच संशिशाधि तीक्ष्णीकुरु यया नावा यज्ञरूपया विश्वा स- र्वाणि दुरिता दुरितान्यतितरेम तां सुतर्माणं सुष्ठुतारयित्रीं यज्ञरूपां नावमधिरुहेम वयमारुहेम दुःखसागरतरणे हेतुत्वाद्यज्ञोनौरिति अत्रव्यपदि- श्यते ॥ ३ ॥

8.42.4
आ वां॒ ग्रावा᳚णो अश्विना धी॒भिर्विप्रा᳚ अचुच्यवुः ।
नास᳚त्या॒ सोम᳚पीतये॒ नभ᳚न्तामन्य॒के स᳚मे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । वा॒म् । ग्रावा᳚णः । अ॒श्वि॒ना॒ । धी॒भिः । विप्राः᳚ । अ॒चु॒च्य॒वुः॒ ।
नास᳚त्या । सोम᳚॑पीतये । नभ᳚न्ताम् । अ॒न्य॒के । स॒मे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे नासत्या सत्यौ सत्यप्रणेतारौवा । तथाचयास्कः-सत्यावेवनासत्यावित्यौर्णवाभःसत्यस्य प्रणेताराविति । अश्विनाश्विनौ वां युवां सोमपीतये सोमस्य पानाय वेप्राः प्राज्ञा ऋत्विजोग्रावाणः सोमाभिषवपाषाणाश्च धीभिः कर्मभिः स्वस्वव्यापारैराचुच्यवुरभिगच्छन्ति । सिद्धमन्यत् ॥ ४ ॥

8.42.5
यथा᳚ वा॒मत्रि᳚रश्विना गी॒र्भिर्विप्रो॒ अजो᳚हवीत् ।
नास᳚त्या॒ सोम᳚पीतये॒ नभ᳚न्तामन्य॒के स᳚मे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यथा᳚ । वा॒म् । अत्रिः᳚ । अ॒श्वि॒ना॒ । गीः॒॑भिः । विप्रः᳚ । अजो᳚हवीत् ।
नास᳚त्या । सोम᳚॑पीतये । नभ᳚न्ताम् । अ॒न्य॒के । स॒मे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे नासत्यावश्विनौ वां युवां विप्रः प्राज्ञोत्रिर्यथा गीर्भिः स्तुतिभिः सोमपीतये अजोहवीत् तथाहमपि जोहवीमि ॥ ५ ॥

8.42.6
ए॒वा वा᳚मह्व ऊ॒तये॒ यथाहु᳚वन्त॒ मेधि᳚राः ।
नास᳚त्या॒ सोम᳚पीतये॒ नभ᳚न्तामन्य॒के स᳚मे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒व । वा॒म् । अ॒ह्वे॒ । ऊ॒तये᳚ । यथा᳚ । अहु᳚वन्त । मेधि᳚राः ।
नास᳚त्या । सोम᳚॑पीतये । नभ᳚न्ताम् । अ॒न्य॒के । स॒मे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

Sayana bhashya empty