यस्यो॒रुषु᳚ त्रि॒षु वि॒क्रम᳚णेष्वधिक्षि॒यन्ति॒ भुव᳚नानि॒ विश्वा᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
यस्य᳚ । उ॒रुषु᳚ । त्रि॒षु । वि॒॑क्रम᳚णेषु । अ॒धि॒॑क्षि॒यन्ति᳚ । भुव᳚नानि । विश्वा᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
यस्येतिवक्ष्यमाणत्वात्सइत्यवगम्यते समहानुभावोविष्णुः वीर्येणस्वकीयेनवीरकर्मणा पूर्वोक्तरू- पेणप्रस्तवते प्रकर्षेणस्तूयतेसर्वैः कर्मणिव्यत्ययेनशप् वीर्येणस्तूयमानत्वेदृष्टान्तः—मृगोन सिंहादिरि- व यथास्वविरोधिनोमृगय्हितासिंहोभीमोभीतिजनकः कुचरः कुत्सितहिंसादिकर्तादुर्गमप्रदेशगंतावा गिरिष्ठाः पर्वताद्युन्नतप्रदेशस्थायी सर्वैःस्तूयते अस्मिन्नर्थे निरुक्तं—मृगोनभीमःकुचरोगिरिष्ठाः मृग- इवभीमः कुचरोगिरिष्ठामृगोमार्ष्टेर्गतिकर्मणोभीमोबिभ्यत्यस्माद्भीष्मोप्येतस्मादेवकुचरइतिचरति- कर्मकुत्सितमथचेद्देवताभिधानंक्वायंनचरतीतिगिरिष्ठागिरिस्थायीगिरिः पर्वतः समुद्गीर्णोभवतिपर्व- वान्पर्वतः पर्वपुनः पृणातेः प्रीणातेर्वेति । तद्वदयमपि मृगः अन्वेष्टाशत्रूणांभीमः भयानकः सर्वेषांभी- त्यपादानभूतः परमेश्वराद्भीतिः भीषास्माद्वातः पवतेइत्यादिश्रुतिषुप्रसिद्धा किंच कुचरः शत्रुवधा- दिकुत्सितकर्मकर्ता कुषुसर्वासुभूमिषु लोकत्रयेषु संचारिवा तथा गिरिष्ठाः गिरिवदुच्छ्रितलोकस्थायी यद्वा गिरि मन्त्रादिरूपायांवाचि सर्वदा वर्तमानः ईदृशोयंस्वमहिम्नास्तूयते किंच यस्यविष्णोरुरुषु- विस्तीर्णेषुत्रित्रिरुंख्याकेषु विक्रमणेषुपादप्रक्षेपेषुविश्वासर्वाणि भुवनानिभूतजातानिआश्रित्यनिवस- न्ति सविष्णुःस्तूयते ॥ २ ॥