इन्द्र᳚ः सु॒तेषु॒ सोमे᳚षु॒ क्रतुं᳚ पुनीत उ॒क्थ्य᳚म् ।
वि॒दे वृ॒धस्य॒ दक्ष᳚सो म॒हान्हि षः ॥
इन्द्रः᳚ । सु॒तेषु᳚ । सोमे᳚षु । क्रतु᳚म् । पु॒नी॒ते॒ । उ॒क्थ्य᳚म् ।
वि॒दे । वृ॒धस्य᳚ । दक्ष᳚सः । म॒हान् । हि । सः ॥
सोमेषु सुतेष्वभिषुतेषु सत्सु इन्द्रस्तान्पीत्वा क्रतुं कर्मणां कर्तारं उक्थ्यं स्तोतारंच् पुनीते शोधयति । यद्वा सोमेष्वभिषुतेषु उक्थ्यारव्यं क्रतुं यागं तैः सोमैः पुनीते यजमानैः पूतं कारयति । किमर्थं वृधस्य वर्धकस्य दक्षसोबलस्य विदे लाभाय सतादृशइन्द्रोमहान् हि महान् ख्लु अतएवं कर्तुं शक्रोतीतिभावः ॥ १ ॥
स प्र᳚थ॒मे व्यो᳚मनि दे॒वानां॒ सद᳚ने वृ॒धः ।
सु॒पा॒रः सु॒श्रव᳚स्तम॒ः सम᳚प्सु॒जित् ॥
सः । प्र॒थ॒मे । वि॑ओ᳚मनि । दे॒वाना᳚म् । सद᳚ने । वृ॒धः ।
सु॒॑पा॒रः । सु॒श्रवः᳚॑तमः । सम् । अ॒प्सु॒॑जित् ॥
सइन्द्रः प्रथमे प्रथिते विस्तीर्णे मुख्ये वा व्योमनि विशेषेणरक्षके देवानां सदने सीदंत्यस्मिश्निति सदनं स्थानं स्वर्गाख्यं तत्र स्थितः सन् वृधोयजमानानां वर्धयिता भवति । तथा सुपारः सुष्ट् पारयिता प्रारब्धस्य सम्यक्परिसमापयिता सुश्रवस्तमः अतिशयेन शोभनं श्रवोन्नं यशोवा यस्य सतथोक्तः समप्सुजित् सम्यक् अप्सूदकेषु प्राप्येषु सत्सु तद्विघातिनोवृत्रादेर्जेता यद्वा आपइत्यंतरिक्षनाम अंतरिक्षे वर्तमानानामसुराणां जेता तमह्वइत्युत्तरत्रसंबंधः ॥ २ ॥
तम᳚ह्वे॒ वाज᳚सातय॒ इन्द्रं॒ भरा᳚य शु॒ष्मिण᳚म् ।
भवा᳚ नः सु॒म्ने अन्त᳚म॒ः सखा᳚ वृ॒धे ॥
तम् । अ॒ह्वे॒ । वाज᳚॑सातये । इन्द्र᳚म् । भरा᳚य । शु॒ष्मिण᳚म् ।
भव᳚ । नः॒ । सु॒म्ने । अन्त᳚मः । सखा᳚ । वृ॒धे ॥
तं पूर्वोक्तगुणं शुष्मिणं बलवंत्तमिन्द्रं वाजसातये बलानामन्नानां वा सातिर्लाभोयस्मिन् तादृशाय भराय संग्रामाय यद्वा भ्रियंते तस्मिन् हवींषीति भरोयज्ञः प्रायेण संग्रा मनामानि यज्ञानामत्वेन च दृश्यंते भराय यज्ञार्थं अह्वे आह्वये । लिपिसिचिह्वश्च आत्मनेप- देष्वन्यतरस्यामिति ह्वयतेश्छान्दसे लुङि च्लेरङादेशः । हे इन्द्र त्वं सुम्त्रेसुखे धनेवा लिप्सिते सति नोस्माकं अंतमः अंतिकतमः सन्नि- कृष्टतमोभव । तमेतादेश्चेति अन्तिकशब्दस्य तादिलोपः । तथा वृधे वर्धनार्थं च सरवा समानख्यानोमित्रभूतोभव ॥ ३ ॥
इ॒यं त᳚ इन्द्र गिर्वणो रा॒तिः क्ष᳚रति सुन्व॒तः ।
म॒न्दा॒नो अ॒स्य ब॒र्हिषो॒ वि रा᳚जसि ॥
इ॒यम् । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । गि॒र्व॒णः॒ । रा॒तिः । क्ष॒र॒ति॒ । सु॒न्व॒तः ।
म॒न्दा॒नः । अ॒स्य । ब॒र्हिषः᳚ । वि । रा॒ज॒सि॒ ॥
हे गिर्वणः गीर्भिः स्तुतिभिर्वननीय संभजनीयेन्द्र ते तुभ्यं त्वदर्थं इयं पुरोवर्तिनी सुन्वतः सोमाभिषवं कुर्वतोयजमानस्य संबन्धिनी रातिः ऋत्विग्भिः दीयमाना सोमाहुतिः क्षरति आहवनीयं प्रतिगच्छति त्वंच तया मन्दानोमन्दमानोमोदमानः तृप्यन् अस्य बर्हिषोय- ज्ञस्य विराजसि विशेषेणेशिषे । राजतिरैश्वर्यकर्मा ॥ ४||
नू॒नं तदि᳚न्द्र दद्धि नो॒ यत्त्वा᳚ सु॒न्वन्त॒ ईम᳚हे ।
र॒यिं न᳚श्चि॒त्रमा भ᳚रा स्व॒र्विद᳚म् ॥
नू॒नम् । तत् । इ॒न्द्र॒ । द॒द्धि॒ । नः॒ । यत् । त्वा॒ । सु॒न्वन्तः᳚ । ईम᳚हे ।
र॒यिम् । नः॒ । चि॒त्रम् । आ । भ॒र॒ । स्वः॒॑विद᳚म् ॥
हे इन्द्र नूनमवश्यं तद्धनं नोस्मभ्यं दद्धि ददस्व दददाने व्यत्ययेन परस्मैपदम् छांदसशपोलुक् । यद्धनं त्वा त्वां सुन्वंतः सोमम- भिषुण्वंतोवयं ईमहे । अपिच चित्रं चायनीयं स्वर्विदं सर्वस्य लंभकं यद्वा स्वर्गस्य वेदितारं आस्तिकं रयिं पुत्रं नोस्मभ्यमाभराहर ॥ ५ ॥
स्तो॒ता यत्ते॒ विच᳚र्षणिरतिप्रश॒र्धय॒द्गिरः᳚ ।
व॒या इ॒वानु᳚ रोहते जु॒षन्त॒ यत् ॥
स्तो॒ता । यत् । ते॒ । वि॑च᳚र्षणिः । अ॒ति॒॑प्र॒श॒र्धय᳚त् । गिरः᳚ ।
व॒याः॑इ᳚व । अनु᳚ । रो॒ह॒ते॒ । जु॒षन्त᳚ । यत् ॥
हे इन्द्र विचर्षणिर्विशेषेण द्रष्टा स्तोता ते तुभ्यं त्वदर्थं गिरः स्तुतीः यद्यदा अतिप्रशर्धयत् अतिशयेन प्रशर्धयित्रीरकरोत् शत्रूणां प्रस- हनसमर्थाः । शृधुप्रसहने । यद्यदाच ता गिरः जुषंत त्वामसेवन्त अप्रीणयन् वा । तदा वयाइव शाखाइव यथा एकस्मिन्वृक्षे बध्दाः शा- खाउपरि प्ररोहंति तथा अनुरोहते स्तुत्या सर्वेगुणाः त्वयि प्ररोहन्ति ॥ ६ ॥
प्र॒त्न॒वज्ज᳚नया॒ गिरः᳚ शृणु॒धी ज᳚रि॒तुर्हव᳚म् ।
मदे᳚मदे ववक्षिथा सु॒कृत्व᳚ने ॥
प्र॒त्न॒॑वत् । ज॒न॒य॒ । गिरः᳚ । शृ॒णु॒धि । ज॒रि॒तुः । हव᳚म् ।
मदे᳚॑मदे । व॒व॒क्षि॒थ॒ । सु॒॑कृत्व᳚ने ॥
हे इन्द्र प्रत्नवत् पुरा यथा स्तोतृभ्योपेक्षितफलप्रदानेन स्तुतीर्जनयसि एवमिदानीमपि गिरः स्तुतीर्जनयोत्पादय जरितुः स्तोतुः हव- माह्वानंच शुणुधि शृणुधि शृणु जानीहि । ताद्दशस्त्वं मदेमदे सोमेन तर्पणेतर्पणे सति सुकृत्वने शोभनकर्त्रे यजमानाय ववक्षिथापेक्षितं फलं वहसि ददासीत्यर्थः ॥ ७ ॥
क्रीळ᳚न्त्यस्य सू॒नृता॒ आपो॒ न प्र॒वता᳚ य॒तीः ।
अ॒या धि॒या य उ॒च्यते॒ पति᳚र्दि॒वः ॥
क्रीळ᳚न्ति । अ॒स्य॒ । सू॒नृताः᳚ । आपः᳚ । न । प्र॒॑वता᳚ । य॒तीः ।
अ॒या । धि॒या । यः । उ॒च्यते᳚ । पतिः᳚ । दि॒वः ॥
अस्येन्द्रस्य सूनृताः प्रियसत्यात्मिकावाचः क्रीळन्ति विहरन्ति तत्रदृष्टांतः- प्रवता प्रवणेन मार्गेण यतीर्गच्छन्त्यआपोन आपइव यथानि- म्रोन्नतेन पथा गच्छन्त्यआपउत्पतननिपतनेन विहरन्ति तद्वत् दिवः स्वर्गस्य पतिः पालयिता यइन्द्रः अया धिया स्तुत्या उच्यते प्रति- पाद्यते अस्येन्द्रस्येत्यन्वयः ॥ ८ ॥
उ॒तो पति॒र्य उ॒च्यते᳚ कृष्टी॒नामेक॒ इद्व॒शी ।
न॒मो॒वृ॒धैर᳚व॒स्युभि᳚ः सु॒ते र᳚ण ॥
उ॒तो इति᳚ । पतिः᳚ । यः । उ॒च्यते᳚ । कृ॒ष्टी॒नाम् । एकः᳚ । इत् । व॒शी ।
न॒मः॒॑वृ॒धैः । अ॒व॒स्यु॑भिः᳚ । सु॒ते । र॒ण॒ ॥
उतो अपिच वशी वशयिता एकइत् एकएव कृष्टीनां मनुष्याणां पतिः पालयितेति यइन्द्रउच्यते कैः नमोवृधैः नमसा स्तोत्रेण हविषा वा वर्धयितृभिः अवस्युभिः रक्षणेच्छुभिः सत्वं पूर्वोक्ते सुतेभिषुते सोमे रण रमस्व । यद्वा हे स्तोतः तमिन्द्रं सुते सोमे स्नुहि रणतिः शब्दार्थः ॥ ९ ॥
स्तु॒हि श्रु॒तं वि᳚प॒श्चितं॒ हरी॒ यस्य᳚ प्रस॒क्षिणा᳚ ।
गन्ता᳚रा दा॒शुषो᳚ गृ॒हं न᳚म॒स्विनः᳚ ॥
स्तु॒हि । श्रु॒तम् । वि॒पः॒॑चित᳚म् । हरी॒ इति᳚ । यस्य᳚ । प्र॒॑स॒क्षिणा᳚ ।
गन्ता᳚रा । दा॒शुषः᳚ । गृ॒हम् । न॒म॒स्विनः᳚ ॥
हे स्तोतः विपश्चितं विशिष्टज्ञानं श्रुतं विश्रुतं प्रख्यातं तमिन्द्रं स्तुहि प्रशंस । यस्येन्द्रस्य हरी अश्वौ प्रसक्षिणा शत्रूणां प्रसहन- शीलौ नमस्विनोहविष्मतः दाशुपोदत्तवतोयजमानस्य गृहं गंतारा गमनशीलौच तमिन्द्रं स्तुहीति संबंधः गमेस्ताच्छीलिकस्तृन् ॥ १० ॥
तू॒तु॒जा॒नो म᳚हेम॒ते॑श्वे᳚भिः प्रुषि॒तप्सु᳚भिः ।
आ या᳚हि य॒ज्ञमा॒शुभि॒ः शमिद्धि ते᳚ ॥
तू॒तु॒जा॒नः । म॒हे॒॑म॒ते॒ । अश्वे᳚भिः । प्रु॒षि॒तप्सु᳚॑भिः ।
आ । या॒हि॒ । य॒ज्ञम् । आ॒शु॑भिः᳚ । शम् । इत् । हि । ते॒ ॥
हे महेमते महते फलाय मतिर्बुध्दिर्यस्यासौ महेमतिः अलुक् छान्दसः सतादृश हे इन्द्र तूतुजानस्त्वरमाणः सन् प्रुषितप्सुभिः स्निग्ध- रूपैराशुभिः शीघ्रगामिभिरश्वेभिः अश्वैर्यज्ञमस्मदीयमायाह्वागच्छ । हि यस्मात्ते तव तस्मिन् यज्ञे शमित् सुखं विद्यतएव अतआगच्छे- त्यर्थः ॥ ११ ॥
इन्द्र᳚ शविष्ठ सत्पते र॒यिं गृ॒णत्सु᳚ धारय ।
श्रवः᳚ सू॒रिभ्यो᳚ अ॒मृतं᳚ वसुत्व॒नम् ॥
इन्द्र᳚ । श॒वि॒ष्ठ॒ । स॒त्॑प॒ते॒ । र॒यिम् । गृ॒णत्॑सु᳚ । धा॒र॒य॒ ।
श्रवः᳚ । सू॒रि॑भ्यः᳚ । अ॒मृत᳚म् । व॒सु॒॑त्व॒नम् ॥
हे शविष्ठ बलवत्तम सत्पते सतां पालयितरिन्द्र गृणत्स्वस्मासु रयिं धनं धारयाश्वस्थापय । अपिच सूरिभ्यः स्तोतृभ्योमृतमनश्वरं वसुत्वनं व्याप्तिमत् श्रवोन्नं यशोवा देहीति शेषः ॥ १२ ॥
हवे᳚ त्वा॒ सूर॒ उदि᳚ते॒ हवे᳚ म॒ध्यंदि᳚ने दि॒वः ।
जु॒षा॒ण इ᳚न्द्र॒ सप्ति᳚भिर्न॒ आ ग᳚हि ॥
हवे᳚ । त्वा॒ । सूरे᳚ । उत्॑इ᳚ते । हवे᳚ । म॒ध्यन्दि᳚ने । दि॒वः ।
जु॒षा॒णः । इ॒न्द्र॒ । सप्ति᳚॑भिः । नः॒ । आ । ग॒हि॒ ॥
हे इन्द्र सूरे सूर्ये उदिते उदयं प्राप्ते सति प्रातःसवने त्वा त्वां हवे आह्वये । तथा दिवोदिवसस्य मध्यन्दिने मध्यभागे माध्यन्दिने सवने त्वां हवे आह्वये । हे इन्द्र सत्वं जुषाणः प्रीयमाणः सन् सप्तिभिः सर्पणशीलैरश्वैर्नोस्मानागह्चागच्छ ॥ १३ ॥
आ तू ग᳚हि॒ प्र तु द्र᳚व॒ मत्स्वा᳚ सु॒तस्य॒ गोम᳚तः ।
तन्तुं᳚ तनुष्व पू॒र्व्यं यथा᳚ वि॒दे ॥
आ । तु । ग॒हि॒ । प्र । तु । द्र॒व॒ । मत्स्व᳚ । सु॒तस्य᳚ । गो॑म᳚तः ।
तन्तु᳚म् । त॒नु॒ष्व॒ । पू॒र्व्यम् । यथा᳚ । वि॒दे ॥
हे इन्द्र तु क्षिममागह्चागच्छ आगत्यच तु क्षिप्रं प्रद्रव सोमोयत्र निवसति तं देशं प्रति शीघ्रं गच्छ । गत्वाच गोमतः गोविकारैः पयःप्रभृतिभिः श्रयणद्रव्यैर्युक्तस्य सुतस्याभिषुतस्य सोमस्य पानेन मत्स्व माद्य हृष्टोभव । तदनंतरं यथा अहं विदे उपलभे तथा पूर्व्यं पूर्वैःकृतं तंतुं विस्तृतं यज्ञं तनुष्व सम्यङिष्पादय फलोत्पादनसमर्थं कुर्वित्यर्थः ॥ १४ ॥
यच्छ॒क्रासि᳚ परा॒वति॒ यद᳚र्वा॒वति᳚ वृत्रहन् ।
यद्वा᳚ समु॒द्रे अन्ध᳚सो॑वि॒तेद᳚सि ॥
यत् । श॒क्र॒ । असि᳚ । प॒रा॒॑वति᳚ । यत् । अ॒र्वा॒॑वति᳚ । वृ॒त्र॒॑ह॒न् ।
यत् । वा॒ । स॒मु॒द्रे । अन्ध᳚सः । अ॒वि॒ता । इत् । अ॒सि॒ ॥
हे शक्रेन्द्र परावति दूरदेशे यद्यदि असि भवसि हे वृत्रहन् यद्यदिवा अर्वावति समीपे भवसि वर्तसे यद्वा यदिवा समुद्रे जलधावंत- रिक्षे वा वर्तसे तस्मात्सर्वस्मात्स्थानादागत्य अन्धसः अन्नस्य सोमलक्षणस्य पानेन अवितेदसि रक्षितैव भवसि ॥ १५ ॥
इन्द्रं᳚ वर्धन्तु नो॒ गिर॒ इन्द्रं᳚ सु॒तास॒ इन्द᳚वः ।
इन्द्रे᳚ ह॒विष्म᳚ती॒र्विशो᳚ अराणिषुः ॥
इन्द्र᳚म् । व॒र्ध॒न्तु॒ । नः॒ । गिरः᳚ । इन्द्र᳚म् । सु॒तासः᳚ । इन्द᳚वः ।
इन्द्रे᳚ । ह॒विष्म᳚तीः । विशः᳚ । अ॒रा॒णि॒षुः॒ ॥
नोस्माकं गिरः स्तुतिरूपावाचः इन्द्रं वर्धन्तु वर्धयन्तु सुतासोभिषुताः इन्दवः सोमाश्र्चास्मदीयास्तमिन्द्रं वर्धयन्तु हविष्मतीर्हविष्मत्यः हविर्भिश्र्वरुपुरोडाशादिभिर्युक्ताः विशः प्रजा तस्मिन्निन्द्रे अराणिषुररंसिषुः ॥ १६ ॥
तमिद्विप्रा᳚ अव॒स्यवः᳚ प्र॒वत्व᳚तीभिरू॒तिभि᳚ः ।
इन्द्रं᳚ क्षो॒णीर᳚वर्धयन्व॒या इ᳚व ॥
तम् । इत् । विप्राः᳚ । अ॒व॒स्यवः᳚ । प्र॒वत्व᳚तीभिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
इन्द्र᳚म् । क्षो॒णीः । अ॒व॒र्ध॒य॒न् । व॒याः॑इ᳚व ॥
विप्रामेधाविनः अवस्यवोरक्षणकामाः स्तोतारः तमित् तमेवेन्द्रं प्रवत्वतीभिः प्रकर्षेणाभिगन्त्रीभिः ऊतिभिस्तृप्तिकरीभिराहुतिभिः स्तु- तिभिर्वा वर्धयन्ति तथा क्षोणीः क्षोण्यः क्षोणीति पृथिवीनाम तदुपलक्षिताः सर्वे लोकावयाइव वृक्षस्य शाखाइव तदधीनाः सन्तोवर्ध- यन्वर्धयन्ति ॥ १७ ॥
त्रिक᳚द्रुकेषु॒ चेत᳚नं दे॒वासो᳚ य॒ज्ञम᳚त्नत ।
तमिद्व᳚र्धन्तु नो॒ गिरः᳚ स॒दावृ᳚धम् ॥
त्रि॑क᳚द्रुकेषु । चेत᳚नम् । दे॒वासः᳚ । य॒ज्ञम् । अ॒त्न॒त॒ ।
तम् । इत् । व॒र्ध॒न्तु॒ । नः॒ । गिरः᳚ । स॒दा॑वृ᳚धम् ॥
त्रिकद्रुकेषु त्रिकद्रुकानाम ज्योतिर्गौरायुरिति त्रीण्याभिप्लविकान्यहानि तेषु देवासो देवाः चेतनं चेतयितारमिन्द्रं यज्ञं यष्टव्यं अन्तत अतन्वताकृषत तनोतेर्लङि छान्दसोविकरणस्य लुक् तनिपत्योश्छन्दसीत्युपधालोपः । तमित् तमेवेन्द्रं नोस्माकं गिरः स्तुतयश्र्व वर्धन्तु वर्धयन्तु । कीदृशं सदावृधं सर्वदस्तोतृणां वर्धयितारम् ॥ १८ ॥
स्तो॒ता यत्ते॒ अनु᳚व्रत उ॒क्थान्यृ᳚तु॒था द॒धे ।
शुचि᳚ः पाव॒क उ᳚च्यते॒ सो अद्भु᳚तः ॥
स्तो॒ता । यत् । ते॒ । अनु᳚॑व्रतः । उ॒क्थानि᳚ । ऋ॒तु॒॑था । द॒धे ।
शुचिः᳚ । पा॒व॒कः । उ॒च्य॒ते॒ । सः । अद्भु᳚तः ॥
हे इन्द्र यत् यस्य ते तव स्तोता अनुव्रतः अनुकूलकर्मासन् ऋतुथा ऋतुषु कालेकाले उक्थानि शस्त्रादि दधे विधत्ते करोति लोपस्त आत्मनेपदेष्वितितलोपः । परोर्धर्चः परोक्षकृतः । सइन्द्रः अद्रुतः आश्र्वर्यभूतः शुचिः शुद्धः पावकोन्येषामपिशोधकइति उच्यते स्तोतृभिः स्तूयते ॥ १९ ॥
तदिद्रु॒द्रस्य᳚ चेतति य॒ह्वं प्र॒त्नेषु॒ धाम᳚सु ।
मनो॒ यत्रा॒ वि तद्द॒धुर्विचे᳚तसः ॥
तत् । इत् । रु॒द्रस्य᳚ । चे॒त॒ति॒ । य॒ह्वम् । प्र॒त्नेषु᳚ । धाम᳚॑सु ।
मनः᳚ । यत्र᳚ । वि । तत् । द॒धुः । वि॑चे᳚तसः ॥
तदित् तदेव रुद्रस्य रुत् दुःखं तस्य द्रावयितुरीश्वरस्य यह्वं अपत्यं मरुत्संघात्मकं यद्वा रुद्रशब्देन लक्षणया मरुद्गउच्यते रुद्रस्य रुद्र- पुत्रस्य मरुद्गणस्य यह्वं महन्नामैतत् महत्तदेवबलं प्रत्नेषु चिरंतनेषु धामसु पृथिव्यादिस्थानेषु चेतति ज्ञायते वर्तते यत्र यस्मिन्बलविषये विचेतसोविशिष्टज्ञानाः स्तोतारः तत्प्रसिद्धं मनोमननसाधनं स्तोत्रं विदधुः कुर्वन्ति तदित्यन्वयः ॥ २० ॥
यदि᳚ मे स॒ख्यमा॒वर᳚ इ॒मस्य᳚ पा॒ह्यन्ध᳚सः ।
येन॒ विश्वा॒ अति॒ द्विषो॒ अता᳚रिम ॥
यदि᳚ । मे॒ । स॒ख्यम् । आ॒॑वरः᳚ । इ॒मस्य᳚ । पा॒हि॒ । अन्ध᳚सः ।
येन᳚ । विश्वाः᳚ । अति᳚ । द्विषः᳚ । अता᳚रिम ॥
हे इन्द्र मे मम सख्यं सखित्वं यद्यावरः यदि आभिमुख्येन वृणुयाः तर्हि इम्स्य अस्य हलिलोपाभावश्छान्दसः पुरोवर्तिनः अंधसः अन्नस्य सोमलक्षणस्य स्वांशं पाहि पिब । अंधसइति कर्मणि वा षष्ठी पिबतेश्छान्दसोविकरणस्य शपोलुक् । येन त्वत्पीतेन सोमेन हेतना वयं विश्वाः सर्वाद्विषोद्वेष्ट्रीः शत्रुसेनाः अत्यतारिम अतितरेम अतिक्रामेम ॥ २१ ॥
क॒दा त᳚ इन्द्र गिर्वणः स्तो॒ता भ᳚वाति॒ शंत᳚मः ।
क॒दा नो॒ गव्ये॒ अश्व्ये॒ वसौ᳚ दधः ॥
क॒दा । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । गि॒र्व॒णः॒ । स्तो॒ता । भ॒वा॒ति॒ । शम्॑त᳚मः ।
क॒दा । नः॒ । गव्ये᳚ । अश्व्ये᳚ । वसौ᳚ । द॒धः॒ ॥
हे गिर्वणोगिरां स्तुतीनां संभक्तरिन्द्र ते तव स्तोता शंतमः सुखतमोतिशये नसुखवान् कदा कस्मिन्काले भवाति भवेत् कदा कस्मिंश्च काले नोस्मान् गव्ये गोसमूहे अश्व्ये अश्वसंघे वसौ निवासभूतेन्यस्मिन्नपि धने दधः धारये: ॥ २२ ॥
उ॒त ते॒ सुष्टु᳚ता॒ हरी॒ वृष᳚णा वहतो॒ रथ᳚म् ।
अ॒जु॒र्यस्य᳚ म॒दिन्त᳚मं॒ यमीम᳚हे ॥
उ॒त । ते॒ । सु॑स्तु᳚ता । हरी॒ इति᳚ । वृष᳚णा । व॒ह॒तः॒ । रथ᳚म् ।
अ॒जु॒र्यस्य᳚ । म॒दिन्॑त᳚मम् । यम् । ईम᳚हे ॥
उतापिच हे इन्द्र सुष्टुता शोभनस्तुतौ वृषणा वृषणौ कामानां वर्षितारौ हरी अश्वौ अजुर्यस्य जरारहितस्य ते तव रथं इदानीं वहतः अस्मन्निकटं प्रापयतः मदिन्तमं अतिशयेम मदवन्तं यं त्वां धनं ईमहे याचामहे तस्य तइत्यन्वय: ॥ २३ ॥
तमी᳚महे पुरुष्टु॒तं य॒ह्वं प्र॒त्नाभि᳚रू॒तिभि᳚ः ।
नि ब॒र्हिषि᳚ प्रि॒ये स᳚द॒दध᳚ द्वि॒ता ॥
तम् । ई॒म॒हे॒ । पु॒रु॒॑स्तु॒तम् । य॒ह्वम् । प्र॒त्नाभिः᳚ । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
नि । ब॒र्हिषि᳚ । प्रि॒ये । स॒द॒त् । अध᳚ । द्वि॒ता ॥
यह्वं महांतं बहुभि: स्तुतमिन्द्रं प्रत्नाभि: ऊतिभिस्तृप्तिकरीभि: सोमाहुतिभिर्हेतुभि: ईमहे याचामहे सचेन्द्र: प्रिये प्रीतिकरे बर्हिषि आस्तीर्णे दर्भे निषदत् निषीदतु हवि:स्वीकरणायोपविशतु अधानंतरं द्विता द्वैधं वर्तमानानि चरुपुरोडाशादीनि सोमलक्षणानिच हवींषि स्वीकरोत्विति- रोष: ॥ २४ ॥
वर्ध᳚स्वा॒ सु पु᳚रुष्टुत॒ ऋषि᳚ष्टुताभिरू॒तिभि᳚ः ।
धु॒क्षस्व᳚ पि॒प्युषी॒मिष॒मवा᳚ च नः ॥
वर्ध᳚स्व । सु । पु॒रु॒॑स्तु॒त॒ । ऋषि᳚॑स्तुताभिः । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
धु॒क्षस्व᳚ । पि॒प्युषी᳚म् । इष᳚म् । अव᳚ । च॒ । नः॒ ॥
हे पुरुष्टुत बहुभि: स्तुतेन्द्र ऋषिस्तुताभि: ऋषिभिर्मन्त्रदर्शिभि: पुरा स्तुताभि: ऊतिभीरक्षाभि: सु सुष्टु वर्धस्वास्मान्वर्धय । यद्वा ऋषिभिरुत्पा- दिताभि: ऊतिभि: स्तुतिभि: त्वं वर्धस्व वृद्धिं प्राप्नुहि । नोस्मभ्यंच पिप्युषीं प्रवृद्धां इषं इष्यमाणमन्नं अवधुक्षस्व अवाङ्मुखमस्मदभिमुखं धुक्षस्व क्षारय देहीत्यर्थ: ॥ २५ ॥
इन्द्र॒ त्वम᳚वि॒तेद᳚सी॒त्था स्तु᳚व॒तो अ᳚द्रिवः ।
ऋ॒तादि᳚यर्मि ते॒ धियं᳚ मनो॒युज᳚म् ॥
इन्द्र᳚ । त्वम् । अ॒वि॒ता । इत् । अ॒सि॒ । इ॒त्था । स्तु॒व॒तः । अ॒द्रि॒॑वः॒ ।
ऋ॒तात् । इ॒य॒र्मि॒ । ते॒ । धिय᳚म् । म॒नः॒॑युज᳚म् ॥
हे अद्रिव: वज्रवन्निन्द्र त्वं इत्था इत्थमनेन प्रकारेण स्तुवत: स्तोत्रं कुर्वतोयजमानस्य अवितेदसि रक्षितैवभवसि । यतएवमत:कारणात् अहमपि ऋताद्यज्ञाद्धेतो: मनोयुजं मनसा मननीयेनस्तोत्रिण प्राप्यां ते त्वदीयां धियमनुग्रहबुद्धिं इयर्मि प्राप्नोमि । यद्वा ऋतात्सत्यभूतात् त्वत्त: स्तोत्रेण युक्तं त्वत्प्रीतिकरं कर्माहं प्राप्नोमि ॥ २६ ॥
इ॒ह त्या स᳚ध॒माद्या᳚ युजा॒नः सोम᳚पीतये ।
हरी᳚ इन्द्र प्र॒तद्व᳚सू अ॒भि स्व᳚र ॥
इ॒ह । त्या । स॒ध॒॑माद्या᳚ । यु॒जा॒नः । सोम᳚॑पीतये ।
हरी॒ इति᳚ । इ॒न्द्र॒ । प्र॒तद्व᳚सू॒ इति᳚ प्र॒तत्॑व᳚सू । अ॒भि । स्व॒र॒ ॥
हे इन्द्र इहास्मिन्यागे सोमपीतयेसोमपानायाभिस्वराभिगच्छ । किंकुर्वन् त्या त्यौ तौ प्रसिद्धौ सधमाद्या त्वया सह हविर्भिर्मादयितव्यौ तर्पयि- तव्यौ प्रतद्वसू प्राप्तवसू विस्तीर्णधनौ ईदृशौ हरी त्वदीयावश्वौ युजान: रथेन संयोजयन् ॥ २७ ॥
अ॒भि स्व᳚रन्तु॒ ये तव᳚ रु॒द्रासः᳚ सक्षत॒ श्रिय᳚म् ।
उ॒तो म॒रुत्व᳚ती॒र्विशो᳚ अ॒भि प्रयः᳚ ॥
अ॒भि । स्व॒र॒न्तु॒ । ये । तव᳚ । रु॒द्रासः᳚ । स॒क्ष॒त॒ । श्रिय᳚म् ।
उ॒तो इति᳚ । म॒रुत्व᳚तीः । विशः᳚ । अ॒भि । प्रयः᳚ ॥
अभिस्वरंतु अभिगच्छंतु ते । हे इन्द्र तवानुचरा: रुद्रासोरुद्रपुत्रा येमरुत: संति । अपिच ते श्रियं श्रयणीयमिमं यज्ञं सक्षत सचंतु प्राप्नुवन्तु । उतो अपिच मरुत्वतीर्मरुद्धिर्युद्क्ता: विश: अन्यापि दैवी: प्रजा: अन्ननामैतत् अस्मदीयं हविर्लक्षणमन्नमभिगच्छन्तु ॥ २८ ॥
इ॒मा अ᳚स्य॒ प्रतू᳚र्तयः प॒दं जु᳚षन्त॒ यद्दि॒वि ।
नाभा᳚ य॒ज्ञस्य॒ सं द᳚धु॒र्यथा᳚ वि॒दे ॥
इ॒माः । अ॒स्य॒ । प्र॑तू᳚र्तयः । प॒दम् । जु॒ष॒न्त॒ । यत् । दि॒वि ।
नाभा᳚ । य॒ज्ञस्य᳚ । सम् । द॒धुः॒ । यथा᳚ । वि॒दे ॥
अस्येन्द्रस्य संबंधिन्य: इमा: पूर्वोक्तामरुदादिरूपा: प्रजा: प्रतूर्तय: प्रकर्षेण शत्रूणां हिंसित्र्य: पदं स्थानं जुषंत असेवन्त । दिवि द्युलोकेयत्स्थानं अन्यैर्दु:प्रापमस्तितत्पदमित्यर्थ: । अपिच ता: यज्ञस्य ज्योतिष्टोमादे: नाभा नाभौ नाभिस्थानीये हविर्धाने उत्तरवेधां वा संदधु: संनिदधते । यथा येन प्रकारेण विदे विन्दे अपेक्षितं धनं लभे तथेत्यर्थ: । यद्वा विदे ज्ञानय यथास्माकं वरं ज्ञानं भवति तथेत्यर्थ: ॥ २९ ॥
अ॒यं दी॒र्घाय॒ चक्ष᳚से॒ प्राचि᳚ प्रय॒त्य᳚ध्व॒रे ।
मिमी᳚ते य॒ज्ञमा᳚नु॒षग्वि॒चक्ष्य᳚ ॥
अ॒यम् । दी॒र्घाय᳚ । चक्ष᳚से । प्राचि᳚ । प्र॒॑य॒ति । अ॒ध्व॒रे ।
मिमी᳚ते । य॒ज्ञम् । आ॒नु॒षक् । वि॒॑चक्ष्य᳚ ॥
प्राचि प्राचीने प्रागायते यज्ञगृहे अध्वरे हिंसारहिते यज्ञे प्रयति गच्छति प्रवर्तमाने सति अयमिन्द्र: प्रवर्तमानं तं यज्ञं आनुषक् आनुष्क्तमानुपू- र्व्येण विचक्ष्य विशेषेण दृष्ट्वा मिमीते निष्पादयति किमर्थे दीर्घायायताय चक्षसे दर्शनाय । यद्वा द्रष्टव्याय फलाय ॥ ३० ॥
वृषा॒यमि᳚न्द्र ते॒ रथ᳚ उ॒तो ते॒ वृष᳚णा॒ हरी᳚ ।
वृषा॒ त्वं श᳚तक्रतो॒ वृषा॒ हवः᳚ ॥
वृषा᳚ । अ॒यम् । इ॒न्द्र॒ । ते॒ । रथः᳚ । उ॒तो इति᳚ । ते॒ । वृष᳚णा । हरी॒ इति᳚ ।
वृषा᳚ । त्वम् । श॒त॒क्र॒तो॒ इति᳚ शत॑क्रतो । वृषा᳚ । हवः᳚ ॥
हे इन्द्र ते त्वदीय: अयं रथ: वृषा कामानां वर्षिता उतो अपिच तव हरी अश्वौ वृपणा वृषणौ वर्षितारौ हे शतक्रतो बहुकर्मन् बहुप्रज्ञेन्द्र त्वं च वृषा वर्षिता कामानां तथा हवस्त्वद्विषयमाह्वानं च वृषा वर्षिता त्वद्विषयमाह्वानमपि कामान्वर्षति किमु वक्तव्यं त्वदीयारथादयोवर्षन्तीति भाव: ॥ ३१ ॥
वृषा॒ ग्रावा॒ वृषा॒ मदो॒ वृषा॒ सोमो᳚ अ॒यं सु॒तः ।
वृषा᳚ य॒ज्ञो यमिन्व᳚सि॒ वृषा॒ हवः᳚ ॥
वृषा᳚ । ग्रावा᳚ । वृषा᳚ । मदः᳚ । वृषा᳚ । सोमः᳚ । अ॒यम् । सु॒तः ।
वृषा᳚ । य॒ज्ञः । यम् । इन्व᳚सि । वृषा᳚ । हवः᳚ ॥
ग्रावा अभिषवसाधनपाषाण: वृषा वर्षता कामानां हे इन्द्र त्वदीय: सोमपानजन्योमदश्च वृषा वर्षिता सुतस्त्वदर्थमभिषुतोयं सोमश्च वृषा वर्षिता यं यज्ञमिन्वसि त्वं प्राप्नोषि सच यज्ञोवृषा अभीष्टस्य फलस्य वर्षिता त्वदीतोहवश्च वृषा ॥ ३२ ॥
वृषा᳚ त्वा॒ वृष᳚णं हुवे॒ वज्रि᳚ञ्चि॒त्राभि᳚रू॒तिभि᳚ः ।
वा॒वन्थ॒ हि प्रति᳚ष्टुतिं॒ वृषा॒ हवः᳚ ॥
वृषा᳚ । त्वा॒ । वृष᳚णम् । हुवे᳚ । वज्रि᳚न् । चि॒त्राभिः᳚ । ऊ॒ति॑भिः᳚ ।
व॒वन्थ᳚ । हि । प्रति᳚॑स्तुतिम् । वृषा᳚ । हवः᳚ ॥
हे वज्रिन् वज्रवन्निन्द्र वृषणं वृषाणं वर्षितारं त्वा त्वां वृषा वर्षिता हविषामासेक्ताऽ हं चित्राभिश्चायनीयाभिः नानाविधाभिर्वा ऊतिभिस्तृप्ति- करीभिःस्तुतिभिः हुवे आह्वये । हि यस्मात् त्वं प्रतिष्टुतिं त्वामभिलक्ष्य कृतं स्तोत्रं ववन्थ वनसि संभजसि अतस्त्वदीयोहवआह्वानं वृषा वर्घिता । यद्वा हवोह्वातव्योवृषा वर्षिता त्वां यस्मात् स्तुतिं वनसि तस्मात् त्वां हुवइत्यर्थः ॥ ३३ ॥
