सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 92

5 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: वायुः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.92 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 7.92.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
7.92.1
आ वा᳚यो भूष शुचिपा॒ उप᳚ नः स॒हस्रं᳚ ते नि॒युतो᳚ विश्ववार ।
उपो᳚ ते॒ अन्धो॒ मद्य᳚मयामि॒ यस्य᳚ देव दधि॒षे पू᳚र्व॒पेय᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । वा॒यो॒ इति᳚ । भू॒ष॒ । शु॒चि॒॑पाः॒ । उप᳚ । नः॒ । स॒हस्र᳚म् । ते॒ । नि॒॑युतः᳚ । वि॒श्व॒॑वा॒र॒ ।
उपो॒ इति᳚ । ते॒ । अन्धः᳚ । मद्य᳚म् । अ॒या॒मि॒ । यस्य᳚ । दे॒व॒ । द॒धि॒षे । पू॒र्व॒॑पेय᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे शुचिपाः शुचेः शुद्धस्य सोमस्य पातर्वायो नोस्माकं उपसमीपे आभूष आगच्छ भूप्राप्तावित्यस्यैतद्रूपम् हे विश्ववार विश्वैर्वरणीय ते तव वाहनभूताः नियुतोवडवाः सहस्रं सहस्रसङ् ख्याका विद्यन्ते यतएवं अतः शीघ्रमागच्छ । ते तव मद्यं मदकरं सोमलक्षणमन्धोन्नं उपो उप उपायामि उपयतं पात्रे गृहीतमासीत् । हे देव वायो यस्य सोमस्य पूर्वपेयं प्रथमपानं दधिषे दधासि धारयसि ऎन्द्रवायवग्रहे प्रथमे वषट्कारे केवलाय वायवे हूयते द्वितीये तु इन्द्रवायुभ्यामिति वायोः प्रथमपानं तादृशमन्धः उपायामीत्यन्वयः ॥ १ ॥ प्रथमे छन्दोमे प्रउगशस्त्रे ऎन्द्रवायतृचस्य प्रसोतेत्याद्या सूत्रितञ्च-प्रसोताजीरो अध्वरेष्वस्थाद्येवायवइन्द्रमादनासइति ।

7.92.2 समानपद
प्र सोता᳚ जी॒रो अ᳚ध्व॒रेष्व᳚स्था॒त्सोम॒मिन्द्रा᳚य वा॒यवे॒ पिब᳚ध्यै ।
प्र यद्वां॒ मध्वो᳚ अग्रि॒यं भर᳚न्त्यध्व॒र्यवो᳚ देव॒यन्त॒ः शची᳚भिः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । सोता᳚ । जी॒रः । अ॒ध्व॒रेषु᳚ । अ॒स्था॒त् । सोम᳚म् । इन्द्रा᳚य । वा॒यवे᳚ । पिब᳚ध्यै ।
प्र । यत् । वा॒म् । मध्वः᳚ । अ॒ग्रि॒यम् । भर᳚न्ति । अ॒ध्व॒र्यवः᳚ । दे॒व॒॑यन्तः᳚ । शची᳚भिः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

जीरः क्षिप्रकारी सोता अभिषोता अध्वर्युः इन्द्राय वायवे च पिबध्यै पानार्थं अध्वरेषु यागेषु सोमं प्रास्थात् प्रातिष्ठिपत् पुरस्तादुत्तरवेदिं प्रापितवान् । हे इन्द्रवायू येषु यज्ञेषु मध्वः सोमस्य अग्रियं अग्रभवं प्रथमभागं देवयन्तो देवकामाः अध्वर्यवः शचीभिः कर्मभिः अभिष- वादिलक्षणैः वां युवयोरर्थं प्रभरन्ति प्रकर्षेण भरन्ति संपादयन्ति तेष्वध्वरेष्वित्यन्वयः ॥ २ ॥ शुनासीरीये पर्वणि नियुत्वद्वायोर्यागस्य प्रयाभिरिति याज्या सूत्रितञ्च-प्रयाभिर्यासिदाश्वांसमच्छसत्वंनोदेवमनसेति । तद्देवत्ये पशावेषैव पुरोडाशस्यानुवाक्या सूत्रितञ्च-प्रयाभिर्यासिदाश्वांसमच्छानोनियुद्भिःशतिनीभिरिति । प्रथमे छन्दोमे प्रउगशस्त्रे एषैव वायव्यतृचस्य तृतीया सूत्रितञ्च-आवायोभूषशुचिपाउपनः प्रयाभिर्यासिदाश्वांसमच्छेति ।

7.92.3
प्र याभि॒र्यासि᳚ दा॒श्वांस॒मच्छा᳚ नि॒युद्भि᳚र्वायवि॒ष्टये᳚ दुरो॒णे ।
नि नो᳚ र॒यिं सु॒भोज᳚सं युवस्व॒ नि वी॒रं गव्य॒मश्व्यं᳚ च॒ राधः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । याभिः᳚ । यासि᳚ । दा॒श्वांस᳚म् । अच्छ᳚ । नि॒युत्॑भिः᳚ । वा॒यो॒ इति᳚ । इ॒ष्टये᳚ । दु॒रो॒णे ।
नि । नः॒ । र॒यिम् । सु॒॑भोज᳚सम् । यु॒व॒स्व॒ । नि । वी॒रम् । गव्य᳚म् । अश्व्य᳚म् । च॒ । राधः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे वायो दुरोणे यज्ञगृहे स्थितं दाश्वांसं हविषां दातारं यजमानं इष्टये यागाय याभिर्नियुद्भिर्वडवाभिरच्छ यासि अभिगच्छसि ताभि- रस्मान् प्रत्यागच्छेति शेषः । आगत्यच नोस्मभ्यं सुभोजसं शोभनान्नयुक्तं रयिं धनं नियुवस्व नितरां मिश्रय प्रयच्छ । तथा वीरं पुत्रं गव्यं गोसंघं अश्व्यमश्वसंघं एतदुभयात्मकं राधोधनञ्च नियुवस्व प्रयच्छ ॥ ३ ॥

7.92.4
ये वा॒यव᳚ इन्द्र॒माद᳚नास॒ आदे᳚वासो नि॒तोश᳚नासो अ॒र्यः ।
घ्नन्तो᳚ वृ॒त्राणि᳚ सू॒रिभि᳚ः ष्याम सास॒ह्वांसो᳚ यु॒धा नृभि᳚र॒मित्रा᳚न् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ये । वा॒यवे᳚ । इ॒न्द्र॒॑माद᳚नासः । आ॑दे᳚वासः । नि॒॑तोश᳚नासः । अ॒र्यः ।
घ्नन्तः᳚ । वृ॒त्राणि᳚ । सू॒रि॑भिः᳚ । स्या॒म॒ । स॒स॒ह्वांसः᳚ । यु॒धा । नृ॑भिः᳚ । अ॒मित्रा᳚न् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

ये सूरयः स्तोतारः इन्द्रमादनासः स्तोत्रैरिन्द्रस्य तपेयितारः तथा वायवे वायोश्चमादनास्तर्पका भवन्ति येच आदेवासः आगतैः देवै- रुपेताः अतएव अर्यः अरेः शत्रोर्नितोशनासो निहन्तारः तैरस्मदीयैः सूरिभिः स्तोतृभिः वृत्राणि शत्रून् घ्रन्तः हिसन्तः स्याम भवेम किंकुर्वन्तः अमित्रान् शत्रूभटान् नृभिरस्मदीयैः पुरुषैः युधा युद्धेभिः ससह्वांसोभिभवन्तः ॥ ४ ॥ नियुत्वद्वायुदेवताके पशौ आनोनियुद्भिरिति हविषोनुवाक्या सूत्रितञ्च-आनोनियुद्भिः शतिनीभिरध्वरंपीवो अन्नाँरयिवृधः सिमेधाइति । प्रथमे छन्दोमे प्रउगे वायव्यतृचस्यैषैव तृतीया सूत्रितदञ्च-आनोनीयुद्भिःशतिनीभिरध्वरंप्रसोताजीरोअध्वरेष्वस्थादिति ।

7.92.5
आ नो᳚ नि॒युद्भि᳚ः श॒तिनी᳚भिरध्व॒रं स᳚ह॒स्रिणी᳚भि॒रुप᳚ याहि य॒ज्ञम् ।
वायो᳚ अ॒स्मिन्त्सव᳚ने मादयस्व यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । नः॒ । नि॒युत्॑भिः᳚ । श॒तिनी᳚भिः । अ॒ध्व॒रम् । स॒ह॒स्रिणी᳚भिः । उप᳚ । या॒हि॒ । य॒ज्ञम् ।
वायो॒ इति᳚ । अ॒स्मिन् । सव᳚ने । मा॒द॒य॒स्व॒ । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे वायो नोस्माकं अध्वरं हिंसारहितं यज्ञं शतिनीभिः शतसंख्यावतीभिः सहस्रिणीभिः सहस्रसंख्यावतीभिश्च नियुद्भिर्वडवाभिः उपा- याहि उपागच्छ तदनन्तरं अस्मिन् सवने प्रातः सवने मादयस्व सोमेन तृप्यस्व अन्यद्गतम् ॥ ५ ॥

शुचिंभि यष्टर्चं चतुर्थं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षं त्रैष्टुभमैन्द्राग्नं अनुक्रम्यते हि शुचिंन्वष्टावैन्द्राग्नंत्विति । गतः सूक्तविनियोगः ऎन्द्राग्नस्य पशोर्वपायाः शुचिमित्येषायाज्या सूत्रितञ्च-शुचिंनुस्तोमंनवजातमद्य गीर्भिर्विप्रः प्रमतिमिच्छमानइति ।