सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 47

4 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: आपः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.47 - सम्पूर्णम्

1 / 4

ऋक्: 7.47.1

0:00 0:00

▶ सर्वाणि ऋक्कानि (4)

आपो॒ यं वः᳚ प्रथ॒मं दे᳚व॒यन्त᳚ इन्द्र॒पान᳚मू॒र्मिमकृ᳚ण्वते॒ळः ।
तं वो᳚ व॒यं शुचि᳚मरि॒प्रम॒द्य घृ᳚त॒प्रुषं॒ मधु᳚मन्तं वनेम ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

आपः᳚ । यम् । वः॒ । प्र॒थ॒मम् । दे॒व॒॑यन्तः᳚ । इ॒न्द्र॒॑पान᳚म् । ऊ॒र्मिम् । अकृ᳚ण्वत । इ॒ळः ।
तम् । वः॒ । व॒यम् । शुचि᳚म् । अ॒रि॒प्रम् । अ॒द्य । घृ॒त॒॑प्रुष᳚म् । मधु᳚॑मन्तम् । व॒ने॒म॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

देवयन्तोदेवानिच्छन्तोध्वर्यवः हे आपः हे अब्देवताः वोयुष्माकं कार्यभूतं इन्द्रपानं इंद्रेण पातव्यं इळः इळाया भूम्याः संभूतं यमूर्मिं यं रसं प्रथमं पुरा अकृण्वत अभि अभिषवणवचनादिभिः समस्कुर्वत अद्येदानीं वयमपि वोयुष्मदीयं तमूर्मिं वनेम । संभजेमहि कीदृशं शुचिं शुद्धं अरिप्रं पापरहितं घृतप्रुषं वृष्टिलक्षणमुदकं सिंचंतं मधुमन्तं मधुररसोपेतं एवंभूतं तं वनेमेति संबन्धः ॥ १ ॥

7.47.2 समानपद

तमू॒र्मिमा᳚पो॒ मधु᳚मत्तमं वो॒॑पां नपा᳚दवत्वाशु॒हेमा᳚ ।
यस्मि॒न्निन्द्रो॒ वसु᳚भिर्मा॒दया᳚ते॒ तम᳚श्याम देव॒यन्तो᳚ वो अ॒द्य ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

तम् । ऊ॒र्मिम् । आ॒पः॒ । मधु᳚मत्॑तमम् । वः॒ । अ॒पाम् । नपा᳚त् । अ॒व॒तु॒ । आ॒शु॒॑हेमा᳚ ।
यस्मि᳚न् । इन्द्रः᳚ । वसु᳚॑भिः । मा॒दया᳚ते । तम् । अ॒श्या॒म॒ । दे॒व॒॑यन्तः᳚ । वः॒ । अ॒द्य ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे आपः एतत्संज्ञकादेवाः वोयुष्मदीयं मधुमत्तमं रसवत्तमं तमूर्मिं प्रसिद्धं सोमाख्यं रसं आशुहेमा शीघ्रगतिः अपांनपात् एतदाख्योदेवः अवतु पालयतु इन्द्रः यस्मिन्नुर्मौ वसुभिर्वासकैर्देवैः सह मादयाते माद्येतु अद्यअस्मिन् दिने देवयन्तोदेवकामावयं वोयुष्मदीयं तमूर्मिं अश्याम प्राप्नुयाम ॥ २ ॥

7.47.3

श॒तप᳚वित्राः स्व॒धया॒ मद᳚न्तीर्दे॒वीर्दे॒वाना॒मपि᳚ यन्ति॒ पाथः᳚ ।
ता इन्द्र᳚स्य॒ न मि᳚नन्ति व्र॒तानि॒ सिन्धु᳚भ्यो ह॒व्यं घृ॒तव᳚ज्जुहोत ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

श॒त॑प᳚वित्राः । स्व॒धया᳚ । मद᳚न्तीः । दे॒वीः । दे॒वाना᳚म् । अपि᳚ । य॒न्ति॒ । पाथः᳚ ।
ताः । इन्द्र᳚स्य । न । मि॒न॒न्ति॒ । व्र॒तानि᳚ । सिन्धु᳚॑भ्यः । ह॒व्यम् । घृ॒त॑व᳚त् । जु॒हो॒त॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

शतपवित्राः शतं बहूनि पवित्राणि पावनानि रूपाणि यासां ताः स्वधया स्वकार्यभूतेनान्नेन मदन्तीर्जनान्मादयन्त्यः देवीर्देव्यः द्योतमा- नाआपः देवानामिन्द्रादीनां पाथः स्थानमपि यन्ति प्रविशन्ति तास्तादृश्यआपः इन्द्रस्य प्रीणनानि व्रतानि यज्ञादीनि कर्माणि नमिनन्ति नहिंसन्ति उत्पादयन्तीत्यर्थः हे अध्वर्यवोयूयं सिन्धुभ्यस्ताभ्योड्भ्यः घृतवत् उपस्तरणाभिघारणलक्षणाज्ययुक्तं हव्यं पुरोडाशादिकं हविर्जुहोत जुहुत ॥ ३ ॥

7.47.4

याः सूर्यो᳚ र॒श्मिभि᳚रात॒तान॒ याभ्य॒ इन्द्रो॒ अर᳚दद्गा॒तुमू॒र्मिम् ।
ते सि᳚न्धवो॒ वरि᳚वो धातना नो यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

याः । सूर्यः᳚ । र॒श्मि॑भिः᳚ । आ॒॑त॒तान᳚ । याभ्यः᳚ । इन्द्रः᳚ । अर᳚दत् । गा॒तुम् । ऊ॒र्मिम् ।
ते । सि॒न्ध॒वः॒ । वरि᳚वः । धा॒त॒न॒ । नः॒ । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सूर्योदेवः याअपः रश्मिभिः स्वकीयैः किरणैः आततान विस्तारयति सूर्योहि रश्मिभिरुदकसारमादाय वर्षतीत्यर्थः याभ्योड्भ्यश्च ऊर्मिं अर्तेरिदं रूपं गमनयोग्यं गातुं मेघेभ्योनिर्गमनसाधनं मार्गं इन्द्रोपि अरदत् वज्रेण मेघान् ताडयन् प्रयच्छति हे सिंधवः आपः ते यूयं नोस्मभ्यं वरिवोधनं धातन धत्त प्रयच्छत । ते इति सिंधुशब्देन समानाधिकरणत्वात् पुल्लिंगत्वं हे अब्देवताः यूयं सर्वदा नोस्मान् कल्याणैः पालयत ॥ ४ ॥

ऋभुक्षणइति चतुरृचं पंचदशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षं त्रैष्टुभं ऋभुदेवताकं अन्त्यायाविकल्पेन विश्वेदेवादेवता तथाचानुक्रान्तं –ऋभुक्षण- आर्भवमंत्यावैश्वदेवीवेति । दशमेहनि वैश्वदेवशस्त्रेआर्भवनिविद्धानं सूत्र्यतेहि-ऋभक्षणइत्यार्भवमिति ।