अष्टमं मण्डलम् - सूक्तम् 37

7 ऋचः

ऋषिः: श्यावाश्वः देवता: इंद्रः छन्दः: अतिजगती

सूक्तम् 8.37 - सम्पूर्णम्

1 / 7
ऋक्: 8.37.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (7)
8.37.1
प्रेदं ब्रह्म᳚ वृत्र॒तूर्ये᳚ष्वाविथ॒ प्र सु᳚न्व॒तः श᳚चीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । इ॒दम् । ब्रह्म᳚ । वृ॒त्र॒॑तूर्ये᳚षु । आ॒वि॒थ॒ । प्र । सु॒न्व॒तः । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शचीपते इन्द्र त्वं वृत्रतूर्येषु संग्रामेषु इदं ब्रह्म इमान् ब्राह्मणान् विश्वाभिः सर्वाभिःऊतिभीरक्षाभिः प्राविथ प्ररक्ष । सुन्वतः सोमाभिषवः कुर्वतो यजमानांश्च प्राविथ । अपिच हे अनेद्यानिन्द्य वज्रिवो वज्रिन् वृत्रहन्निन्द्र माध्यन्दिनस्य सवनस्य संबन्धिनं सोमस्य सोमं पिब ॥ १ ॥

8.37.2
से॒हा॒न उ᳚ग्र॒ पृत᳚ना अ॒भि द्रुहः᳚ शचीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
से॒हा॒नः । उ॒ग्र॒ । पृत᳚नाः । अ॒भि । द्रुहः᳚ । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शचीपते कर्मपते उग्र उद्गूर्णेन्द्र अभिद्रुहो द्रोग्ध्रीः पृतनाः सेनाः सेहानोभिभवन् सर्वैः पालनैः ब्राह्मणान्प्राविथेत्यर्थः । सिद्धमन्यत् ॥ २ ॥

8.37.3
ए॒क॒राळ॒स्य भुव᳚नस्य राजसि शचीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒क॒॑राट् । अ॒स्य । भुव᳚नस्य । रा॒ज॒सि॒ । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शचीपते इन्द्र अस्य भुवनस्य एकराट् एकएव राजा सम् राजसि भ्राजसे । सिद्धमन्यत् ॥ ३ ॥

8.37.4
स॒स्थावा᳚ना यवयसि॒ त्वमेक॒ इच्छ᳚चीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स॒॑स्थावा᳚ना । य॒व॒य॒सि॒ । त्वम् । एकः᳚ । इत् । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शचीपते इन्द्र त्वमेकइत् एकएव सस्थावाना समानं तिष्ठताविमौ लोकौ यवयसि पृथक्करोषि । सिद्धमन्यत् ॥ ४ ॥

8.37.5
क्षेम᳚स्य च प्र॒युज᳚श्च॒ त्वमी᳚शिषे शचीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
क्षेम᳚स्य । च॒ । प्र॒॑युजः᳚ । च॒ । त्वम् । ई॒शि॒षे॒ । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अपिच हे शचीपते इन्द्र त्वं सर्वस्य जगतः क्षेमस्य प्रयुजश्च प्रयोगस्य च योगक्षेमयोरित्यर्थः ईशिषे ईश्वरोभवसि । सिद्धमन्यत् ॥ ५ ॥

8.37.6
क्ष॒त्राय᳚ त्व॒मव᳚सि॒ न त्व᳚माविथ शचीपत॒ इन्द्र॒ विश्वा᳚भिरू॒तिभि᳚ः ।
माध्यं᳚दिनस्य॒ सव᳚नस्य वृत्रहन्ननेद्य॒ पिबा॒ सोम᳚स्य वज्रिवः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
क्ष॒त्राय᳚ । त्व॒म् । अव᳚सि । न । त्व॒म् । आ॒वि॒थ॒ । श॒ची॒॑प॒ते॒ । इन्द्र᳚ । विश्वा᳚भिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
माध्य᳚न्दिनस्य । सव᳚नस्य । वृ॒त्र॒॑ह॒न् । अ॒ने॒द्य॒ । पिब᳚ । सोम᳚स्य । व॒ज्रि॒॑वः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शचीपते इन्द्र त्वं क्षत्राय जगतोबलाय भवसि अवस्याश्रितान्रक्षसि । त्वं नाविथ के नापि नरक्ष्यसे । सिद्धमन्यत् ॥ ६ ॥

8.37.7
श्या॒वाश्व᳚स्य॒ रेभ᳚त॒स्तथा᳚ शृणु॒ यथाशृ᳚णो॒रत्रे॒ः कर्मा᳚णि कृण्व॒तः ।
प्र त्र॒सद᳚स्युमाविथ॒ त्वमेक॒ इन्नृ॒षाह्य॒ इन्द्र᳚ क्ष॒त्राणि᳚ व॒र्धय᳚न् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श्या॒व॑अ᳚श्वस्य । रेभ᳚तः । तथा᳚ । शृ॒णु॒ । यथा᳚ । अशृ᳚णोः । अत्रेः᳚ । कर्मा᳚णि । कृ॒ण्व॒तः ।
प्र । त्र॒सद᳚स्युम् । आ॒वि॒थ॒ । त्वम् । एकः᳚ । इत् । नृ॒॑सह्ये᳚ । इन्द्र᳚ । ब्रह्मा᳚णि । व॒र्धय᳚न् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र रेभतः स्तुवतः श्यावाश्वस्य मम स्तुतिं कर्माणि कृण्वतोत्रेर्यथा अश्रृणोः तथा शृणु । अपिच क्षत्राणि बलानि कामैर्वर्धयन् युद्धे त्वमेकएव त्रसदस्युं प्राविथ ॥ ७ ॥

यज्ञस्यहीति दशर्चमष्टमं सूक्तम् श्यावाश्वस्यार्षम् प्राग्वत्सप्रेः परिभाषया गायत्रमिन्द्राग्निदेवताकम् । तथाचानुक्रान्तम्-यज्ञस्यदशैन्द्राग्नमिति । पृष्ठ्याभिप्लवषडहयोः प्रातःसवनेच्छावाकशस्त्रे आवापार्थमेतत्सूक्तम् । सूत्रितञ्च-यज्ञस्यहिस्थइत्यच्छावाकस्येति । चातुर्विंशिकेहनिप्रातः सवने यज्ञस्यहिस्थइति षळहस्तोत्रियसंज्ञकस्तृचः सुत्रितञ्च-इन्द्राग्नीयुवामिमेयज्ञस्यहिस्थऋत्विजेत्यच्छावाकस्येति । अग्निष्टोमे प्रातः सवनेच्छावाकस्य प्रातर्यावभिरिति प्रातःसवनीयस्य प्रस्थितयाज्या । सूत्रितञ्च -प्रातर्यावभिरिति यजतीति । चातुर्विंशिकेप्रातःसवनेच्छावाकशस्त्रे श्यावाश्वस्येत्ययं पर्यासस्तृचः । अन्यत्राप्यहर्गणेषु । द्वितीयादिष्वहःसु सूत्र्यतेहि-श्यावाश्वस्यसुन्वतइति तृचाः पर्यासाइति ।