यः पू॒र्व्याय᳚ वे॒धसे॒ नवी᳚यसे सु॒मज्जा᳚नये॒ विष्ण᳚वे॒ ददा᳚शति ।
यो जा॒तम᳚स्य मह॒तो महि॒ ब्रव॒त्सेदु॒ श्रवो᳚भि॒र्युज्यं᳚ चिद॒भ्य᳚सत् ॥
यो जा॒तम᳚स्य मह॒तो महि॒ ब्रव॒त्सेदु॒ श्रवो᳚भि॒र्युज्यं᳚ चिद॒भ्य᳚सत् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
यः । पू॒र्व्याय᳚ । वे॒धसे᳚ । नवी᳚यसे । सु॒मत्॑जा᳚नये । विष्ण᳚वे । ददा᳚शति ।
यः । जा॒तम् । अ॒स्य॒ । म॒ह॒तः । महि᳚ । ब्रव᳚त् । सः । इत् । ऊं॒ इति᳚ । श्रवः᳚॑भिः । युज्य᳚म् । चि॒त् । अ॒भि । अ॒स॒त् ॥
यः । जा॒तम् । अ॒स्य॒ । म॒ह॒तः । महि᳚ । ब्रव᳚त् । सः । इत् । ऊं॒ इति᳚ । श्रवः᳚॑भिः । युज्य᳚म् । चि॒त् । अ॒भि । अ॒स॒त् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
यः योमर्त्यः पूर्व्यायपूर्वकालीनायनित्यायेत्यर्थः वेधसेविविधजगत्कर्त्रे नवीयसेनित्यनूतनाय अत्यन्तरमणीयायेत्यर्थः स्तुत्यायवा सुमज्जानये स्वयमेवोत्पन्नाय जनेरौणादिकइण् सुमत्स्वयमित्य- र्थइतियास्कः । यद्वा सुतरांमादयतीतिसुमत् तादृशीजायायस्यसतथोक्तः तस्मै सर्वजगन्मादनशील- श्रीपतयइत्यर्थः बहुव्रीहौजायायानिङितिनिङादेशःसमासान्तः वलिलोपः उक्तगुणकायविष्णवे व्या- पकायददाशति हविरादिकंददाति किंच अस्य विष्णोर्महतोमहानुभावस्य महि महत् पूज्यंजातंजन्म उत्पत्तिं हिरण्यगर्भादिरूपंजन्म ब्रवत् ब्रूयात् ब्रवीतेर्लेट्यडागमः संकीर्तयेत् सेदु उशब्दोपिशब्दार्थः सोऽपिदाता स्तोताच श्रवोभिरन्नैः कीर्तिभिर्वायुक्तः सन् युज्यंचित् सर्वैर्गन्तव्यमेव तत्पदं अभिआ- भिमुख्येनअसत् गच्छति प्राप्नोति ॥ २ ॥