यो अ᳚ध्व॒रेषु॒ शंत᳚म ऋ॒तावा॒ होता॒ तमू॒ नमो᳚भि॒रा कृ᳚णुध्वम् ।
अ॒ग्निर्यद्वेर्मर्ता᳚य दे॒वान्त्स चा॒ बोधा᳚ति॒ मन᳚सा यजाति ॥
अ॒ग्निर्यद्वेर्मर्ता᳚य दे॒वान्त्स चा॒ बोधा᳚ति॒ मन᳚सा यजाति ॥
पदपाठः (Word-by-word)
यः । अ॒ध्व॒रेषु᳚ । शम्॑त᳚मः । ऋ॒त॑वा᳚ । होता᳚ । तम् । ऊं॒ इति᳚ । नमः᳚॑भिः । आ । कृ॒णु॒ध्व॒म् ।
अ॒ग्निः । यत् । वेः । मर्ता᳚य । दे॒वान् । सः । च॒ । बोधा᳚ति । मन᳚सा । य॒जा॒ति॒ ॥
अ॒ग्निः । यत् । वेः । मर्ता᳚य । दे॒वान् । सः । च॒ । बोधा᳚ति । मन᳚सा । य॒जा॒ति॒ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
योऽग्निरध्वरेषु यागेषु शंतमोऽतिशयेनसुखकारी ऋतावा सत्यवान् । यथार्थदर्शीत्यर्थः । होता देवानामाह्वाता भवति हे ऋत्विग्यजमाना यूयं तमु तमेवाग्निं नमोभिः स्तोत्रैरा कृणुध्वम् । अभिमुखीकुरुत । यद्यदायमग्निर्मर्ताय मनुष्याय यजमानार्थं देवान्वेः वेति गच्छति तदानीं सोऽग्निर्यष्टव्यान्सर्वान्देवान्बोधाति च । जानाति च । ज्ञात्वा च मनसा नमसा तान्यजाति । हविर्भिः पूजयति । अतस्तमेवाग्निमा कृणुध्वमिति योज्यं ॥ वे । वी गत्यादिषु । छंदसि लुङ् लङ् लिट इति वर्तमाने लङ् । तिङां तिङो भवंतीति प्रथमपुरुषैकवचनस्य मध्यमपुरुषैकवचनादेशः । बोधाति । बुध अवगमने । लेट्याडागमः । शपः पित्त्वादनुदात्तत्वे धातुस्वरः शिष्यते । चवायोगे प्रथमेति निघातप्रतिषेधः । मनसा । मकारनकारयोः स्थानविपर्ययः ॥ २ ॥