तावा{4}᳚ अ॒यं पात᳚वे॒ सोमो᳚ अ॒स्त्वर᳚मिन्द्राग्नी॒ मन᳚से यु॒वभ्या᳚म् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
तावा᳚न् । अ॒यम् । पात᳚वे । सोमः᳚ । अ॒स्तु॒ । अर᳚म् । इ॒न्द्रा॒ग्नी॒ इति᳚ । मन᳚से । यु॒व॑भ्या᳚म् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
विश्वं सर्वमिदं भुवनं जगद्यावदस्ति यावत्प्रमाणं भवति । कीदृसं उरुव्यचा । विस्तीर्णव्यापनम् । सर्वव्यापकमित्यर्थः । तथा वरिमता वरिम्णोरुत्वेनात्मीयेन गौरवेण गभीरं गांभीर्योपेतम् । हे इंद्राग्नी पातवे युवाभ्यां पातुं सोमस्तावानस्तु । तावत्प्रमाणो भवतु । तथा मनसे युवयोरंतःकरणायारं स सोमः पर्याप्तो भवतु ॥ उरुव्यचा । व्यच व्याजीकरणे । असुन् । व्यचेः कुटादित्वमनसीति वचनात् ङित्त्वाभावेन संप्रसारणाभावः । स्वमोर्नपुंसकात् (पा ७-१-२३) इति सोर्लुकि प्राप्ते सुपां सुलुगिति व्यत्ययेन डादेशः । वरिमता । पृथ्वादिभ्य इमनिज्वेत्युरुशब्दात्तस्य भाव इत्यर्थ इमनिच् । प्रियस्थिरेत्यादिनोरुशब्दस्य वरादेशः । पुनरपि भावप्रत्ययोत्पत्तिश्छांदसी । सुपां सुलुगिति । तृतीयायालुक् । यद्वा । तृतीयायाश्छांदसस्तुडागमः । तावान् । तत्परिमाणमस्य । यत्तदेतेभ्यः परिमाणे वतुप् (पा ५-२-३९) आ सर्वनाम्न इत्यात्वम् । पातवे । पा पाने । तमर्थे सेसेनिति तवेन्प्रत्ययः । नित्त्वादाद्युदात्तत्तृम् । अरम् । वालमूलघ्वलमंगुलीनां वा लो रमापद्यत इति वक्तव्यम् (म ८-२-१८) इति लत्वविकल्पः । युवभ्याम् । व्यत्ययेनात्वाभावे शेषे लोप इति दकारलोपः ॥ २ ॥