स्व᳚र्वते स॒त्यशु᳚ष्माय पू॒र्वीर्वै᳚श्वान॒राय॒ नृत᳚माय य॒ह्वीः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
स्वः᳚॑वते । स॒त्य॑शु᳚ष्माय । पू॒र्वीः । वै॒श्वा॒न॒राय᳚ । नृ॑त᳚माय । य॒ह्वीः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
रोदसी द्यावापृथिव्यौ सूनवे स्वपुत्राय वैश्वानराय बृहती इव प्रभूते इवाभूताम् । वैश्वानरस्य द्यावापृथिव्योः पुत्रत्वं मंत्रांतरे स्वष्टमवगम्यते । उभा पितरा महयन्न जायताग्निर्ध्यावापृथिवी भूरिरेतसेति । ऋग्वे ३-३-११ । इति । म हतो वैश्वानरस्यावस्थानाय द्यावापृथिव्यौ विस्तते जाते इत्यर्थः । किंचायं होता दक्षः समर्थः पूर्वीर्बहुविधा यह्वीर्महतीर्गिरः स्तुतीर्वैश्वानरायाग्नये प्रायुंक्तेति शेषः । कीदृशाय । स्वर्वते । शोभनगमनयुक्ताय । सत्यशुष्मायावितथबलाय । नृतमायातिशयेन सर्वेषां नेत्रे । तत्र दृष्टांतः । मनुष्यो न । यथा मनुष्यो लौकिको वंदी दातारं प्रभुं बहुविधया स्तुत्या स्तौति तद्वत् ॥ मनुष्यः । मनोर्जातावञ्यतौ षुक्चेति जातौ गम्यमानायां मनुशब्दाद्यत् षुगागमश्च । तित्स्वरित इति स्वरितत्वम् । यतोऽनाव इत्याद्युदात्तत्वं न भवति । तत्र हि द्व्यजित्यनुवर्तते । स्वर्वते । सुपूर्वादर्तेर्भावे विच् । ततो मतुप् । मादुपधाय इति वत्वं ॥ ४ ॥