यो मर्त्ये᳚ष्व॒मृत᳚ ऋ॒तावा॒ होता॒ यजि᳚ष्ठ॒ इत्कृ॒णोति᳚ दे॒वान् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
यः । मर्त्ये᳚षु । अ॒मृतः᳚ । ऋ॒त॑वा᳚ । होता᳚ । यजि᳚ष्ठः । इत् । कृ॒णोति᳚ । दे॒वान् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
कथेति पंचर्चं चतुर्थं सूक्तं त्रैष्टुभं गोतमस्यार्षमाग्नेयम् । अनुक्रांतं च । कथेति ॥ प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोः पूर्वसूक्तेन सहोक्तः सूक्तविनियोगः ॥
अस्मा अग्नये कथा दाशेम । कथं हवींषि ददाम । अग्नेरनुरूपं यज्ञं कर्तुमशक्ता वयमित्यर्थः । अथवास्मैभामिने तेजस्विनेऽग्नये देवजुष्टा सर्वैर्देवैः सेवितव्या गीर्वाक् स्तुतिरपि का कीदृश्युच्यते । तादृशीं स्तुतिमपि कर्तुं न शक्ता इत्यर्थः । अमृतो मरणरहित ऋतावा ऋतवान् सत्यवान्यज्ञवान् वा होता देवानामाह्वाता होमनिष्पादको वा यजिष्ठोऽतिशयेन यष्वा एवंभूतो योऽग्निर्मत्येषु मरणधर्मस्वस्मासु वर्तमानः सन्देवानित्कृणोति हविर्भिर्युक्तान्करोत्येव । तादृशायाग्नये कथा दाशेमेति पूर्वेणान्वयः ॥ कथा । था हेतौ च च्छंदसीति थाप्रत्ययः । भामिने । भा दीप्तौ । अर्तिस्तुस्वित्यादिना मन्प्रत्ययः । ततो मत्वर्थीय इनिः । ऋतावा । छंदसीवनिपाविति मत्वर्थीयो वनिप् । अन्येषामपि दृश्यत इति दीर्घत्वं ॥ १ ॥