श्चोत᳚न्ति॒ कोशा॒ उप᳚ वो॒ रथे॒ष्वा घृ॒तमु᳚क्षता॒ मधु᳚वर्ण॒मर्च᳚ते ॥
पदपाठः (Word-by-word)
श्चोत᳚न्ति । कोशाः᳚ । उप᳚ । वः॒ । रथे᳚षु । आ । घृ॒तम् । उ॒क्ष॒त॒ । मधु᳚॑वर्ण᳚म् । अर्च᳚ते ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
हे मरुत उपह्वरेषूपह्वर्तव्येषु गंतव्येष्वस्माकं सन्यिकृष्वेषु नभसः प्रदेशेषु यद्यदा ययिं गतिमंतं मेघमचिध्वं वर्षणसामर्थ्येनोपचितं कुरुथ । किं कुर्वंतः । वय इव पक्षिण इव केन चित्पथा केनचिदाकाशमार्गेण शीघ्रं गच्छंतः । नभसि शीघ्रं वर्षणार्थं प्रवर्तमानैर्मरुद्भिर्मेषा उपचीयंत इत्यर्थः । तदानीं कोशाः । मेघनामैतत् । वो युष्माकं रथेष्वासक्ता मेघाः श्चोतंति । जलं मुचंति । यस्मादेवं तस्मात् दे मरुतो यूयमर्चते युष्मान् हविर्भिः पूजयते मह्यं यजमानाय मधुवर्णं मधुसदृशरूपं स्वच्छं घृत वृष्ट्युदकमा समंतादुक्षत । सिंचत । अस्मदभिलषितां वृष्टिं कुरुतेत्यर्थः ॥ उपह्वरेषु । ह्वृ कौटिल्ये । उपह्वरंति कौटिल्येन तिर्यग्गच्छंत्येष्वित्युपह्वरानभः प्रदेशाः । पुंसि संज्ञायां घः प्रायेणेत्यधिकरणे घः । अचिध्वम् । चिनोतेर्वर्तमाने लङ् । बहुलं छंदसीति विकरणण्य लुक् । ययिम् । या प्रापणे आदृगमहनजन इति किप्रत्ययः । पथा । अङि भस्य टीर्लोप इति टिलोपः । उदात्तनिवृत्तिस्वरेण विभक्तेरुदात्तत्वम् । श्चोतंति । श्च्यतिर् क्षरणे । छांदसो यलोपः । उक्षत । उक्षसेचनॆ लोट तशब्दस्य ङुत्त्वे सति ऋचि तुनुघेत्यादिना सांहितिको दीर्घः ॥ २ ॥