सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 85

5 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: इंद्रावरुणौ छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.85 - सम्पूर्णम्

1 / 5

ऋक्: 7.85.1

0:00 0:00

▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)

पु॒नी॒षे वा᳚मर॒क्षसं᳚ मनी॒षां सोम॒मिन्द्रा᳚य॒ वरु᳚णाय॒ जुह्व᳚त् ।
घृ॒तप्र᳚तीकामु॒षसं॒ न दे॒वीं ता नो॒ याम᳚न्नुरुष्यताम॒भीके᳚ ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

पु॒नी॒षे । वा॒म् । अ॒र॒क्षस᳚म् । म॒नी॒षाम् । सोम᳚म् । इन्द्रा᳚य । वरु᳚णाय । जुह्व᳚त् ।
घृ॒त॑प्र᳚तीकाम् । उ॒षस᳚म् । न । दे॒वीम् । ता । नः॒ । याम᳚न् । उ॒रु॒ष्य॒ता॒म् । अ॒भीके᳚ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्रावरुणौ वां युवाभ्यं युवयोरर्थं अरक्षसं रक्षोरहितां राक्षसैरसंस्पृष्टां मनीषां स्तुतिं पुनीषे शोधयामि किंकुर्वन् इन्द्राय वरुणायच सोम जुह्वत् इन्द्रंवरुणंचोद्दिश्य सोमं अग्नौप्रक्षिपन् । कीदृशीं मनीषाम् देवीं द्योतमानाम् उषसंन उषसमिव घृतप्रतीकांदीप्तावयवां शिष्टःपरोक्षकृतः ता ताविन्द्रावरुणौ अभीके अभिगते युद्धे यामन् यामनि युद्धार्थं गमनेसति नोस्मान् उरुष्यतां रक्षताम् ॥ १ ॥

स्पर्ध᳚न्ते॒ वा उ᳚ देव॒हूये॒ अत्र॒ येषु᳚ ध्व॒जेषु᳚ दि॒द्यव॒ः पत᳚न्ति ।
यु॒वं ता{4} इ᳚न्द्रावरुणाव॒मित्रा᳚न्ह॒तं परा᳚च॒ः शर्वा॒ विषू᳚चः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

स्पर्ध᳚न्ते । वै । ऊं॒ इति᳚ । दे॒व॒॑हूये᳚ । अत्र᳚ । येषु᳚ । ध्व॒जेषु᳚ । दि॒द्यवः᳚ । पत᳚न्ति ।
यु॒वम् । तान् । इ॒न्द्रा॒व॒रु॒णौ॒ । अ॒मित्रा᳚न् । ह॒तम् । परा᳚चः । शर्वा᳚ । विषू᳚चः ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

देवहूये देवाविजिगीषवोयोद्धारोहूयन्ते युद्धार्थं परस्परमाहूयन्ते हतिदेवहूयन्ते इतिदेवहूयः सङ्ग्रामः अत्रास्मिन् देवहूये संग्रामे स्पर्धन्ते वै शत्रवोस्माभिः स्पर्धन्ते खलु उइतिपूरकः येषु संग्रामेषु ध्वजेषु पताकासु दिद्यवः शत्रुक्षिप्तान्यायुधानि पतन्ति तान् तेषु संग्रामेषु विद्यमानान् अमित्रान् शत्रून् हे इन्द्रावरुणौ युवं युवां शर्वा शरुणा हिंसकेनायुधेन पराचः पराङ्मुखान् विषूचः विविधगतींश्च हतं हिंस्तं तथा ते शत्रवः पराङ्मुखाः इतस्ततः पलायमानाश्च भवन्ति तथा तान्बाधेथामित्यर्थः ॥ २ ॥

आप᳚श्चि॒द्धि स्वय᳚शस॒ः सद᳚स्सु दे॒वीरिन्द्रं॒ वरु᳚णं दे॒वता॒ धुः ।
कृ॒ष्टीर॒न्यो धा॒रय᳚ति॒ प्रवि᳚क्ता वृ॒त्राण्य॒न्यो अ᳚प्र॒तीनि᳚ हन्ति ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

आपः᳚ । चि॒त् । हि । स्व॑य᳚शसः । सदः᳚॑सु । दे॒वीः । इन्द्र᳚म् । वरु᳚णम् । दे॒वता᳚ । धुरिति॒ धुः ।
कृ॒ष्टीः । अ॒न्यः । धा॒रय᳚ति । प्र॑वि᳚क्ताः । वृ॒त्राणि᳚ । अ॒न्यः । अ॒प्र॒तीनि᳚ । ह॒न्ति॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

आपश्चित् अब्विकाराः सोमाश्च स्वयशसः स्वायत्तयशस्काः देवीर्द्योतमानाः सन्तः सदःसु सदनेषु स्थानेषु इन्द्रं वरुणंच देवता एते द्वेदे- वते धुः धारयन्ति अवस्थापयन्ति सोमेनाप्यायिताहि देवताः स्वेस्वेस्थानेवतिष्ठन्ते । यद्वा वसतीवर्याख्या आपएव सोमाभिषवद्वारा सदनेषु इन्द्रं वरुणञ्च धारयन्ति तयोरिन्द्रावरुणयोरन्यएकः प्रविक्ताः प्रुथक्कृताः पुण्यापुण्यविवेकेन विचित्रफलभोक्वीः कृष्टीः प्रजा असाङ्कर्येण धारयति अन्यइन्द्रः वृत्राणि शत्रुजातानि अप्रतीनि अन्यैरप्रतिगतानि हन्ति हिनस्ति ॥ ३ ॥

स सु॒क्रतु᳚रृत॒चिद᳚स्तु॒ होता॒ य आ᳚दित्य॒ शव᳚सा वां॒ नम᳚स्वान् ।
आ॒व॒वर्त॒दव᳚से वां ह॒विष्मा॒नस॒दित्स सु᳚वि॒ताय॒ प्रय᳚स्वान् ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

सः । सु॒॑क्रतुः᳚ । ऋ॒त॒॑चित् । अ॒स्तु॒ । होता᳚ । यः । आ॒दि॒त्या॒ । शव᳚सा । वा॒म् । नम᳚स्वान् ।
आ॒॑व॒वर्त᳚त् । अव᳚से । वा॒म् । ह॒विष्मा᳚न् । अस᳚त् । इत् । सः । सु॒वि॒ताय᳚ । प्रय᳚स्वान् ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सुक्रतुः शोभनकर्मा शोभनप्रज्ञोवा सहोता स्तोता ऋतचित् ऋतस्योदकस्य यज्ञस्यवा चेता निचेतास्तु भवतु हे आदित्याअदितेः पुत्रा- विन्द्रावरुणौ छान्दसः सांहितिकोह्रस्वः योनमस्वान् नमसा स्तुत्यानमस्कारेणवा युक्तःसन् शवसा बलेन युक्तौ वां युवां परिचरती- तिशेषः ससुक्रतुरित्यन्वयः । अपिच यो हविष्मान् हविर्भिर्युक्तः सन् अवसे तर्पणार्थं वां युवां आववर्तत् आवर्तयेत् सयजमानः प्रयस्वान- न्नवान्भूत्वा सुविताय सुष्ठु प्राप्तव्याय फलाय असदित् भवेदेव ॥ ४ ॥

इ॒यमिन्द्रं॒ वरु᳚णमष्ट मे॒ गीः प्राव᳚त्तो॒के तन᳚ये॒ तूतु᳚जाना ।
सु॒रत्ना᳚सो दे॒ववी᳚तिं गमेम यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

इ॒यम् । इन्द्र᳚म् । वरु᳚णम् । अ॒ष्ट॒ । मे॒ । गीः । प्र । आ॒व॒त् । तो॒के । तन᳚ये । तूतु᳚जाना ।
सु॒॑रत्ना᳚सः । दे॒व॑वी᳚तिम् । ग॒मे॒म॒ । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

व्याख्यातेयं मदीयास्तुतिरिन्द्रं वरुणं चाश्नुतम् मया प्रेर्यमाणा सा पुत्रे पौत्रेच विषये अस्मान् प्ररक्षतु वयं शोभनधनाः सन्तः उत्तरोत्तरं यज्ञं प्राप्नुयाम हे इन्द्रावरुणादयोदेवाः अस्मान्सर्वदा कल्याणैः रक्षत ॥ ५ ॥

धीरात्वस्येत्यष्टर्चं षोडशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षं त्रैष्टुभं वरुणदेवत्यं तथाचानुक्रान्तम्-धीराष्टौवारुणंहेति । गतोविनियोगः ।