असि᳚ स॒त्य ऋ᳚ण॒यावाने᳚द्यो॒॑स्या धि॒यः प्रा᳚वि॒ताथा॒ वृषा᳚ ग॒णः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
असि᳚ । स॒त्यः । ऋ॒ण॒॑यावा᳚ । अने᳚द्यः । अ॒स्याः । धि॒यः । प्र॒॑अ॒वि॒ता । अथ᳚ । वृषा᳚ । ग॒णः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
स हि स खलु मरुद्गणोऽया अस्य सर्वस्य जगत ईशान ईश्वरशीलो भवति । कीदृशः । स्वसृत् स्वयमेव सरन् । न ह्यन्यः कश्चिदस्य मरुद्गणस्य प्रेरकोऽस्ति । पृषदश्वः । पृषत्यः श्वेतबिंद्वंकिता मृग्योऽश्वस्थानीया यस्य स तथोक्तः । युवा नित्यतरुणः तविषीभिरन्येषामसाधारणैर्बलैरावृतः परिवेष्वितः सत्यः सत्कर्मार्हः ऋणयावा स्तोतृणामृणस्यापगमयिता । बहुलस्य धनस्य दातेत्यर्थः । आनेद्यः । प्रशस्यनामैतत् । सर्वैरनिंदितः वृषा जलानां वर्षिता । एवंभूतो मरुद्गणोऽस्या धियोऽस्मदीयस्यास्य कर्मणोऽथानंतरं प्रावितासि । प्रकर्षेण रक्षिता भवति ॥ अया । सुपां सुलुगिति षष्ठ्या याचादेशः । हलि लोपः । ७-२-११३ । इतीदम इद्रूपस्य लोपः । ईशानः । ईश ऐश्वर्य इत्यस्मात्ताच्छीलिकश्चानश् । तस्य लसार्वधातुकत्वाभावेन चित्स्वरेणांतोदात्तत्वम् । अया ईशान इत्यत्रेषा अक्षादित्वात्प्रकृतिभावः । असि । पुरुषव्यत्ययः । ऋणयावा । या प्रापण इत्यस्मादंतर्भावितण्यर्थादातो मनिन्निति वनिप् । अनेद्यः । णिदि कुत्सायाम् । ऋहलोर्ण्यदिति ण्यत् । आगमानुशासनस्यानित्यत्वान्नुमभावे लघूपधगुणः । नञ्समासेऽव्ययपूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं ॥ ४ ॥