अष्टमं मण्डलम् - सूक्तम् 78

10 ऋचः

ऋषिः: कुरुसुतिः काण्वः देवता: इंद्रः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 8.78 - सम्पूर्णम्

1 / 10
ऋक्: 8.78.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (10)
8.78.1
पु॒रो॒ळाशं᳚ नो॒ अन्ध᳚स॒ इन्द्र᳚ स॒हस्र॒मा भ᳚र ।
श॒ता च᳚ शूर॒ गोना᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पु॒रो॒ळाश᳚म् । नः॒ । अन्ध᳚सः । इन्द्र᳚ । स॒हस्र᳚म् । आ । भ॒र॒ ।
श॒ता । च॒ । शू॒र॒ । गोना᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शूर इन्द्र पुरोळाशं पुरोदीयमानमेतत्संज्ञकं अंधसोन्नं स्वीकृत्य गोनां गवां सहस्रं शता शतानि च नोस्मभ्यं आभराहर । अथवा नोस्मभ्यं पुरतो दीयमानं अंधसोधोव्यञ्चनं सहस्रं सहस्रसंख्याकं गोसहस्रं चाहरेति योज्यम् ॥ १ ॥

8.78.2
आ नो᳚ भर॒ व्यञ्ज᳚नं॒ गामश्व᳚म॒भ्यञ्ज᳚नम् ।
सचा᳚ म॒ना हि᳚र॒ण्यया᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । नः॒ । भ॒र॒ । वि॒॑अञ्ज᳚नम् । गाम् । अश्व᳚म् । अ॒भि॒॑अञ्ज᳚नम् ।
सचा᳚ । म॒ना । हि॒र॒ण्यया᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र त्वंनोस्मभ्यं व्यंजनं गामश्वं अभ्यञ्चनं तैलं चाभर । मना मननीयानि हिरण्यया हिरण्मयानि उपकरणानि सचा सहाभरेति ॥ २ ॥

8.78.3
उ॒त नः᳚ कर्ण॒शोभ᳚ना पु॒रूणि᳚ धृष्ण॒वा भ᳚र ।
त्वं हि शृ᳚ण्वि॒षे व᳚सो ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उ॒त । नः॒ । क॒र्ण॒॑शोभ᳚ना । पु॒रूणि᳚ । धृ॒ष्णो॒ इति᳚ । आ । भ॒र॒ ।
त्वम् । हि । शृ॒ण्वि॒षे । व॒सो॒ इति᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतापिच नोस्मभ्यं कर्णशोभना कर्णाभरणानि पुरूणि बहून्याभर । हे धृष्णो धर्षकेन्द्र वसो वासयितरिन्द्र त्वं हि खलु शृण्विषे श्रूयसे । किमिति उदारोयमिन्द्रइति ॥ ३ ॥

8.78.4
नकीं᳚ वृधी॒क इ᳚न्द्र ते॒ न सु॒षा न सु॒दा उ॒त ।
नान्यस्त्वच्छू᳚र वा॒घतः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
नकी᳚म् । वृ॒धी॒कः । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । न । सु॒॑साः । न । सु॒॑दाः । उ॒त ।
न । अ॒न्यः । त्वत् । शू॒र॒ । वा॒घतः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र ते त्वत्तोन्यः कश्चिद्वृधीको वर्धयिता नकीं नैव । तथा सुषाः सुष्ठु संभक्ताः संग्रामादौ त्वत्तोन्योन । उतापिच सुदाः सुदाता न । तथा हेशूर त्वत् त्वत्तोन्यो वाघतः ऋत्विङ्नामैतत् ऋत्विजो यजमानस्य नेता नान्योस्ति त्वामृते ॥ ४ ॥

8.78.5
नकी॒मिन्द्रो॒ निक᳚र्तवे॒ न श॒क्रः परि᳚शक्तवे ।
विश्वं᳚ शृणोति॒ पश्य᳚ति ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
नकी᳚म् । इन्द्रः᳚ । नि॑क᳚र्तवे । न । श॒क्रः । परि᳚॑शक्तवे ।
विश्व᳚म् । शृ॒णो॒ति॒ । पश्य᳚ति ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अयमिन्द्रो निकर्तवे निकर्तुं नकीं नैव शक्यः । तथा शक्रः शक्तोयं परिशक्तवे परिभावाय नशक्यत इति । सतु विश्वं शृणोति पश्यतिच ॥ ५ ॥

8.78.6
स म॒न्युं मर्त्या᳚ना॒मद᳚ब्धो॒ नि चि᳚कीषते ।
पु॒रा नि॒दश्चि᳚कीषते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । म॒न्युम् । मर्त्या᳚नाम् । अद᳚ब्धः । नि । चि॒की॒ष॒ते॒ ।
पु॒रा । नि॒दः । चि॒की॒ष॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सइन्द्रो मन्युं क्रोधं केषां मर्त्यानां अदब्धः केनाप्यहिंसितः सन् निचिकीषते निकरोति । किं मन्युं प्राप्यैव नेत्याह निदोनिन्दायाः पुरा पूर्वमेव चिकीषते यदा तं निन्दितुमिच्छति कश्चित्ततः पूर्वमेव तं निकरोतीत्यर्थः ॥ ६ ॥

8.78.7
क्रत्व॒ इत्पू॒र्णमु॒दरं᳚ तु॒रस्या᳚स्ति विध॒तः ।
वृ॒त्र॒घ्नः सो᳚म॒पाव्न᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
क्रत्वः᳚ । इत् । पू॒र्णम् । उ॒दर᳚म् । तु॒रस्य᳚ । अ॒स्ति॒ । वि॒ध॒तः ।
वृ॒त्र॒॑घ्नः । सो॒म॒॑पाव्नः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

तुरस्य त्वरमाणस्य वृत्रघ्नो वृत्रं हतवतः सोमपान्नः सोमपातुरुदरं क्रत्वइत् कर्मणैव पूर्णमस्ति भवति । कस्य कर्मणेति उच्यते-विधतः परिचरतो यजमानस्य । यतः परिचरणाभावे तस्य कुक्षिपूर्त्यभावः अतस्तत्पूर्तये परिचरतेतिशेषः ॥ ७ ॥

8.78.8
त्वे वसू᳚नि॒ संग᳚ता॒ विश्वा᳚ च सोम॒ सौभ᳚गा ।
सु॒दात्वप᳚रिह्वृता ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
त्वे इति᳚ । वसू᳚नि । सम्॑ग᳚ता । विश्वा᳚ । च॒ । सो॒म॒ । सौभ᳚गा ।
सु॒॑दातु᳚ । अप᳚रि॑ह्वृता ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र त्वे त्वयि वसूनि धनान्यस्मदिष्टानि संगता संगतानि । तथा हे सोम सोमवन्निन्द्र त्वयि विश्वा सर्वाणि सौभगा सौभाग्यानि संगतानि । तथा सुदातु सुदानान्यपरिह्वृता अकुटिलानि अतस्तानि कुर्विति भावः । यद्वाचेन्द्रः सोमं पीत्वा सोम इत्यभिहितः सोमश्रुतेः ॥ ८ ॥

8.78.9
त्वामिद्य᳚व॒युर्मम॒ कामो᳚ ग॒व्युर्हि᳚रण्य॒युः ।
त्वाम᳚श्व॒युरेष᳚ते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
त्वाम् । इत् । य॒व॒॑युः । मम᳚ । कामः᳚ । ग॒व्युः । हि॒र॒ण्य॒युः ।
त्वाम् । अ॒श्व॒॑युः । आ । ई॒ष॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

त्वामित् त्वामेवेषते किं मम कामः सकीदृशः यवयुः यवेच्छुः सन्नेषते । तथा गव्युः सन्नेषते । तथा हिरण्ययुश्चसन्नेषते । तथाश्वयुश्च सन्नेषते । तं काममाप्तेच्छं कुर्विति भावः ॥ ९ ॥

8.78.10
तवेदि᳚न्द्रा॒हमा॒शसा॒ हस्ते॒ दात्रं᳚ च॒ना द᳚दे ।
दि॒नस्य᳚ वा मघव॒न्त्सम्भृ᳚तस्य वा पू॒र्धि यव᳚स्य का॒शिना᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तव᳚ । इत् । इ॒न्द्र॒ । अ॒हम् । आ॒॑शसा᳚ । हस्ते᳚ । दात्र᳚म् । च॒न । आ । द॒दे॒ ।
दि॒नस्य᳚ । वा॒ । म॒घ॒॑व॒न् । सम्॑भृ᳚तस्य । वा॒ । पू॒र्धि । यव᳚स्य । का॒शिना᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे मघवन् इन्द्र तवेत् तवैवाशसा आशंसनेन त्वमस्मदीयं क्षेत्रं यवसमृद्धं करोषीत्याशंसनेन हस्ते दात्रं चन लवनसाधनं दात्रमथाददे स्वीकरोमि । किमनेन प्रयासेन दिनस्य वा पूर्वमेव छिन्नस्य वा यवस्य संभृतस्य वा पूर्वमेव छित्वा निष्कृतस्य राशीकृतस्य वा यवस्य काशिना मुष्टिना पूर्धि पूरयाशंसनं देहिच ॥ १० ॥

अयं कृत्नुरिति नवर्चं नवमं सूक्तम् । अत्रेयमनुक्रमणिका-अयंकृत्नुर्नवकृत्नुर्भार्गवः सौम्यमन्त्यानुष्टुबिति । भार्गवः कृत्नुऋषिः नवम्यनुष्टुप् अष्टौ गायत्र्यः सोमोदेवता विनियोगोलैंगिकः ।