अ॒भि स्रुचः᳚ क्रमते दक्षिणा॒वृतो॒ या अ᳚स्य॒ धाम᳚ प्रथ॒मं ह॒ निंस᳚ते ॥
पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । स्रुचः᳚ । क्र॒म॒ते॒ । द॒क्षि॒णा॒॑आ॒वृतः᳚ । याः । अ॒स्य॒ । धाम᳚ । प्र॒थ॒मम् । ह॒ । निंस᳚ते ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
अयं होता होमनिष्पाअदकोऽध्वर्युरस्याग्नेर्व्रतं हविःप्रदानादिरूपं कर्मकर्तुंमायया कर्तंव्यविशेषप्र- ज्ञयायुक्तःसन्प्रैति प्रकर्षेणगच्छतिहोतुं मायेतिप्रज्ञानाम मायावयुनमितितन्नामसुपाठात् कीदृशोऽयं ऊर्ध्वां उपर्यारूढां शुचिपेशसं शोभनरूपोपेतां पेशइतिरूपनाम धियं प्रज्ञांदधानः धारयमाणः आच- तुर्थात्कर्मणोभिसमीक्ष्येतेदंकरिष्यतीत्युक्तत्वात् आगत्यच दक्षिणावृतः प्रादक्षिण्येनवर्तमानाः स्रुचः जुह्वादीः क्रमतेगृह्णाति कीदृश्यःस्रुचःयाःप्रथमंपात्रासादनकालेअस्याग्नेर्धामस्थानं निंसते निंसचुंब- नेइतिधातुः चुंबन्तिभजन्तइत्यर्थः प्रथममनुष्ठेयक्रमं बुद्भ्याप्रैति पश्चात्सुचः क्रमतइत्यर्थः हशब्दः प्र- सिद्धौ यद्वा होतादेवानामाह्वातायमग्निः अस्ययजमानस्यव्रतंकर्मज्योतिष्टोमादिप्रज्ञाविशेषेणयुक्तः सन् एति यज्ञदेशंप्रत्यागच्छति कीदृशोऽयंऊर्ध्वां ऊर्ध्ववर्तिशुचिपेशसं शोभनरूपोपेतांधियंज्वाला- चलनादिरूपंकर्मदधानोधारयमाणः आगत्यच दक्षिणावृतः उक्तलक्षणाःस्रुचः घृतपूर्णाः जुहूपभृदा- दिकाः अभिक्रमतेआक्रमते घृतंस्वीकर्तुंज्वालाः प्रसर्षन्तीत्यर्थः याः स्रुचः प्रथमं पूर्वंहविरासादनकाले अस्याग्नेर्धामस्थानं वेदिलक्षणंतिंसते चुंबन्तिप्राप्ताः हशब्दःप्रसिद्धौ णिसिचुंबने अदादित्वाच्छपोलुक् इदित्त्वान्नुम् ॥ १ ॥