युजं॒ वज्रं᳚ वृष॒भश्च᳚क्र॒ इन्द्रो॒ निर्ज्योति᳚षा॒ तम᳚सो॒ गा अ᳚दुक्षत् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
युज᳚म् । वज्र᳚म् । वृ॒ष॒भः । च॒क्रे॒ । इन्द्रः᳚ । निः । ज्योति᳚षा । तम᳚सः । गाः । अ॒धु॒क्ष॒त् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
ये जलविशेषा दिवो द्युलोकात्पृथिव्या अंतं भूमेः स्थानं नापुर्न प्राप्ताः । मेघरूपमापन्नेन वृत्रेण निरुद्धत्वात् । अत एव भूमिप्राप्त्यभावाद्धनदां धनप्रदां भूमिं मायाभिः सस्योपकारादिभिः कर्मभिर्न पर्यभूवन् । परितो न व्याप्ताः । जलपानसस्याभिवृद्ध्याद्युपकारं न चक्रुरित्यर्थः । तदानीमयमिंद्रो मेघभेदनाय वज्रं युजं स्वहस्तयुक्तं चक्रे । ततो ज्योतिषा द्योतमानेन वज्रेण तमस अंधकाररूपान्मेघाद्गा गमनशीलान्युदकानि निरधुक्षत् । निःशेषेण दुग्धवान् । मेघं भित्वा जलं वृष्टवानित्यर्थः ॥ दिवः । ऊडिदमिति षष्ठ्या उदात्तत्वम् । आपुः । आप्लृ व्याप्तौ । लिट्युसि रूपम् । यद्वृत्तयोगादनिघातः । पर्यभूवन् । आत्रापि यच्छब्धस्यानुषंगान्निघाताभावः । युजम् । युजिर् योगे । ऋत्विगित्यादिना क्विन् । अनित्यमागमशासनमिति वचनान्नुमभावः । अधुक्षत् । दुह प्रपूरणे । लुङि शलइगुपधादनिटः क्सः (पा ३-१-४५) इति च्लेः क्सादेशः । दादेर्धा तोर्घः (पा ८-२-३२) इति घत्वम् । एकाचो बश इत्यादिना (पा ८-३-३७) भष्भावः । संहितायां भष्भावाभावश्छांदसः ॥ २ ॥ १० ॥