मही॒मे अ᳚स्य॒ वृष॒नाम᳚ शू॒षे मा{4}श्च᳚त्वे वा॒ पृश᳚ने वा॒ वध᳚त्रे ।
अस्वा᳚पयन्नि॒गुतः᳚ स्ने॒हय॒च्चापा॒मित्रा{4}॒ अपा॒चितो᳚ अचे॒तः ॥
अस्वा᳚पयन्नि॒गुतः᳚ स्ने॒हय॒च्चापा॒मित्रा{4}॒ अपा॒चितो᳚ अचे॒तः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
महि᳚ । इ॒मे इति᳚ । अ॒स्य॒ । वृष॒नाम᳚ । शू॒षे इति᳚ । मा{4}॒श्च᳚त्वे । वा॒ । पृश᳚ने । वा॒ । वध᳚त्रे॒ इति᳚ ।
अस्वा᳚पयत् । नि॒॑गुतः᳚ । स्ने॒हय᳚त् । च॒ । अप᳚ । अ॒मित्रा᳚न् । अप᳚ । अ॒चितः᳚ । अ॒च॒ । इ॒तः ॥
अस्वा᳚पयत् । नि॒॑गुतः᳚ । स्ने॒हय᳚त् । च॒ । अप᳚ । अ॒मित्रा᳚न् । अप᳚ । अ॒चितः᳚ । अ॒च॒ । इ॒तः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
महि महती प्रभूते वृषनाम सुपांसुलुगितिसुपोलुक् वृषनामनी वर्षणनमने शराणां वर्षणं शत्रूणां नमनं इमे एते द्वेकर्मणी अस्यसोमस्य शूषे सुखकरेभवतः । येच कर्मणी मांश्चत्वे अश्वनामैतत् । मक्षू चरतीति अश्वैःक्रियमाणेयुद्धे तत्साध्यत्वात् यु वा अपिवा पृशने स्पर्शनसाध्ये बाहुयुद्धे वधत्रे शत्रूणांहिंसनशीले भवतः सोयं निगुतः नीचैः शब्दायमानान् शत्रून् अस्वापयत् ताभ्यामसूषपत् । अवधीदित्यर्थः । किंच स्रेहयत् प्राद्रवयत् संग्रामाच्छत्रून् । अथप्रत्यक्षकृतः हेसोम सत्वं अमित्रान् शात्रून् अपाच अपा- गमय । तथा अचितः अग्निचयनमकुर्वतो नास्तिकांश्च इतोस्मत्सकाशात् अपाच अपगमय अचतिर्गतिकर्मा ॥ ५४ ॥