स॒हस्र᳚धा॒रे॑व॒ ते सम᳚स्वरन्दि॒वो नाके॒ मधु᳚जिह्वा अस॒श्चतः᳚ ।
अस्य॒ स्पशो॒ न नि मि᳚षन्ति॒ भूर्ण᳚यः प॒देप᳚दे पा॒शिनः᳚ सन्ति॒ सेत᳚वः ॥
अस्य॒ स्पशो॒ न नि मि᳚षन्ति॒ भूर्ण᳚यः प॒देप᳚दे पा॒शिनः᳚ सन्ति॒ सेत᳚वः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
स॒हस्र᳚॑धारे । अव᳚ । ते । सम् । अ॒स॒र॒न् । दि॒वः । नाके᳚ । मधु᳚॑जिह्वाः । अ॒स॒श्चतः᳚ ।
अस्य᳚ । स्पशः᳚ । न । नि । मि॒ष॒न्ति॒ । भूर्ण᳚यः । प॒दे॑प᳚दे । पा॒शिनः᳚ । स॒न्ति॒ । सेत᳚वः ॥
अस्य᳚ । स्पशः᳚ । न । नि । मि॒ष॒न्ति॒ । भूर्ण᳚यः । प॒दे॑प᳚दे । पा॒शिनः᳚ । स॒न्ति॒ । सेत᳚वः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
सहस्रधारे बहूदकधारा यस्मात् द्रवन्ति तत्तथोक्तमन्तरिक्षं तस्मिन् वर्तमानास्ते सोम- रश्मयः अव अवस्तात् स्थितां पृथिवीं समस्वरन् वृष्ट्यासंयोजयन्तीत्यर्थः । किंच दिवो- द्युलोकस्य नाके समुच्छ्रितेदेशे वर्तमानाः मधुजिह्वाः मध्वग्राः सोमतेजसा अग्रेभ्योहि मधू त्पन्नंभवति । अतोमधुजिह्वाः असश्चतः संगतवर्जिताः पृथक् पृथक् दिवि अवस्थिताः । अस्यसोमस्य स्वभूताःस्पशः चारभूताः रश्मयः भूर्णयः क्षिप्रगामिनः सन्तोन निमिषन्ति निमेषं न कुर्वन्ति । किंतु पाशिनः सुकृतिनश्च ज्ञातुं सर्वदा जाग्रतीत्यर्थः । अथवा राजा- नोदुष्टान् विवारयितुं सर्वदा जागरणं कुर्वन्ति तद्वत् । एवं ते रश्मयः पदेपदे स्थानेस्थाने सेतवः संबद्धाःसन्तः पाशिनः पापकृतां बाधकाः सन्ति भवन्ति ॥ ४ ॥