सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 13

3 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: वैश्वानरोग्निः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.13 - सम्पूर्णम्

1 / 3

ऋक्: 7.13.1

0:00 0:00

▶ सर्वाणि ऋक्कानि (3)

प्राग्नये᳚ विश्व॒शुचे᳚ धियं॒धे᳚॑सुर॒घ्ने मन्म᳚ धी॒तिं भ᳚रध्वम् ।
भरे᳚ ह॒विर्न ब॒र्हिषि᳚ प्रीणा॒नो वै᳚श्वान॒राय॒ यत᳚ये मती॒नाम् ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

प्र । अ॒ग्नये᳚ । वि॒श्व॒॑शुचे᳚ । धि॒य॒म्॑धे᳚ । अ॒सु॒र॒॑घ्ने । मन्म᳚ । धी॒तिम् । भ॒र॒ध्व॒म् ।
भरे᳚ । ह॒विः । न । ब॒र्हिषि᳚ । प्री॒णा॒नः । वै॒श्वा॒न॒राय᳚ । यत᳚ये । म॒ती॒नाम् ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सखायः विश्वशुचे विश्वं यो दीपयति तस्मै धियंधे धियां कर्मणां यो धाता तस्मै असुरघ्ने असुराणां यो हन्ता तस्मै अग्नये मन्म मननीयं स्तोत्रं धीतिं कर्मच प्रभरध्वम् । मतीनाम भिमतानां कामानां यतये दात्रे वैश्वानराय विश्वनरहिताय अग्निविशेषाय बर्हिषि यज्ञे हविर्न हविरिव स्तुतिं प्रीणानः प्रीयमाणोहं भरे भरामि । यद्वा हविः प्रीणानः प्रीणयन्नहं बर्हिषि हविर्भरे संभरामि नेति संप्रत्यर्थे ॥ १ ॥

7.13.2

त्वम᳚ग्ने शो॒चिषा॒ शोशु᳚चान॒ आ रोद᳚सी अपृणा॒ जाय᳚मानः ।
त्वं दे॒वा{4} अ॒भिश᳚स्तेरमुञ्चो॒ वैश्वा᳚नर जातवेदो महि॒त्वा ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । शो॒चिषा᳚ । शोशु᳚चानः । आ । रोद᳚सी॒ इति᳚ । अ॒पृ॒णाः॒ । जाय᳚मानः ।
त्वम् । दे॒वान् । अ॒भि॑श᳚स्तेः । अ॒मु॒ञ्चः॒ । वैश्वा᳚नर । जा॒त॒॑वे॒दः॒ । म॒हि॒॑त्वा ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे अग्ने त्वं शोचिषा दीप्त्या शोशुचानो दीप्यमानो जायमानो जायमानएव रोदसी द्यावापृथिव्यौ आ अपृणाः आपूरयः । अपि च जात- वेदो जातप्रज्ञ जातधनवा वैश्वानर विश्वनरहित हे अग्ने त्वं देवान् महित्वा महत्त्वेन अभिशस्तेः अभिशंसकात् शत्रोरमुंचः अमोचयः ॥ २ ॥

7.13.3

जा॒तो यद᳚ग्ने॒ भुव᳚ना॒ व्यख्य᳚ः प॒शून्न गो॒पा इर्य॒ः परि᳚ज्मा ।
वैश्वा᳚नर॒ ब्रह्म᳚णे विन्द गा॒तुं यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

जा॒तः । यत् । अ॒ग्ने॒ । भुव᳚ना । वि । अख्यः᳚ । प॒शून् । न । गो॒पाः । इर्यः᳚ । परि᳚॑ज्मा ।
वैश्वा᳚नर । ब्रह्म᳚णे । वि॒न्द॒ । गा॒तुम् । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे अग्ने जातः सूर्यात्मनाजातः त्वं इर्य्यः स्वामी प्रेरयन्वा परिज्मा परितोगन्तासन् पशून्न गोपाः यथा गवां पालकः पशून् पश्यति तद्वत् । यद्यदा भुवना भूतानि व्यख्यः रक्षणार्थं पश्यसि तदा ब्रह्मणे ब्रह्मस्तोत्रं तदर्थं गातुं गतिं फलप्राप्तिं विंद । यद्वा ब्रह्मणे ब्राह्मणार्थं गातुं विन्द येन ब्रह्मणा उपद्रवान्निर्गच्छन्ति तं गातुं विन्देत्यर्थः । स्पष्टमन्यत् ॥ ३ ॥

समिधा जातवेदसइति त्रुचं चतुर्दशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षमाग्नेयम् आद्या बृहती द्वितीया तृतीये त्रिष्टुभौ तथाचानुक्रम्यते-समिधा बृहत्यादीति विनीयोगोलैङ्गिकः ।