सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 53

3 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: द्यावापृथिव्यौ छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.53 - सम्पूर्णम्

1 / 3
ऋक्: 7.53.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (3)
7.53.1
प्र द्यावा᳚ य॒ज्ञैः पृ᳚थि॒वी नमो᳚भिः स॒बाध᳚ ईळे बृह॒ती यज᳚त्रे ।
ते चि॒द्धि पूर्वे᳚ क॒वयो᳚ गृ॒णन्त᳚ः पु॒रो म॒ही द᳚धि॒रे दे॒वपु᳚त्रे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । द्यावा᳚ । य॒ज्ञैः । पृ॒थि॒वी इति᳚ । नमः᳚॑भिः । स॒॑बाधः᳚ । ई॒ळे॒ । बृ॒ह॒ती इति᳚ । यज᳚त्रे॒ इति᳚ ।
ते इति᳚ । चि॒त् । हि । पूर्वे᳚ । क॒वयः᳚ । गृ॒णन्तः᳚ । पु॒रः । म॒ही इति᳚ । द॒धि॒रे । दे॒वपु᳚त्रे॒ इति᳚ दे॒व॑पु᳚त्रे ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यजत्रे यजनीये बृहती बृहत्यौ महत्यौ द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ यज्ञैर्यागैः नमोभिः स्तोत्रैश्च अहं स्तोता सवाधोवाधासहितः ऋत्वि- जां संबाधयुक्तइत्यर्थः प्र ईळे प्रकर्षेण स्तौमि मही महत्यौ देवपुत्रे देवाः पुत्राययोस्ते ते तव चिद्धि तादृश्यौ खल्वपि द्यावापृथिव्यौ पूर्वे पुरातनाः कवयः गृणन्तः स्तुवन्तः पुरोदधिरे पुरस्तात् स्थापयामासुः ॥ १ ॥ आंग्रायणे द्यावापृथिव्यैककपालस्य प्रपूर्वजइतियाज्या सूत्रितं च-महीद्यौःपृथिवीचनः प्रपूर्वजेपितरानव्यसीभिरिति ।

7.53.2
प्र पू᳚र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य᳚सीभिर्गी॒र्भिः कृ᳚णुध्वं॒ सद᳚ने ऋ॒तस्य᳚ ।
आ नो᳚ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये᳚न॒ जने᳚न यातं॒ महि᳚ वां॒ वरू᳚थम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । पू॒र्व॒जे इति᳚ पू॒र्व॒॑जे । पि॒तरा᳚ । नव्य᳚सीभिः । गीः॒॑भिः । कृ॒णु॒ध्व॒म् । सद᳚ने॒ इति᳚ । ऋ॒तस्य᳚ ।
आ । नः॒ । द्या॒वा॒पृ॒थि॒वी॒ इति᳚ । दैव्ये᳚न । जने᳚न । या॒त॒म् । महि᳚ । वा॒म् । वरू᳚थम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे अस्मदीयाः स्तोतारोयूयं नव्यसीभिर्नवतराभिः गीर्भिः स्तुतिरूपाभिर्वाग्भिः ऋतस्य यज्ञस्य सदने स्थानभूते पूर्वजे पूर्वं प्रजाते पितरा पितरौ विश्वस्य मातापितृभूते द्यावापृथिव्यौ प्रकृणुध्वं पुरस्कुरुत । अथ प्रत्यक्षस्तुतिः हे द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ युवां दैव्येन देवसं- बन्धिना जनेन सह नोस्मानभि आयातं आगच्छतं किमर्थमायातमिति उच्यते वां युवयोः वरूथं अस्माभिर्वरणीयं महि महत् यद्धन- मस्तीतिशेषः तद्धनमस्मभ्यं दीयतामित्यर्थः ॥ २ ॥

7.53.3
उ॒तो हि वां᳚ रत्न॒धेया᳚नि॒ सन्ति᳚ पु॒रूणि᳚ द्यावापृथिवी सु॒दासे᳚ ।
अ॒स्मे ध᳚त्तं॒ यदस॒दस्कृ᳚धोयु यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
उ॒तो इति᳚ । हि । वा॒म् । र॒त्न॒॑धेया᳚नि । सन्ति᳚ । पु॒रूणि᳚ । द्या॒वा॒पृ॒थि॒वी॒ इति᳚ । सु॒॑दासे᳚ ।
अ॒स्मे इति᳚ । ध॒त्त॒म् । यत् । अस᳚त् । अस्कृ᳚धोयु । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतोहि अपिच खलु हे द्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ वां युवयोः सुदासे शोभनहविर्दानाय यजमानाय देयानि पुरुणि बहूनि रत्नधेयानि रमणीयानि धनानि सन्ति भवन्ति तेषां मध्ये यद्धनं अस्कृधोयु कृधुकोह्रस्वः अह्रस्वमनल्पं असत् भवेत् तद्धनमस्मै अस्मभ्यं धत्तं प्रयच्छत । हे द्यावापृथिव्यौ यूयं युवां नोस्मान् सर्वदा कल्याणैः पात पालयतं ॥ ३ ॥

वास्तोष्पतेइति तृचात्मकमेकविंशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षं त्रैष्टुभं वास्तोष्पत्यं तथाचानुक्रम्यते-वास्तोष्पतेवास्तोष्पत्यमिति । स्मार्ते- गृहनिर्माणे वास्तोष्पतइति चतसृभिः प्रत्यृचं जुहुयात् सूत्रितं च-वास्तोष्पतेप्रतिजानीह्यस्मानिति चतसृभिः प्रत्यृचं हुत्वेति ।