आ ग᳚न्ता॒ मा रि᳚षण्यत॒ प्रस्था᳚वानो॒ माप᳚ स्थाता समन्यवः ।
स्थि॒रा चि᳚न्नमयिष्णवः ॥
आ । ग॒न्त॒ । मा । रि॒ष॒ण्य॒त॒ । प्र॑स्था᳚वानः । मा । अप᳚ । स्था॒त॒ । स॒॑म॒न्य॒वः॒ ।
स्थि॒रा । चि॒त् । न॒म॒यि॒ष्ण॒वः॒ ॥
हे प्रस्थावानः प्रस्थातारः प्रगन्तारः मरुतः आगन्त अस्मानागच्छत मारिषण्यत अनागमनेनास्मान्माहिंस्त । हे समन्यवः समानतेजस्काः समान- क्रोधावा स्थिराचित् स्थिराणि दृढान्यपि पर्वतादीनि हे नमयिष्णवोनमनशीलाः कंपयितारः मापस्थात अस्मत्तोपेत्यान्यत्र मातिष्ठत अस्मास्वेव तिष्ठतेत्यर्थः ॥ १ ॥
वी॒ळु॒प॒विभि᳚र्मरुत ऋभुक्षण॒ आ रु᳚द्रासः सुदी॒तिभि᳚ः ।
इ॒षा नो᳚ अ॒द्या ग᳚ता पुरुस्पृहो य॒ज्ञमा सो᳚भरी॒यवः᳚ ॥
वी॒ळु॒प॒वि॑भिः᳚ । म॒रु॒तः॒ । ऋ॒भु॒क्ष॒णः॒ । आ । रु॒द्रा॒सः॒ । सु॒दी॒ति॑भिः᳚ ।
इ॒षा । नः॒ । अ॒द्य । आ । ग॒त॒ । पु॒रु॒॑स्पृ॒हः॒ । य॒ज्ञम् । आ । सो॒भ॒री॒॑यवः᳚ ॥
हे ऋभुक्षणः महान्तः उरुभासमाननिवासावा हे रुद्रासो रुद्राः रुद्रपुत्राः ईदृशाः हे मरुतः सुदीतिभिः शोभनदीप्तिकैः वीळुपविभिः रथनेमयः पवयः वीळु दृढाः पवयोयेषु तादृशैरथैरागत आगच्छत । एतदेव विवृणोति-हे पुरुस्पृहः बहुभिः स्पृहणीयाः ईप्सितव्याः सोभरीयवः सोभरिमृषिं मां का- मयमानाःसन्तः अद्य इदानीं यज्ञं अस्मदीयं यागं इषा अस्मभ्यं दातव्येन अन्नेन सह आगत आगच्छत शीघ्रं कालविलंबं माकुरुत ॥ २ ॥
वि॒द्मा हि रु॒द्रिया᳚णां॒ शुष्म᳚मु॒ग्रं म॒रुतां॒ शिमी᳚वताम् ।
विष्णो᳚रे॒षस्य᳚ मी॒ळ्हुषा᳚म् ॥
वि॒द्म । हि । रु॒द्रिया᳚णाम् । शुष्म᳚म् । उ॒ग्रम् । म॒रुता᳚म् । शिमी᳚॑वताम् ।
विष्णोः᳚ । ए॒षस्य᳚ । मी॒ळ्हुषा᳚म् ॥
रुद्रियाणां रुद्रपुत्राणां शिमीवतां कर्मवतां विष्णोर्व्याप्तस्य एषस्य एषणीयस्य वृष्टचुदकस्य मीह्ळुषां सेक्तृणां मरुतां उग्रमुद्गूर्णं शुष्मं बलं विझहि जानीमः खलु ॥ ३ ॥
वि द्वी॒पानि॒ पाप᳚त॒न्तिष्ठ᳚द्दु॒च्छुनो॒भे यु᳚जन्त॒ रोद᳚सी ।
प्र धन्वा᳚न्यैरत शुभ्रखादयो॒ यदेज᳚थ स्वभानवः ॥
वि । द्वी॒पानि᳚ । पाप᳚तन् । तिष्ठ᳚त् । दु॒च्छुना᳚ । उ॒भे इति᳚ । यु॒ज॒न्त॒ । रोद᳚सी॒ इति᳚ ।
प्र । धन्वा᳚नि । ऐ॒र॒त॒ । शु॒भ्र॒॑खा॒द॒यः॒ । यत् । एज᳚थ । स्व॒॑भा॒न॒वः॒ ॥
द्वीपानि द्वयोः पार्श्वयोः आपोयेषु तानि उदमध्यस्थलानि झंतरुपसर्गेभ्योपईदितीत्वम् ऋक्पूरित्यादिनाअकारः समासान्तः । तानिच विपापतम् अत्यर्थं मरुद्वेगेन विपतन्ति । तिष्ठत् स्थावरं चान्यदृक्षजातं दुच्छुना दुःखेन युज्यते उभे रोदसी द्यावापृथिव्यावपि युजंत ते मरुतः स्वागमनजनितेन कंपनेन योजयन्ति । परोर्धर्चः परोक्षकृतः धन्वानि गमनशीलान्युदकानिच प्रैरत प्रगच्छंति हे शुम्रखादयः शोभनायुधाः शोभनहविष्कावा हे स्व- भानवः स्वायत्तदीप्तयः युयं यद्यदा एजथ कंपयथ तदा एतत्पूर्वोक्तं सर्वं निष्पाद्यते इत्यर्थः ॥ ४ ॥
अच्यु᳚ता चिद्वो॒ अज्म॒न्ना नान᳚दति॒ पर्व᳚तासो॒ वन॒स्पति᳚ः ।
भूमि॒र्यामे᳚षु रेजते ॥
अच्यु᳚ता । चि॒त् । वः॒ । अज्म᳚न् । आ । नान᳚दति । पर्व᳚तासः । वन॒स्पतिः᳚ ।
भूमिः᳚ । यामे᳚षु । रे॒ज॒ते॒ ॥
हे मरुतोवोयुष्माकं अज्मन् अज्मनि संग्रामे गमनेसति अच्युताचित् च्यावयितुमशक्याअपि पर्वतासः पर्वतामेघा गिरयोवा वनस्पतिः जातावेक- वचनं वनस्पतयोवृक्षाश्च आनानदति अभितोभृशं शब्दायंते । अपिच यामेषु युष्मदीयेषु गमनेषु निमित्तेषु भूमिः पृथिवीच रेजते कंपते ॥ ५ ॥
अमा᳚य वो मरुतो॒ यात᳚वे॒ द्यौर्जिही᳚त॒ उत्त᳚रा बृ॒हत् ।
यत्रा॒ नरो॒ देदि᳚शते त॒नूष्वा त्वक्षां᳚सि बा॒ह्वो᳚जसः ॥
अमा᳚य । वः॒ । म॒रु॒तः॒ । यात᳚वे । द्यौः । जिही᳚ते । उत्॑त᳚रा । बृ॒हत् ।
यत्र᳚ । नरः᳚ । देदि᳚शते । त॒नूषु᳚ । आ । त्वक्षां᳚सि । ब॒हु॑ओ᳚जसः ॥
हे मरुतोवोयुष्माकं अमाय बलाय यातवे यातुं द्यौर्द्युलोकः बृहदन्तरिक्षं विसृज्य उत्तरा उद्गततरा जिहीते गच्छति युष्मदागमनाद्धीतासती युष्म- दीयमांतरिक्षं स्थानं परित्यज्यऊर्ध्वं पलायतइत्यर्थः । यत्र यस्मिन्नन्तरिक्षे बाह्वोरोजोबलं येषां तादृशानरोनेतारोमरुतः त्वक्षांसि दीप्तान्याभर- णानि तनुष्वात्मीयेषु शरीरेषु आदेदिशते आदिष्टानि धृतानि कुर्वन्ति । यद्वा तनूषु विस्तृतासु मेघस्थास्वप्सु त्वक्षांसि तनूकृतानि तीक्ष्णीकृतान्या- युधानि मेघोद्धेदनाय आदेदिशते पुनःपुनरादिशन्ति तइहदंतरिक्षं जिहीतइत्यन्वयः ॥ ६ ॥
स्व॒धामनु॒ श्रियं॒ नरो॒ महि᳚ त्वे॒षा अम᳚वन्तो॒ वृष᳚प्सवः ।
वह᳚न्ते॒ अह्रु᳚तप्सवः ॥
स्व॒धाम् । अनु᳚ । श्रिय᳚म् । नरः᳚ । महि᳚ । त्वे॒षाः । अम᳚॑वन्तः । वृष᳚॑प्सवः ।
वह᳚न्ते । अह्रु᳚त॑प्सवः ॥
नरोनेतारोमरुतः स्वधामनु स्वधेत्यन्ननाम हविर्लक्षणमन्नमनुलक्ष्य श्रियं शोभां महि महत्प्रौढं वहन्ते धारयन्ति । कीदृशाः त्वेषाः दीप्ताः अमव- न्तोबलवन्तः वृषप्सवोवर्षणरूपाः अह्रुतप्सवः अकुटिलरूपाश्च ॥ ७ ॥
गोभि᳚र्वा॒णो अ᳚ज्यते॒ सोभ᳚रीणां॒ रथे॒ कोशे᳚ हिर॒ण्यये᳚ ।
गोब᳚न्धवः सुजा॒तास᳚ इ॒षे भु॒जे म॒हान्तो᳚ न॒ः स्पर᳚से॒ नु ॥
गोभिः᳚ । वा॒णः । अ॒ज्य॒ते॒ । सोभ᳚रीणाम् । रथे᳚ । कोशे᳚ । हि॒र॒ण्यये᳚ ।
गो॑ब᳚न्धवः । सु॒॑जा॒तासः᳚ । इ॒षे । भु॒जे । म॒हान्तः᳚ । नः॒ । स्पर᳚से । नु ॥
सोभरीणामृषीणां गोभिः शब्दैः स्तुतिलक्षणैर्वाणः मरुद्वीणाअज्यते व्यज्यते प्रकटीक्रियते । कुत्र हिरण्यये रथे कोशे कोशवद्वेष्टिते मध्यदेशे । यद्वा गोभिर्गंतृभिर्गोमातृकैर्वा मरुद्धिः वाणः अज्यते व्यज्यते सोभरीणां ज्ञानाय ईदृशे रथे वाघतइत्यर्थः । अपिच गोबंधवोगोमातृकाः सुजातासः शोभ- नजन्मानः महांतोमहानुभावास्तेमरुतः नोस्माकं इषेन्नाय भुजे भोगाय स्परसे प्रीत्यैच वलनाय वा नु क्षिप्रं भवंत्विति शेषः ॥ ८ ॥
प्रति᳚ वो वृषदञ्जयो॒ वृष्णे॒ शर्धा᳚य॒ मारु᳚ताय भरध्वम् ।
ह॒व्या वृष᳚प्रयाव्णे ॥
प्रति᳚ । वः॒ । वृ॒ष॒त्॑अ॒ञ्ज॒यः॒ । वृष्णे᳚ । शर्धा᳚य । मारु᳚ताय । भ॒र॒ध्व॒म् ।
ह॒व्या । वृष᳚॑प्रयाव्ने ॥
हे वृषदंजयः वृषता वर्षकेण सोमेन अञ्जन्तः सिञ्जन्तोध्वर्यवः वोयूयं वृष्णे वर्षित्रे मारुताय मरुत्संघरूपाय शर्धाय बलाय हव्या हव्यानि हवींषि प्रति भरध्वम् आहवनीयं प्रति हरत् । शर्धं विशेष्यते वृषप्रयाव्णे वृषाणः सेक्तारः प्रयावानः प्रकृष्टं गन्तारोमरुतोयस्मिन् तत्तथोक्तं तस्मै ॥ ९ ॥
वृ॒ष॒ण॒श्वेन᳚ मरुतो॒ वृष᳚प्सुना॒ रथे᳚न॒ वृष᳚नाभिना ।
आ श्ये॒नासो॒ न प॒क्षिणो॒ वृथा᳚ नरो ह॒व्या नो᳚ वी॒तये᳚ गत ॥
वृ॒ष॒ण॒श्वेन᳚ । म॒रु॒तः॒ । वृष᳚॑प्सुना । रथे᳚न । वृष᳚॑नाभिना ।
आ । श्ये॒नासः᳚ । न । प॒क्षिणः᳚ । वृथा᳚ । न॒रः॒ । ह॒व्या । नः॒ । वी॒तये᳚ । ग॒त॒ ॥
हे नरोनेतारोमरुतः वृषणश्वेन वृषभिः सेचनसमर्थैरश्वैरुपेतेन वृषप्सुना वर्षकरूपयुक्तेन वृषनाभिना नाभिश्चक्रछिद्रं वर्षकनाभियुक्तेन रथेन नो- स्माकं हव्या हव्यानि हवींषि आगत आगच्छत । वृथा अनायासेनैव वीतये भक्षणार्थम् । तत्रदृष्टान्तः-श्येनासोन पक्षिणः श्येनाः शंसनीयगतयः पक्षिणोयथा शीघ्रमागच्छंतितद्वदनायासेन सीघ्रमागच्छतेत्यर्थः ॥ १० ॥
स॒मा॒नम॒ञ्ज्ये᳚षां॒ वि भ्रा᳚जन्ते रु॒क्मासो॒ अधि᳚ बा॒हुषु᳚ ।
दवि᳚द्युतत्यृ॒ष्टयः᳚ ॥
स॒मा॒नम् । अ॒ञ्जि । ए॒षा॒म् । वि । भ्रा॒ज॒न्ते॒ । रु॒क्मासः᳚ । अधि᳚ । बा॒हुषु᳚ ।
दवि᳚द्युतति । ऋ॒ष्टयः᳚ ॥
एषां मरुतां अञ्जि रूपाभिव्यंजकं आभरणं समानमेकविधमेव एतदेवाह रुक्मासोरुक्मादीप्यमानाः सुवर्णमयाहाराः विभ्राजंते वक्षःस्थलेषुविशे- षेण दीप्यंते तथा बाहुष्वधि अंसेषु ऋष्टयः शक्त्यादीन्यायुधानि दविद्युतति अत्यर्थं द्योतंते ॥ ११ ॥
त उ॒ग्रासो॒ वृष᳚ण उ॒ग्रबा᳚हवो॒ नकि᳚ष्ट॒नूषु᳚ येतिरे ।
स्थि॒रा धन्वा॒न्यायु᳚धा॒ रथे᳚षु॒ वो॑नी᳚के॒ष्वधि॒ श्रियः᳚ ॥
ते । उ॒ग्रासः᳚ । वृष᳚णः । उ॒ग्र॑बा᳚हवः । नकिः᳚ । त॒नूषु᳚ । ये॒ति॒रे॒ ।
स्थि॒रा । धन्वा᳚नि । आयु᳚धा । रथे᳚षु । वः॒ । अनी᳚केषु । अधि᳚ । श्रियः᳚ ॥
उग्रासउद्रूर्णाः सर्वकार्येषूद्यताः वृषणोवर्षितारः उग्रबाहवः उद्रूर्णबाहुकास्ते मरुतः तनूष्वात्मीयेषु शरीरेषु नकिर्येतिरे रक्षणाय नप्रयतन्ते । नहि कश्चित्तेषां शरीराणि बाधितुं श्क्रोति येन यत्नः क्रियेत । परोर्धर्चः प्रत्यक्षकृतः हे मरुतः वोयुष्माकं रथेषु धन्वानि धनूंषि आयुधान्यायोधनानि बा- णादीनिच स्थिरा स्थिराणि दृढतराणि सन्ति अतएव कारणात् अनीकेष्वधि सेनामुखेषु श्रियः जयसंपदोयुष्माकं भवन्ति ॥ १२ ॥
येषा॒मर्णो॒ न स॒प्रथो॒ नाम᳚ त्वे॒षं शश्व᳚ता॒मेक॒मिद्भु॒जे ।
वयो॒ न पित्र्यं॒ सहः᳚ ॥
येषा᳚म् । अर्णः᳚ । न । स॒॑प्रथः᳚ । नाम᳚ । त्वे॒षम् । शश्व᳚ताम् । एक᳚म् । इत् । भु॒जे ।
वयः᳚ । न । पित्र्य᳚म् । सहः᳚ ॥
अर्णोन उदकमिव सप्रथः सर्वतः पृथु विस्तीर्णं त्वेषं दीप्तं शश्वतां बहूनां एषां मरुतामीदृशं नाम मरुतइतिनामधेयं एकंइत् एकं एवासहायमेव सत् भुजे स्तोतृणां भोगाय भवति । तत्र दृष्टान्तः-सहः प्रसहनशीलं पित्र्यं पितुरागतं वयोन अन्नमिव यथा तद्विस्रंभेण भोगाय भवति तथेत्यर्थः तानि- त्युत्तरत्रैकवाक्यता ॥ १३ ॥
तान्व᳚न्दस्व म॒रुत॒स्ता{4} उप᳚ स्तुहि॒ तेषां॒ हि धुनी᳚नाम् ।
अ॒राणां॒ न च᳚र॒मस्तदे᳚षां दा॒ना म॒ह्ना तदे᳚षाम् ॥
तान् । व॒न्द॒स्व॒ । म॒रुतः᳚ । तान् । उप᳚ । स्तु॒हि॒ । तेषा᳚म् । हि । धुनी᳚नाम् ।
अ॒राणा᳚म् । न । च॒र॒मः । तत् । ए॒षा॒म् । दा॒ना । म॒ह्ना । तत् । ए॒षा॒म् ॥
हे अन्तरात्मन् तान्पूर्वोक्तगुणान् मरुतः वन्दस्व प्रणतानेवोपेत्य स्तुहि । हि यस्मात् धुनीनां कंपयितृणां तेषां मरुतां वयं शेषभूताः स्म अराणां न अर्याणां स्वामिनां यथा चरमः हीनः सेवकः शेषभूतः तद्वत् । तत्तस्मादेषां मरुतां दाना दानानि मह्ना महत्त्वेन युक्तानि अस्माकं भवन्ति तदेषामितिद्विरुक्तिरादरार्था पदपूरणार्था वा ॥ १४ ॥
सु॒भग॒ः स व᳚ ऊ॒तिष्वास॒ पूर्वा᳚सु मरुतो॒ व्यु᳚ष्टिषु ।
यो वा᳚ नू॒नमु॒तास᳚ति ॥
सु॒॑भगः᳚ । सः । वः॒ । ऊ॒तिषु᳚ । आस᳚ । पूर्वा᳚सु । म॒रु॒तः॒ । वि॑उ᳚ष्टिषु ।
यः । वा॒ । नू॒नम् । उ॒त । अस᳚ति ॥
हेमरुतः वोयुष्माकं ऊतिषु रक्षासु सतीषु सस्तोता सुभगआस शोभनधनोभवति अस्तेश्छान्दसोभूभावाभावः । यद्वा सुभगःआस दीप्यते । असग- तिदीप्त्यादानेषु । कदेति चेदुच्यते-पूर्वासुव्युष्टिषुपूर्वेषु अतीतेषु विवासितेषु दिवसेषु । यद्वा पूर्वासु आगामिनीषु व्युष्टिषु उषःसु उषःकालोपलक्षिते- षु दिवसेषु । उतापिच योमनुष्यः स्तोता यष्टावा नूनमवश्यं असति युष्माकं भवति अस्तेश्छान्दसःशपोलुगभावः ससुभगइत्यन्वयः ॥ १५ ॥
यस्य᳚ वा यू॒यं प्रति᳚ वा॒जिनो᳚ नर॒ आ ह॒व्या वी॒तये᳚ ग॒थ ।
अ॒भि ष द्यु॒म्नैरु॒त वाज᳚सातिभिः सु॒म्ना वो᳚ धूतयो नशत् ॥
यस्य᳚ । वा॒ । यू॒यम् । प्रति᳚ । वा॒जिनः᳚ । न॒रः॒ । आ । ह॒व्या । वी॒तये᳚ । ग॒थ ।
अ॒भि । सः । द्यु॒म्नैः । उ॒त । वाज᳚साति॑भिः । सु॒म्ना । वः॒ । धू॒त॒यः॒ । न॒श॒त् ॥
हे नरोनेतारोमरुतोयूयं यस्यवा यस्यच वाजिनोहविष्मतोयजमानस्य हव्या हव्यानि हवींषि प्रतिवीतये भक्षणाय आगथ आगच्छथ । सयजमा- नः हे धूतयः कंपयितारोमरुतः द्युम्नैर्धोतमानैरन्नैर्यशोभिर्वा उतापिच वाजसातिभिः वाजानां संभजनैश्च वोयुष्माकं संबंधीनि सुम्ना सुम्नानि सुखा- नि अभिनशत् अभितोव्याप्नोति ॥ १६ ॥
यथा᳚ रु॒द्रस्य᳚ सू॒नवो᳚ दि॒वो वश॒न्त्यसु᳚रस्य वे॒धसः᳚ ।
युवा᳚न॒स्तथेद᳚सत् ॥
यथा᳚ । रु॒द्रस्य᳚ । सू॒नवः᳚ । दि॒वः । वश᳚न्ति । असु᳚रस्य । वे॒धसः᳚ ।
युवा᳚नः । तथा᳚ । इत् । अ॒स॒त् ॥
रुद्रस्य दुःखद्रावयितुरीश्वरस्य सूनवः पुत्राः असुरस्य उदकानां क्षेप्तुर्मेघस्य वेधसोविधातारः यद्वा असवः प्राणाः तान् रातिददातीत्यसुरं वृष्टिजलं तस्य कर्तारः युवानोनित्यतरुणाईदृशामरुतः दिवोन्तरिक्षादागत्य यथा येनप्रकारेण वशन्ति अस्मान्कामयन्ते तथेत् तथैव तेन प्रकारेण असत् इदं स्तोत्रं भवतु । वष्टेः छान्दसः शपोलुगभावः ॥ १७ ॥
ये चार्ह᳚न्ति म॒रुतः᳚ सु॒दान᳚व॒ः स्मन्मी॒ळ्हुष॒श्चर᳚न्ति॒ ये ।
अत᳚श्चि॒दा न॒ उप॒ वस्य᳚सा हृ॒दा युवा᳚न॒ आ व᳚वृध्वम् ॥
ये । च॒ । अर्ह᳚न्ति । म॒रुतः᳚ । सु॒॑दान᳚वः । स्मत् । मी॒ळ्हुषः᳚ । चर᳚न्ति । ये ।
अतः᳚ । चि॒त् । आ । नः॒ । उप᳚ । वस्य᳚सा । हृ॒दा । युवा᳚नः । आ । व॒वृ॒ध्व॒म् ॥
सुदानवः शोभनदानाः येच यजमानाः मरुतोदेवानर्हन्ति पूजयन्ति येच मीह्ळुषः सेक्तृन् मरुतः स्मत् प्रशस्तं चरंति हविर्भिः प्रचरन्ति यजन्ति । यतएवं अतश्चित् अतोपिकारणात्तानुभयविधान्नोस्मान् आ अभिलक्ष्य वस्यसा वसीयसा वसुमत्तमेन हृदा हृदयेन हे युवानोमरुतः उपाववृध्वम् उपेत्याभिसंभजत ॥ १८ ॥
यून᳚ ऊ॒ षु नवि᳚ष्ठया॒ वृष्ण᳚ः पाव॒का{4} अ॒भि सो᳚भरे गि॒रा ।
गाय॒ गा इ᳚व॒ चर्कृ᳚षत् ॥
यूनः᳚ । ऊं॒ इति᳚ । सु । नवि᳚ष्ठया । वृष्णः᳚ । पा॒व॒कान् । अ॒भि । सो॒भ॒रे॒ । गि॒रा ।
गाय᳚ । गाः॑इ᳚व । चर्कृ᳚षत् ॥
हे सोभरे यूनोनित्यतरुणान् वृष्णोवर्षिष्ठान्पावकान् तान्मरुतः नविष्ठया अतिशयेनाभिनवया गिरा वाचा स्तुतिरूपया सु शोभनं अभिगाय अभि- ष्टुहि । चर्कृषत् पुनःपुनः कृषन् कृषीवलोगाइव सयथा युनः शक्ताननडुहः स्तौति तद्वत् ॥ १९ ॥
सा॒हा ये सन्ति᳚ मुष्टि॒हेव॒ हव्यो॒ विश्वा᳚सु पृ॒त्सु होतृ᳚षु ।
वृष्ण᳚श्च॒न्द्रान्न सु॒श्रव᳚स्तमान्गि॒रा वन्द᳚स्व म॒रुतो॒ अह᳚ ॥
स॒हाः । ये । सन्ति᳚ । मु॒ष्टि॒हा॑इ᳚व । हव्यः᳚ । विश्वा᳚सु । पृ॒त्॑सु । होतृ᳚षु ।
वृष्णः᳚ । च॒न्द्रान् । न । सु॒श्रवः᳚॑तमान् । गि॒रा । वन्द᳚स्व । म॒रुतः᳚ । अह᳚ ॥
विश्वासु सर्वासु पृत्सु पृतनासु युद्धेषु होतृषु आह्वानशीलेषु योद्धृषु च ये मरुतः सहाः सन्ति अभिभवितारोभवन्ति हव्योह्वातव्योमुष्टिहेव मुष्टि- भिः एव हन्तीति मुष्टिहा मल्लः सइव नेतिसम्प्रत्यर्थे न सम्प्रति वृष्णोवर्षितृन् चन्द्रानाह्लादकान् सुश्रवस्तमान् अतिशयेन शोभनयशस्कान् ता- न्मरुतःअह मरुतएव गिरा वाचा वन्दस्व स्तुहि ॥ २० ॥
गाव᳚श्चिद्घा समन्यवः सजा॒त्ये᳚न मरुत॒ः सब᳚न्धवः ।
रि॒ह॒ते क॒कुभो᳚ मि॒थः ॥
गावः᳚ । चि॒त् । घ॒ । स॒॑म॒न्य॒वः॒ । स॒॑जा॒त्ये᳚न । म॒रु॒तः॒ । स॑ब᳚न्धवः ।
रि॒ह॒ते । क॒कुभः᳚ । मि॒थः ॥
हे समन्यवः समानतेजस्काः समानक्रोधावा हे मरुतः गावश्चित् गावश्च युष्मन्मातृभूताः सांगत्येन समानजातित्वेन सबंधवः समानबंधुकाः सत्यः ककुभोदिशः प्राच्यादिदिग्भागान् प्राप्य मिथः परस्परं रिहते लिहन्ति घेतिपूरकः ॥ २१ ॥
मर्त᳚श्चिद्वो नृतवो रुक्मवक्षस॒ उप᳚ भ्रातृ॒त्वमाय᳚ति ।
अधि᳚ नो गात मरुत॒ः सदा॒ हि व᳚ आपि॒त्वमस्ति॒ निध्रु᳚वि ॥
मर्तः᳚ । चि॒त् । वः॒ । नृ॒त॒वः॒ । रु॒क्म॒॑व॒क्ष॒सः॒ । उप᳚ । भ्रा॒तृ॒॑त्वम् । आ । अ॒य॒ति॒ ।
अधि᳚ । नः॒ । गा॒त॒ । म॒रु॒तः॒ । सदा᳚ । हि । वः॒ । आ॒पि॒॑त्वम् । अस्ति᳚ । नि॑ध्रु᳚वि ॥
हे नृतवोनृत्यंतः हे रुक्मवक्षसः रोचमानाभरणं रुक्मं वक्षसि येषां ते तथोक्ताः ईदृशा हे मरुतः मर्तश्चित् मनुष्योपि स्तोता वोयुष्माकं भ्रातृत्वं स- खित्वं आभिमुख्येन उपायत्युपगच्छति अतोनोस्मान् मनुष्यानूस्तोतृन् अधिगात अधिब्रूत अस्मत्पक्षपातवचनाभवत । हि यस्मात् वोयुष्माकंआपि- त्वं बन्धुत्वं निध्रुवि नितरां धारयितव्ये स्तोत्रे यज्ञेवा सदा सर्वदा अस्ति विद्यते तस्मादित्यर्थः ॥ २२ ॥
मरु᳚तो॒ मारु᳚तस्य न॒ आ भे᳚ष॒जस्य᳚ वहता सुदानवः ।
यू॒यं स᳚खायः सप्तयः ॥
मरु᳚तः । मारु᳚तस्य । नः॒ । आ । भे॒ष॒जस्य᳚ । व॒ह॒त॒ । सु॒॑दा॒न॒वः॒ ।
यू॒यम् । स॒खा॒यः॒ । स॒प्त॒यः॒ ॥
हे सुदानवः शोभनदानाः हे सखायः समानख्यानाः हे सप्तयः सर्पणशीलामरुतः नोस्माकं मारुतस्यभेषजस्य मरुत्संवंधि भेषजं औषधं यूयं आव- हत आनयत ॥ २३ ॥
याभि॒ः सिन्धु॒मव᳚थ॒ याभि॒स्तूर्व᳚थ॒ याभि᳚र्दश॒स्यथा॒ क्रिवि᳚म् ।
मयो᳚ नो भूतो॒तिभि᳚र्मयोभुवः शि॒वाभि᳚रसचद्विषः ॥
याभिः᳚ । सिन्धु᳚म् । अव᳚थ । याभिः᳚ । तूर्व᳚थ । याभिः᳚ । द॒श॒स्यथ᳚ । क्रिवि᳚म् ।
मयः᳚ । नः॒ । भू॒त॒ । ऊ॒ति॑भिः᳚ । म॒यः॒॑भु॒वः॒ । शि॒वाभिः᳚ । अ॒स॒च॒॑द्वि॒षः॒ ॥
हे मरुतः याभिरूतिभिः सिन्धुं समुद्रमवथ रक्षथ याभिश्च तूर्वथ स्तोतृणां शत्रून् हिंस्थ तुर्वी हिंसार्थः याभिश्च क्रिविं कूपं तृष्णजे गोतमाय दश- स्यथ प्रयच्छथ हे मयोभुवः मयसःसुखस्य भावयितारः असचद्विषः अशक्तशत्रवः शत्रुरहिताः शिवाभिःकल्याणीभिः स्तोत्राभिः सर्वाभिरूतिभीर- क्षाभिः नोस्माकं मयः सुखं भूत भावयत उत्पादयत । यद्वा भ् प्राप्तौ प्रापयत ॥ २४ ॥
यत्सिन्धौ॒ यदसि᳚क्न्यां॒ यत्स᳚मु॒द्रेषु᳚ मरुतः सुबर्हिषः ।
यत्पर्व᳚तेषु भेष॒जम् ॥
यत् । सिन्धौ᳚ । यत् । असि᳚क्न्याम् । यत् । स॒मु॒द्रेषु᳚ । म॒रु॒तः॒ । सु॒॑ब॒र्हि॒षः॒ ।
यत् । पर्व᳚तेषु । भे॒ष॒जम् ॥
हे सुबर्हिषः शोभनयज्ञामरुतः सिंधौ एतत्संज्ञे स्पंदनशीले नदे यद्धेषजं अस्ति यञ्जासिक्न्यां यञ्ज पर्वतेषु भेषजं विद्यते तत्सर्वं भेषजं पश्यन्तइति उत्तरयैकवाक्यता ॥ २५ ॥
विश्वं॒ पश्य᳚न्तो बिभृथा त॒नूष्वा तेना᳚ नो॒ अधि᳚ वोचत ।
क्ष॒मा रपो᳚ मरुत॒ आतु᳚रस्य न॒ इष्क᳚र्ता॒ विह्रु᳚तं॒ पुनः᳚ ॥
विश्व᳚म् । पश्य᳚न्तः । बि॒भृ॒थ । त॒नूषु᳚ । आ । तेन᳚ । नः॒ । अधि᳚ । वो॒च॒त॒ ।
क्ष॒मा । रपः᳚ । म॒रु॒तः॒ । आतु᳚रस्य । नः॒ । इष्क᳚र्त । वि॑ह्रु᳚तम् । पुन॒रिति᳚ ॥
विश्वं सर्वं पूर्वोक्तं भेषजं पश्यंतोजानन्तोयूयं तनूष्टु अस्मदीयेषु विषयेषु आबिभृथ आहरथ आहृतेनच नोस्मानधिवोचत अधिब्रूत चिकित्सतेत्य- र्थः । अपिच हे मरुतः नोस्माकं मध्ये आतुरस्य रोगिणः रपः पापनामैतत् रपसः पापफलस्य रोगस्य क्षमा क्षान्तिर्यथा भवति तथा विह्रुतं विबा- धितं अंगं पुनरिष्कर्त निःशेषेण संपूर्णं कुरुत । निसोनलोपश्छान्दसः । करोतेर्लोटि छान्दसोविकरणस्यलुक् तप्तनप्तनथनाश्चेति तशब्दस्य तबादेशः अतएव उपसर्गसमुदायोनावगृत्द्यते ॥ २६ ॥
इतिश्रीमद्राजाधिराजपरमेश्वरवैदिकमार्गप्रवर्तकश्रीवीरबुक्कभूपालसाम्राज्यधुरंधरेण सायणाचार्येणविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे ऋक्सं- हिताभाष्ये षष्ठाष्टके प्रथमोध्यायः समाप्तः ॥ १ ॥
