श्रवणम्

9.68.4 समानपद
स मा॒तरा᳚ वि॒चर᳚न्वा॒जय᳚न्न॒पः प्र मेधि᳚रः स्व॒धया᳚ पिन्वते प॒दम् ।
अं॒शुर्यवे᳚न पिपिशे य॒तो नृभि॒ः सं जा॒मिभि॒र्नस᳚ते॒ रक्ष᳚ते॒ शिरः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । मा॒तरा᳚ । वि॒॑चर᳚न् । वा॒जय᳚न् । अ॒पः । प्र । मेधि᳚रः । स्व॒धया᳚ । पि॒न्व॒ते॒ । प॒दम् ।
अं॒शुः । यवे᳚न । पि॒पि॒शे॒ । य॒तः । नृ॑भिः᳚ । सम् । जा॒मि॑भिः᳚ । नस᳚ते । रक्ष᳚ते । शिरः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मेधिरः मेधारथाभ्यामिरन्निरचावितीरन्प्रत्ययोमत्वर्थीयः । मेधावान् प्राज्ञाः ससोमः मा- तर मातरौ जगतोनिर्मात्र्यौ द्याव्यापृथिव्यौ विचरन् अन्तरेणात्यन्तं चरन् । तथा अपः अन्त- रिक्षस्थितान्युदकानि वाजयन् प्रेरयन् । वजेर्ण्यन्तस्य शतरि रूपम् । तादृशः स्वधया सक्तुलक्षणे- नान्नेन सह पदं स्वस्थानं उत्तरवेदिरूपं प्रपिन्वते प्रकर्षेणाप्याययति । ततः नृभिः कर्मनेतृभिः ऋत्विग्भिर्यतः संयतः अंशुः सोमःयवेन पिपिशे पिश अवयवे अवयवत्वेन कृतः मिश्रितइत्यर्थः । सोमस्तु यवसक्तुभिः श्रियतेखलु । सोयं जामिभिः एकस्मात्पाणेरुत्पन्नाभिरंगुलीभिः सन्नसते- संगच्छतेच । शिरः शीर्णं भूतजातं रक्षतेच स्वीयरसेन रक्षति पोषयति । नसतिर्गतिकर्मा चादि- लोपेविभाषेति न निघातः ॥ ४ ॥