सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 43

5 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: विश्वेदेवाः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.43 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 7.43.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
7.43.1 समानपद
प्र वो᳚ य॒ज्ञेषु᳚ देव॒यन्तो᳚ अर्च॒न्द्यावा॒ नमो᳚भिः पृथि॒वी इ॒षध्यै᳚ ।
येषां॒ ब्रह्मा॒ण्यस᳚मानि॒ विप्रा॒ विष्व᳚ग्वि॒यन्ति᳚ व॒निनो॒ न शाखा᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । वः॒ । य॒ज्ञेषु᳚ । दे॒व॒॑यन्तः᳚ । अ॒र्च॒न् । द्यावा᳚ । नमः᳚॑भिः । पृ॒थि॒वी इति᳚ । इ॒षध्यै᳚ ।
येषा᳚म् । ब्रह्मा᳚णि । अस᳚मानि । विप्रा᳚ । विष्व᳚क् । वि॒॑यन्ति᳚ । व॒निनः᳚ । न । शाखाः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

देवयन्तो देवान्कामयमानाः विप्राः यज्ञेषुनमोभिः स्तुतिभिर्हविर्भिर्वा वोयुष्मान् इषध्यै अभिप्राप्तुं प्रार्चन् प्रार्चयन्ति प्रकर्षेणस्तुवन्ति द्यावा दिवं पृथिवी भूमिंच प्रस्तुवन्ति येषां विप्राणां मेधाविनां असमानि ब्रह्माणि स्तोत्राणि वनिनोन शाखाः वृक्षस्य शाखाः शाखाइव विष्वक् विश्वतः वियन्ति विशेषेणगच्छन्ति ते विप्राः प्रार्चन्निति पूर्वेण संबन्धः ॥ १ ॥

7.43.2
प्र य॒ज्ञ ए᳚तु॒ हेत्वो॒ न सप्ति॒रुद्य᳚च्छध्वं॒ सम᳚नसो घृ॒ताची᳚ः ।
स्तृ॒णी॒त ब॒र्हिर᳚ध्व॒राय᳚ सा॒धूर्ध्वा शो॒चींषि᳚ देव॒यून्य᳚स्थुः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । य॒ज्ञः । ए॒तु॒ । हेत्वः᳚ । न । सप्तिः᳚ । उत् । य॒च्छ॒ध्व॒म् । स॑म᳚नसः । घृ॒ताचीः᳚ ।
स्तृ॒णी॒त । ब॒र्हिः । अ॒ध्व॒राय᳚ । सा॒धु । ऊ॒र्ध्वा । शो॒चींषि᳚ । दे॒व॒॑यूनि᳚ । अ॒स्थुः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अयमस्मदीयोयज्ञः प्रैतु देवान् प्रतिगच्छतु तत्रदृष्टान्तः-हेत्वोन सप्तिः शीघ्रगामी अश्वोयथा तद्वत् हे ऋत्विजः सर्वे यूयं समनसः सदृशम- नस्काः सन्तः घृताचीः स्रुचः उद्यच्छध्वं हस्ते उद्यम्य धारयत तथा अध्वराय यागं कर्तुं साधुसाधुकं बर्हिः कुशमयं स्तृणीत वेद्यां छा- दयत हे अग्ने देवयूनि देवान् कामयमानानि त्वदीयानि शोचींष्यर्चींषि ऊर्ध्वा ऊर्ध्वमुखानि अस्थुः तिष्ठन्तु ॥ २ ॥

7.43.3
आ पु॒त्रासो॒ न मा॒तरं॒ विभृ᳚त्रा॒ः सानौ᳚ दे॒वासो᳚ ब॒र्हिषः᳚ सदन्तु ।
आ वि॒श्वाची᳚ विद॒थ्या᳚मन॒क्त्वग्ने॒ मा नो᳚ दे॒वता᳚ता॒ मृध᳚स्कः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । पु॒त्रासः᳚ । न । मा॒तर᳚म् । वि॑भृ᳚त्राः । सानौ᳚ । दे॒वासः᳚ । ब॒र्हिषः᳚ । स॒द॒न्तु॒ ।
आ । वि॒श्वाची᳚ । वि॒द॒थ्या᳚म् । अ॒न॒क्तु॒ । अग्ने᳚ । मा । नः॒ । दे॒व॑ता᳚ता । मृधः᳚ । क॒रिति᳚ कः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मातरं जननीं विभृत्राः विशेषेणभर्तव्याः पुत्रासोन पुत्राइव तद्वदस्माकं भरणीया देवासोदेवाः बर्हिषः कुशमयस्य वेद्यामास्तीर्णस्य सानौ उन्नते देशे आसदन्तु उपविशन्तु हे अग्ने विदथ्यां यज्ञयोग्यां त्वदीयां ज्वालां विश्वाची विश्वं सर्वं हविरंचति गच्छतीति विश्वाची जुहुः आअनक्तु आसमन्तात्सिंचतु देवताता देवतातौ युद्धे नोस्माकं मृधः हिंसकान् हे अग्ने त्वं माकः माकार्षीः यज्ञवाचकोदेवतातिशब्दः अत्र संग्रामे वर्तते ॥ ३ ॥

7.43.4
ते सी᳚षपन्त॒ जोष॒मा यज᳚त्रा ऋ॒तस्य॒ धारा᳚ः सु॒दुघा॒ दुहा᳚नाः ।
ज्येष्ठं᳚ वो अ॒द्य मह॒ आ वसू᳚ना॒मा ग᳚न्तन॒ सम᳚नसो॒ यति॒ ष्ठ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ते । सी॒ष॒प॒न्त॒ । जोष᳚म् । आ । यज᳚त्राः । ऋ॒तस्य᳚ । धाराः᳚ । सु॒॑दुघाः᳚ । दुहा᳚नाः ।
ज्येष्ठ᳚म् । वः॒ । अ॒द्य । महः᳚ । आ । वसू᳚नाम् । आ । ग॒न्त॒न॒ । स॑म᳚नसः । यति᳚ । स्थ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यजत्राः यजनीयाः ते इन्द्रादयोदेवाः ऋतस्योदकस्य सुदुघाः सुखेन दोग्धुं शक्याः धाराः दुहानाः वर्षन्तः जोषं पर्याप्तं यथा भवति तथा आसीषपन्त सपतिः परिचरणार्थः स्तुतिभिरासमन्तात्पर्यचीचरन् अस्मान् परिचरणं कुर्वन्तु स्वीकुर्वंत्वितियावत् अद्यास्मिन्दिने हे देवाः वसूनां धनानां मध्ये ज्येष्ठं श्रेष्ठं वोयुष्मदीयं महो महनीयं धनं आगच्छतु यूयमपि समनसस्तुल्यमतयः सन्तः आगन्तन आगच्छत हे देवाः यूयं यतिष्ठ आगन्तनेति संबन्धः ॥ ४ ॥

7.43.5
ए॒वा नो᳚ अग्ने वि॒क्ष्वा द᳚शस्य॒ त्वया᳚ व॒यं स᳚हसाव॒न्नास्क्रा᳚ः ।
रा॒या यु॒जा स᳚ध॒मादो॒ अरि᳚ष्टा यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒व । नः॒ । अ॒ग्ने॒ । वि॒क्षु । आ । द॒श॒स्य॒ । त्वया᳚ । व॒यम् । स॒ह॒सा॒॑व॒न् । आस्क्राः᳚ ।
रा॒या । यु॒जा । स॒ध॒॑मादः᳚ । अरि᳚ष्टाः । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे अग्ने एवं स्तुतस्त्वं विक्षु प्रजासु मध्ये नोस्मभ्यं आदशस्य धनं अभिप्रयच्छ हे सहसावन् बलवन्नग्ने त्वया आस्काः आस्कन्नाः वयं युजा नित्ययुक्तेन राया धनेन सधमादः सहमाद्यंतः अरिष्टाः अहिंसिताभवेम अस्मिन् सूक्ते प्रतिपादिताः सर्वे देवा यूयं नोस्मान् कल्याणैः सर्वदा पालयत ॥ ५ ॥

दधिक्रांवइति पंचर्चमेकादशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षं दधिक्राख्यदेवताकं आद्याजगती सातुदधिक्रादिलिंगोक्तदेवताका शिष्टाश्चतस्रस्त्रिष्टुभ: अनुक्रम्यतेहि-दधिक्रांदाधिकं जगत्याद्यालिंगोक्तदेवतेति । गतोविनियोगः ।