स मा᳚त॒रिश्वा᳚ पुरु॒वार᳚पुष्टिर्वि॒दद्गा॒तुं तन᳚याय स्व॒र्वित् ।
वि॒शां गो॒पा ज᳚नि॒ता रोद᳚स्योर्दे॒वा अ॒ग्निं धा᳚रयन्द्रविणो॒दाम् ॥
वि॒शां गो॒पा ज᳚नि॒ता रोद᳚स्योर्दे॒वा अ॒ग्निं धा᳚रयन्द्रविणो॒दाम् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
सः । मा॒त॒रिश्वा᳚ । पु॒रु॒वार᳚॑पुष्टिः । वि॒दत् । गा॒तुम् । तन᳚याय । स्वः॒॑वित् ।
वि॒शाम् । गो॒पाः । ज॒नि॒ता । रोद᳚स्योः । दे॒वाः । अ॒ग्निम् । धा॒र॒य॒न् । द्र॒वि॒णः॒॑दाम् ॥
वि॒शाम् । गो॒पाः । ज॒नि॒ता । रोद᳚स्योः । दे॒वाः । अ॒ग्निम् । धा॒र॒य॒न् । द्र॒वि॒णः॒॑दाम् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
सोऽग्निस्तनयायास्मदीयाय पुत्राय गातुमनुष्ठानमार्गं विदत् । लंभयतु । कीदृशः । मातरिश्वा मातरि सर्वस्य जगतो निर्मातर्यंतरिक्षे श्वसन्वर्तमानः पुरुवारपुष्टिः । पुरुभिर्बहुभिर्वारा वरणीया पुष्टिरभिवृद्धिर्यस्य स तथोक्तः । स्वर्वित् । स्वः स्वर्गस्य यागद्वारेण लंभयिता । विशां सर्वासां प्रजानां गोपा गोपायिता । रक्षिता । रोदस्योर्द्यावापृथिव्योर्जनिता जनयितोत्पादयिता । देवा इत्यादि गतं ॥ मातरिश्वा । श्वन्नुक्षन्नित्यादौ मातृशब्दोपपदात् श्वस प्राणन इत्यस्मात् कनिन्प्रत्ययांतो निपात्यते । विदत् । विद्लृ लाभे । अस्मादंतर्भावितण्यर्थाच्छांदसो लुङ् । लृदित्त्वात् च्लेरङादेशः । पादादित्वान्निघाताभावः । जनिता । जनिता मंत्रे (पा ६-४-५३) इति तृचि णनिलोपो निपात्यते ॥ ४ ॥