सप्तमं मण्डलम् - सूक्तम् 30

5 ऋचः

ऋषिः: वसिष्ठः देवता: इंद्रः छन्दः: त्रिष्टुप्

सूक्तम् 7.30 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 7.30.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
7.30.1
आ नो᳚ देव॒ शव᳚सा याहि शुष्मि॒न्भवा᳚ वृ॒ध इ᳚न्द्र रा॒यो अ॒स्य ।
म॒हे नृ॒म्णाय᳚ नृपते सुवज्र॒ महि᳚ क्ष॒त्राय॒ पौंस्या᳚य शूर ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । नः॒ । दे॒व॒ । शव᳚सा । या॒हि॒ । शु॒ष्मि॒न् । भव᳚ । वृ॒धः । इ॒न्द्र॒ । रा॒यः । अ॒स्य ।
म॒हे । नृ॒म्णाय᳚ । नृ॒॑प॒ते॒ । सु॒॑व॒ज्र॒ । महि᳚ । क्ष॒त्राय᳚ । पौंस्या᳚य । शू॒र॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे देव द्योतमान शुष्मिन् बलवन्निन्द्र नोस्मान् शवसा बलेन सार्धमायाहि । अस्यास्मभ्यं देयस्य रायोधनस्यवृधो वर्धयिता च भव । हे नृपते सुवज्र महे महते नृम्णाय बलाय च भव । बाधः नृम्णमिति बलनामसु पाठात् । हे शूर महि महते क्षत्राय शत्रूणां हिंसकाय क्षदिर्हिंसा कर्मा पौंस्याय वीर्याय च भव ॥ १ ॥

7.30.2
हव᳚न्त उ त्वा॒ हव्यं॒ विवा᳚चि त॒नूषु॒ शूरा॒ः सूर्य᳚स्य सा॒तौ ।
त्वं विश्वे᳚षु॒ सेन्यो॒ जने᳚षु॒ त्वं वृ॒त्राणि᳚ रन्धया सु॒हन्तु᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
हव᳚न्ते । ऊं॒ इति᳚ । त्वा॒ । हव्य᳚म् । वि॑वा᳚चि । त॒नूषु᳚ । शूराः᳚ । सूर्य᳚स्य । सा॒तौ ।
त्वम् । विश्वे᳚षु । सेन्यः᳚ । जने᳚षु । त्वम् । वृ॒त्राणि᳚ । र॒न्ध॒य॒ । सु॒॑हन्तु᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र हव्यं हवातव्यं त्वा त्वां विवाचि विविधावाचोयस्मिन् प्रादुर्भवन्ति तस्मिन् युद्धे शूराः पुरुषाः तनूष्वंगेषु रक्षणीयासु सूर्यस्य सातौ संभजने सरति गच्छतीत्यायुरत्रसूर्यः विवक्षितः तस्य चिरकालं प्राप्त्यर्थं हवन्ते ह्वयन्ति । उः पूरणः । विश्वेषु सर्वेषु जनेषु त्वमेव सेन्यः सेनार्होसि । अपि च त्वं वृत्राणि शत्रून् सुहन्तु सुहन्तुनाम्ना वज्रेण रन्धय अस्मभ्यं वशीकुरु ॥ २ ॥

7.30.3 समानपद
अहा॒ यदि᳚न्द्र सु॒दिना᳚ व्यु॒च्छान्दधो॒ यत्के॒तुमु᳚प॒मं स॒मत्सु᳚ ।
न्य१॒᳚ग्निः सी᳚द॒दसु᳚रो॒ न होता᳚ हुवा॒नो अत्र᳚ सु॒भगा᳚य दे॒वान् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अहा᳚ । यत् । इ॒न्द्र॒ । सु॒॑दिना᳚ । वि॒॑उ॒च्छान् । दधः᳚ । यत् । के॒तुम् । उ॒प॒॑मम् । स॒मत्॑सु᳚ ।
नि । अ॒ग्निः । सी॒द॒त् । असु᳚रः । न । होता᳚ । हु॒वा॒नः । अत्र᳚ । सु॒॑भगा᳚य । दे॒वान् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्द्र यद्यदा अहा अहानि सुदिना सुदिनानि व्युच्छान् व्युच्छेयुः यद्यदा च समत्सु संग्रामेषु केतुं ज्ञानमुपमं अन्तिकं दधः धारयेः तदा नेति संप्रत्यर्थे असुरोबलवान् होता देवानामाह्राताग्निः सुभगायास्माकं शोभनधनप्राप्तये देवान् हुवानो ह्वयन् अत्रास्मिन्यज्ञे निषीदत् न्यसीदत् ॥ ३ ॥

7.30.4
व॒यं ते त᳚ इन्द्र॒ ये च᳚ देव॒ स्तव᳚न्त शूर॒ दद᳚तो म॒घानि᳚ ।
यच्छा᳚ सू॒रिभ्य᳚ उप॒मं वरू᳚थं स्वा॒भुवो᳚ जर॒णाम᳚श्नवन्त ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
व॒यम् । ते । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । ये । च॒ । दे॒व॒ । स्तव᳚न्त । शू॒र॒ । दद᳚तः । म॒घानि᳚ ।
यच्छ᳚ । सू॒रि॑भ्यः᳚ । उ॒प॒॑मम् । वरू᳚थम् । सु॒॑आ॒भुवः᳚ । ज॒र॒णाम् । अ॒श्न॒व॒न्त॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे देव शूरेन्द्र ते तव वयं वसिष्ठाः स्वभूता ये जनाः मदीयपुत्रपौत्रादयो मघानि मंहनीयानि हवींषि ददतः प्रयच्छन्तः स्तवन्त स्तुवन्ति तेपि तव स्वभूताः तेभ्यः उभयेभ्यः सूरिभ्यः स्तोतृभ्यः उपमं श्रेष्ठं वरूथं गृहं यच्छ प्रयच्छ अपि च ते उभे स्वाभुवः सुसमृद्धाः सन्तः जरणां जरां अश्नवन्त प्राप्नुवन्तु ॥ ४ ॥

7.30.5
वो॒चेमेदिन्द्रं᳚ म॒घवा᳚नमेनं म॒हो रा॒यो राध᳚सो॒ यद्दद᳚न्नः ।
यो अर्च᳚तो॒ ब्रह्म᳚कृति॒मवि᳚ष्ठो यू॒यं पा᳚त स्व॒स्तिभि॒ः सदा᳚ नः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वो॒चेम᳚ । इत् । इन्द्र᳚म् । म॒घ॑वा᳚नम् । ए॒न॒म् । म॒हः । रा॒यः । राध᳚सः । यत् । दद᳚त् । नः॒ ।
यः । अर्च᳚तः । ब्रह्म᳚॑कृतिम् । अवि᳚ष्ठः । यू॒यम् । पा॒त॒ । स्व॒स्ति॑भिः᳚ । सदा᳚ । नः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एषासिद्धा ॥ ५ ॥

प्रवइन्द्रायेति द्वादशर्चं चतुर्दशं सूक्तं वसिष्ठस्यार्षंत्रैष्टुभमैन्द्रं दशम्याद्यास्तिस्रोविराजः शिष्टागायत्र्यः तथाचानुक्रान्तं-प्रवोद्वादशगाय- त्रं त्रिविराळन्तमिति । सूक्तविनियोगोलैंगिकः । प्रथमेरात्रिपर्याये मैत्रावरुणशस्त्रे प्रवइन्द्रायेत्याद्यस्तृचः स्तोत्रियः । सूत्रितं च- प्रवइन्द्रायमादनं प्रकृतान्यृजीषिणइति । अतिरात्रे प्रथमे पर्याये ब्राह्मणाच्छंसिशस्त्रे वयमिन्द्रत्वायवोभीत्यनुरूपस्तृचः तथा च सूत्रितं- वयमिन्द्रत्वायवोभिवार्त्रहत्यायेत्युत्तमामुद्धरेदिति । चतुर्थेहनि माध्यंदिनसवने होत्रकशस्त्रे आरंभणीयाभ्यऊर्ध्वंवैराजकएकस्तृचआहव- नीयः तदर्थाः प्रवोमहे महिवृधे भरध्वमित्याद्यास्तेस्रः सूत्रितं च-प्रवोमहेमहिवृधेभरध्वमिति चतस्रस्तिस्रश्च विराजइति ।