प्रथमं मण्डलम् - सूक्तम् 186

नोविदथेस्मदीयेयज्ञेसुशस्ति सुपोलुक् सुशस्तिभिः शोभनशंसनैःस्तुतिभिः इळाभिः प्रदेयैरत्नैःसह यद्वा इळाभिः तदाश्रितेषुताच्छब्द्यं भूमिस्थानाभिर्देवताभिःसहविश्वानरः सर्वप्राणिहितकार्यग्निः स- विताप्रेरकआदित्यश्चदेवआएतुआगच्छतु हेयुवानोनित्यतरुणायज्ञस्य मिश्रयितारोवायूयं नोस्मान् अभिपित्वेअभिपतनीयेस्मद्यज्ञेमनीषमनीषयामनसईशितृत्वेनस्वेच्छयेत्यर्थः अपिः संभावनायां अ- प्यस्मान् मत्सथ मादयथ तथाविश्वंजगत् एतत् स्थावरस्याप्युपलक्षणं यद्वाकृत्स्नंप्रपञ्चंमत्सथ तथा- स्मानपि यद्वा जगच्छब्दोयजमानरूपमनुष्यवाची सर्वानपियजमानान् यथामत्सथ तथेत्यर्थः ॥ १ ॥ वैश्वदेवेपशौआनोविश्वइत्येषाहविषः पुरोनुवाक्या आनोदेवानामुपवेतुशंसआनोविश्वआस्का- गमन्तुदेवाइति ।

नोस्माकंयज्ञंविश्वेसर्वेदेवाःआस्काः शत्रूणामास्कन्दयितारः आक्रमितारोवा आगमन्तु आगच्छन्तु केते मित्रोर्यमावरुणश्च त्रयोपिसजोषाः समानप्रीतयःसन्तः आगच्छन्तु किन्तु विश्वे देवाः नोस्माकं वृधासोवर्धयितारः यथाभुवन् भवेयुः तथासुषाहा सुष्ठु शत्रूणामभिभवेननोस्मदीयंशवोन्नंविथुरंहीनं यथानकरन् नकुर्युः तथाआगच्छन्तु ॥ २ ॥

हेदेवाः वोयुष्माकंप्रेष्ठंप्रियतमंसर्वेषामाह्वातृत्वात् हविर्वहनाच्चाग्निर्देवानां प्रियतमः तमतिथिंगृ- णीषेगृणेस्तौमि व्यत्ययेनमध्यमः केनसाधनेन शस्तिभिःशंसनैःस्तुतिभिः कीदृशोहंतुवणिस्तूर्णवनिः शीघ्रंसंभक्ता सजोषाः युष्माभिः सहप्रीयमाणः यद्वैतेअग्निविशेषणे यस्तुर्वणिः शीघ्रंयज्ञस्यसंभक्ता सजोषाः युष्माभिः सहप्रीयमाणः तमग्निंगृणीषे यथायेनप्रकारेणनोस्माकंवरुणः एतन्नामकोदेवःसु- कीर्तिः शोभनकीर्तिमानसत् सुकीर्तिंभिक्षेवरुणस्यभूरेरित्यादिमन्त्रवर्णेषुवरुणात्सुकीर्तिरेवेषणीया अरिगूर्तः अरिषुअदातृषुसदाशब्दितःअरीणां हननायोद्युक्तोवासूरिः प्रेरयितायंवरुणः इषश्चान्नानि पर्षत् पूरयेत् तथातमपिस्तुमइत्यर्थः ॥ ३ ॥

हेदेवाः वोयुष्माकंनमसाहविषानमस्कारेणवाउपउपेत्य जिगीषा पापानांजिगीषया आईषेइच्छा मि इषगतावित्यस्यवेषतेर्वागत्याद्यर्थस्यलिटिउत्तमैकवचने इदंरूपं भजामि कस्मिन् कालेउषासान- क्ताअहनिरात्रौच यद्वा अहोरात्रदेवतेअप्यभिगच्छामि गतौदृष्टान्तः—सुदुघाधेनुरिव सुदोग्ध्रीधेनुर्य- था दोहायदोग्धुर्गृहमागच्छति तद्वत् किंकुर्वन् सस्मिन् समानेऊधन् ऊधसि उत्पन्नेविषुरूपेनानारूपे- पयसिक्षीरघृतादिके अर्कमर्चनीयमन्नंचरुपुरोडाशादिकंविमिमानः विविधंमिमानः कस्मिन्कालेसमा- नेअहत् षष्ठेहनिएकस्मिन्नेवाहनिसर्वदैववेत्यर्थः एकस्मिन्नेवाहनिसमानऊधस्युत्पन्ने नानारूपेपयसि- त्वदर्थंहविर्मिमानः उपगच्छामीत्यर्थः यद्वा सस्मिन् सर्वस्मिन्नूधसिफलाख्यक्षीरोत्पादकेयज्ञेनिमित्त- भूतेसतिविषुरूपेपयसिनानारूपेसोमलक्षणोदकेअर्कमन्नसाधनंस्तोत्रंविमिमानोहंयुष्मनभिगच्छामि ॥ ४ ॥

उतअपिच नोस्माकमहिः अन्तरिक्षगामीअहन्तावाअहीनोवाअहन्यमानोवाएतन्नामकोदेवः सए- वबुध्यः बुध्नंबन्धकमन्तरिक्षं तदर्हतीतिबुध्न्योन्तरिक्षचारीएतन्नामकोदेवोमयः सुखं कः करोतु करोते- र्लङिरूपं किञ्च पिप्युषीव इवशब्दएवार्थःपूरणोवा अस्मान् रसेनाप्याययन्तीसिन्धुर्नामनदीवेतिआ- गच्छतु तत्रदृष्टान्तः—शिशुंन यथाशिशुं प्याययन्तीगौर्गच्छतितद्वत् अपान्नपातं उदकानामपातयि- तारं वर्षकमेतन्नामकं यद्वोदकानांनप्तारंतृतीयंपुत्रंअद्भ्यओषधिवनस्पतयः तेभ्योग्निरितिनप्तृत्वं तादृ- शमग्निंयेनजुनामस्तुतिभिः संगछेम जुइतिसौत्रोधातुर्गत्यर्थः यंदेवं मनोजुवोमनोवेगः वृषणः वर्षका- मेघाश्वावहन्तिससुखंकरोतु ॥ ५ ॥

उतापिचत्वष्टादेवोपिनोस्मान् अच्छअभिप्राप्तुं इदानीमेनंयज्ञंवाआगन्तु आगच्छतु आगत्यचस्मत् सहार्थेप्राशस्त्येवावर्तते अत्रप्रशंसायां प्रशस्तंयथातथा अभिपित्वेअभिगन्तव्येयज्ञेनिमित्तभूतेसतिसू- रिभिःस्तोतृभिः ऋत्विग्भिः सजोषाः समानप्रीतिर्भवत्वितिशेषः तथावृत्रहावृत्रघातीइन्द्रःचर्षणिप्राः चर्षणयोमनुष्यायजमानाः कामैस्तेषांपूरकः तुविष्टमोबहुतमोमहत्तमः इहास्मिन्कर्मणिनरानृणांनो- स्माकमुक्तगुणोपेतः सन्नागम्याः आगच्छतु ॥ ६ ॥

उतअपिचईंएनंतरुणंनित्ययुवानमिन्द्रंनोस्माकंमतयः बुद्धयोश्वयोगाः अश्वसमानप्राप्तयोरिहन्ति- आस्वदयन्ति स्तुवन्तीत्यर्थः तत्रदृष्टान्तः—गावोदोग्ध्र्योधेनवः शिशुंन शिशुमिववत्समिव तयथालि- हन्तितद्वत् तद्वेवाह तमींतमेवैनंनरांणांयजमानानां सुरभिष्टमंअतिशयेनसुरभिंजनयः फलस्योत्पाद- यित्र्योगिरः स्तुतयोनसन्तव्याप्नुवन्ति नसतिर्व्याप्तिकर्मा तत्रदृष्टान्तः—जनयोन उत्पादयित्र्यः पत्नीः पत्न्यः पतिमिव ॥ ७ ॥

उतअपिचनोस्मदीयंईंइदानीमेनंयागंवा मरुतःस्मत् सहसदन्तुगछन्तु कुतोदेशात् रोदसी रोद- स्योः द्यावापृथिव्योःसकाशात् यद्वारोदस्यावपिगछन्ती कीदृशास्तेमरुतः वृद्धसेनाः प्रवृद्धबलाः सम- नसः समानमनस्काः पृषदश्वासः पृषद्वर्णाश्वाः पृषत्योमरुतामितियास्कः । अवनयोन यथैवनमनस्व- भावाः रथारंहणस्वभावाः रथवन्तोवा मत्व र्थोलुप्यते यद्वा अवनयोरक्षकारथाइवस्थिताः रिशाद- सः रिशाः शत्रवण् प्रत्तारः मित्रयुजोदेवान मित्रयुजोदेवान मैत्रीयुक्ताव्यवहर्तारऋत्विजइव यद्वा मैत्रीयुक्ताअन्येदेवायथागच्छन्ति तद्वत् ॥ ८ ॥

एषांमरुतांमहिनामहिमा वृष्टिलक्षणोयत् यस्मात् प्रचिकित्रेप्रज्ञायते यद्वैषांमहत्त्वेनयुक्तानराः चिकित्रेजानन्त्यनुष्ठेयं नुइतिपूरणः ततस्तेज्ञातारः सुवृक्ति सोपोलुक् सुष्टुतीनांप्रयुजः प्रयोगान् प्रयुञ्च ते अधअथप्रयोगानन्तरं यत् यस्मात् एषांसेनाःवृष्ट्युत्पादकाः विश्वंसर्वंभुवनं इरिणं ऊषरप्रदेशं यथा तथासर्वतः प्रुषायन्त उत्पादयन्ति तत्रदृष्टान्तः—सुदिनेमेघावरणादिरहितेदिने शरुर्न अन्धकारहिंस- कः प्रकाशइव सयथासर्वमावृणोति तथामरुत्सेनाअवृष्ट्यासर्वमूषरंकरोति यद्वामरुन्महिमावृष्टिर्भव- ति तदासस्यादिसमृद्धौसत्यांप्रयोगंकुर्वन्तियदायजन्ति तदामरुत्सेनाः सर्वांमहीमुंदन्तीत्येवंमहानुभा- वामरुतइतितेषांस्तुतिः ॥ ९ ॥

हेऋत्विजः अश्विनौएतन्नामकौदेवावुद्दिश्य अवसेस्मद्रक्षणायप्रोकृणुध्वं स्तुतिंप्रकर्षेणकृणुध्वं पूष- णंहि पोषकमेतन्नामकंदेवमप्यवसे प्रकर्षेणस्तुतिं कृणुध्वं किञ्च येस्वतवसः स्वायत्तबलाःसन्ति तान- पिप्रकृणुध्वं केते अद्वेषः द्वेषरहितोविष्णुर्व्याप्तः एतन्नामकोदेवः प्रथममनाहूतोपिनकुप्यतीतिवक्तुम- द्वेषइत्युक्तं तथावातः सर्वत्रसंचारीवायुःऋभुक्षाः पतिरिन्द्रश्चएतानपिप्रकृणुध्वं अतोहं स्वायत्तबलान् सर्वानपिदेवान् सुम्नायसुखायअच्छ आभिमुख्येनववृतीयस्तोत्रैरभिवर्तयेयम् ॥ १० ॥

हेयजत्राः यष्टव्यादेवाः वोयुष्मत्सबन्धिनीसाइयंप्रसिद्धादीधितिर्दीप्तिरस्मे अस्माकमपिप्राणीसर्व- दाचेष्टयित्रीसदनीचनिवासवतीचभूयाः भूयात् भवतु यादीधितिर्वसूयुः वसुमतीदेवेषुनियतते निय- मेनप्रयत्नंकरोति तानपिप्रकाशितुंसैवभूयात् विद्यामेतिगतः ॥ ११ ॥

पितुंन्वित्येकादशर्चमष्टमंसूक्तं आगस्त्यमन्नदेवताकंगायत्रंआद्यानुष्टुब् गर्भोष्णिक् आद्यः पञ्चकस्त्र- योष्टकाअनुष्टुप् गर्भाइत्युक्तत्वात् तृतीयापञ्चमीषष्ठीसप्तम्येकादशीचेतिपञ्चानुष्टुभः तथाचानुक्रमणि- का—पितुंन्वन्नस्तुतिर्गायत्रंत्वाद्यानुष्टुब् गर्भा तृतीयान्त्येअन्त्या बृहतीवा पञ्चम्याद्याश्चतस्रोनुष्टुभइ- तिविनियोगंशौनकआह—पितुंन्वित्युपतिष्ठेतनित्यमन्नमुपस्थितम् । पूजयेदशनंनित्यंभुंजीयादविकु- त्सयन् १ नास्यस्यादन्नजोव्याधिर्विषमप्यमृतंभवेत् । विषंचपीत्वैतत्सूक्तंजपेत् विषविनाशनं २ ना- वाग्यत्स्तुभुञ्चीतनाशुचिर्नजुगुप्सितम् । दद्याच्चपूजयेच्चैवजुहुयाच्चहविः सदा ३ क्षुद्भयंनास्यकिञ्च- त्स्यान्नजंव्याधिमाप्नुयात् इति ।