सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 28

5 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: इंद्रः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.28 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 7.28.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
7.28.1
ब्रह्मा᳚ ण इ॒न्द्रोप᳚ याहि वि॒द्वान॒र्वाञ्च᳚स्ते॒ हर᳚यः सन्तु यु॒क्ताः ।
विश्वे᳚ चि॒द्धि त्वा᳚ वि॒हव᳚न्त॒ मर्ता᳚ अ॒स्माक॒मिच्छृ᳚णुहि विश्वमिन्व ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ब्रह्मा᳚ । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । उप᳚ । या॒हि॒ । वि॒द्वान् । अ॒र्वाञ्चः᳚ । ते॒ । हर᳚यः । स॒न्तु॒ । यु॒क्ताः ।
विश्वे᳚ । चि॒त् । हि । त्वा॒ । वि॒॑हव᳚न्त । मर्ताः᳚ । अ॒स्माक᳚म् । इत् । शृ॒णु॒हि॒ । वि॒श्व॒म्॑इ॒न्व॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र त्वं विद्वान् जानन् नोस्माकं ब्रह्म स्तोत्रं उपयाहि ते तव हरयोश्वाश्चार्वांचोस्मदभिमुखा युक्ताः सन्तु । हे विश्वमिन्व विश्वप्रीणयि- तरिन्द्र त्वा त्वां विश्वे सर्वे मर्ता मनुष्याः चिद्धि यद्यपि विहवंत पृथ्क् हवन्ते तथाप्यस्माकमित् अस्माकमेव हवं शृणुहि शृणु ॥ १ ॥

7.28.2 समानपद
हवं᳚ त इन्द्र महि॒मा व्या᳚न॒ड्ब्रह्म॒ यत्पासि᳚ शवसि॒न्नृषी᳚णाम् ।
आ यद्वज्रं᳚ दधि॒षे हस्त᳚ उग्र घो॒रः सन्क्रत्वा᳚ जनिष्ठा॒ अषा᳚ळ्हः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
हव᳚म् । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । म॒हि॒मा । वि । आ॒न॒ट् । ब्रह्म᳚ । यत् । पासि᳚ । श॒व॒सि॒न् । ऋषी᳚णाम् ।
आ । यत् । वज्र᳚म् । द॒धि॒षे । हस्ते᳚ । उ॒ग्र॒ । घो॒रः । सन् । क्रत्वा᳚ । ज॒नि॒ष्ठाः॒ । अषा᳚ळ्हः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शवसिन् बलवन्निन्द्र यद्यदा ऋषीणां ब्रह्म स्तोत्रं पासि रक्षसि स्तोत्रस्य रक्षणं नाम फलप्रदानं तदा ते तव महिमा हवं हवः स्तोता तं व्यानट् व्याप्नोतु । हे उग्र ओजस्विन्निन्द्र यद्यदा हस्ते पाणौ वज्रमादधिषे धारयसि तदा क्रत्वा शत्रुवधादिना कर्मणा घोरः सन् अषाह्ळः शत्रुभिरनभिभूतोजनिष्ठाः अजनिष्ठाः अभवः ॥ २ ॥

7.28.3
तव॒ प्रणी᳚तीन्द्र॒ जोहु᳚वाना॒न्त्सं यन्नॄन्न रोद᳚सी नि॒नेथ᳚ ।
म॒हे क्ष॒त्राय॒ शव᳚से॒ हि ज॒ज्ञे॑तू᳚तुजिं चि॒त्तूतु᳚जिरशिश्नत् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तव᳚ । प्र॑नी᳚ती । इ॒न्द्र॒ । जोहु᳚वानान् । सम् । यत् । नॄन् । न । रोद᳚सी॒ इति᳚ । नि॒नेथ᳚ ।
म॒हे । क्ष॒त्राय᳚ । शव᳚से । हि । ज॒ज्ञे । अतू᳚तुजिम् । चि॒त् । तूतु᳚जिः । अ॒शि॒श्न॒त् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र यद्यस्त्वं तव प्रणीती प्रणीत्या प्रणयनेन जोहुवानान् भृशंस्तुवतोनॄन्न स्तोतॄतिव रोदसी द्यावापृथिव्यौ सन्निनेथ संगमयसि दिवि पृथिव्यां च स्तोतॄन्प्रतिष्ठापयसीत्यर्थः । सत्वं महे महते क्षत्राय धनाय रयिः क्षत्रमिति धननामसु पाठात् शवसे बलाय च यजमाने- भ्योमहद्धनं बलं च दातुमित्यर्थः जज्ञे जज्ञिषे । हीति हेत्वर्थे यतएवमतः कारणात् अतूतुजिं अदातारं अयजमानं तूतुजिः दाता यजमानः अशिश्नत् श्नथतिर्हिंसाकर्मा तस्माल्लडर्थेलुङ् हिनस्ति चिदत्येवकारार्थे ॥ ३ ॥

7.28.4
ए॒भिर्न᳚ इ॒न्द्राह᳚भिर्दशस्य दुर्मि॒त्रासो॒ हि क्षि॒तय॒ः पव᳚न्ते ।
प्रति॒ यच्चष्टे॒ अनृ᳚तमने॒ना अव᳚ द्वि॒ता वरु᳚णो मा॒यी नः᳚ सात् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒भिः । नः॒ । इ॒न्द्र॒ । अह᳚॑भिः । द॒श॒स्य॒ । दुः॒॑मि॒त्रासः᳚ । हि । क्षि॒तयः᳚ । पव᳚न्ते ।
प्रति᳚ । यत् । चष्टे᳚ । अनृ᳚तम् । अ॒ने॒नाः । अव᳚ । द्वि॒ता । वरु᳚णः । मा॒यी । नः॒ । सा॒त् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र दुर्मित्रासो दुष्टमित्रभूता बाधकाः क्षितयोजनाः पवन्ते अभिगच्छन्ते । हिः पूरणः पवतिर्गतिकर्मा तेभ्योधनमाच्छिद्य नोस्मभ्यं एभिः सात्विकैः अहभिरहोभिर्दशस्य देहि किं च अनेनाः एनसां निहन्ता मायी प्रज्ञावान् वरुणोयदनृतं नोस्मासु प्रतिचष्टे अभिपश्यति तदनृतम् । हे इन्द्र त्वत्प्रसादात् द्विता द्विधा अवसात् अवस्यतु विमोचयतु । तथाचयास्कः-स्यतिरुपसृष्टोविमोचनइति ॥ ४ ॥

7.28.5
वो॒चेमेदिन्द्रं᳚ म॒घवा᳚नमेनं म॒हो रा॒यो राध᳚सो॒ यद्दद᳚न्नः ।
यो अर्च᳚तो॒ ब्रह्म᳚कृति॒मवि᳚ष्ठो यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वो॒चेम᳚ । इत् । इन्द्र᳚म् । म॒घ॑वा᳚नम् । ए॒न॒म् । म॒हः । रा॒यः । राध᳚सः । यत् । दद᳚त् । नः॒ ।
यः । अर्च᳚तः । ब्रह्म᳚॑कृतिम् । अवि᳚ष्ठः । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यत् इन्द्रो महो महतो राधसः संराधकस्य रायो धनस्य द्वितीयार्थे षष्ठी संराधकं महद्धनं नोस्मभ्यं ददत् प्रायच्छत् । यश्चेन्द्रः अर्चतः स्तुवतोब्रह्मकृतिं क्रयमाणं ब्रह्मस्तोत्रं अविष्ठोतिशयेन रक्षिता गन्ता भवति । तमेनं मघवानं धनवन्तमिन्द्रं वोचेमेत् स्तुवेमैव । स्पष्टमन्यत् ॥ ५ ॥

अयं सोमइन्द्रेति पंचर्चं द्वादशंसूक्तं वसिष्ठस्यार्षं त्रैष्टुभमैन्द्रम् । अयंसोमइत्यनुक्रान्तम् । व्यूह्ळेदशरात्रे नवमेहनि अयंसोमइन्द्रेति प्रउ- गशस्त्रे ऎन्द्रस्तृचः सूत्रितंच-अयंसोमइन्द्रतुभ्यंसुन्वआतु प्रब्रह्माणइति षोडशिशस्त्रे ब्रह्मन्वीरइत्येषा त्रिष्टुप् सूत्रितंच-ब्रह्मन्वीरब्रह्मकृति- जुषाणइतित्रिष्टुबिति ।