यद्ध यदा खल्वेते मरुतः शुभे शोभनाय वृष्ट्युदकाय युंजते मेघान् सज्जीकुर्वंति तदानीमज्जेषु मेघानामुत्क्षेपकेष्वेषां मरुतां संबंधिषु यामेषु मेघानां नियमनेषु सत्सु भूमिः पृथिवी प्र रेजते । प्रकर्षेण कंपते । यद्वा । यदा खलु मरुतः स्वकीयान्रथान्युंजते अश्वैर्योजयंति तदानीमेषां रथानां संबंधिषु पर्वतादेरुत्क्षॆपकेषु यामेषु गमनेषु भूमिर्भीत्या कंपते । तत्र दृष्टांतः । विथुरेव । यथा भर्त्रा वियुक्ता जाया राजोपद्रवादिषु सत्सु निरालंबा सती कंपते तद्वत् । ते तादृशाः क्रीळयो विहारशीला धुनयश्चलनस्वभावा भ्राजदृष्वयः दीप्यमानायुधा एवंभूता मरुतो धूतयः पर्वतादीन्दुन्वंतः संतो महित्वं स्वकीयं महिमानं स्वयमेव पनयंत । व्यवहरंति । प्रकटयंतीत्यर्थः ॥ अज्मेषु । अज गतिक्षेपणयोः । अर्तिस्तुस्वित्यादिना विधीयमानो मन् बहुलवचनादस्मादपि द्रष्टव्यः । वलादावार्ध धातुके विकल्प इष्यते । का २-४-५६-२ । इति वचनादजेर्व्यघञपोरिति वीभावाभावः । नित्त्वादाद्युदात्तत्वम् । रेजते । रेजृ कंपने । भ्यसते रेजत इति भयपेपनयोरिति यास्कः । नि । ३-२१ । यामेषु । यम उपरमे । भावे घञ् । कर्षात्वत इत्यंतो दात्तॆत्वेप्राप्ते वृषादिषु पाठादाद्युदात्तत्वम् । यद्वा । या प्रापण इत्यस्मादर्ति स्तुस्वित्या-दिना मन्प्रत्ययः । शुभे । शुभ दीप्तौ । संपदादिलक्षणः कर्मणि क्विप् । सावेकाचइति विभक्तेरुदात्तत्वम् । पनयंत । पन व्यवहारे । गुपूधूपविच्छेत्यायः (पा ३-१-२८) अस्राच्छांदसो लङ् । व्यत्ययेन ह्रस्वत्वं ॥ ३ ॥