दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 187

प्राग्नय इति पञ्चर्चं षट्त्रिंशं सूक्तम्। अग्नेः पुत्रस्य वत्सस्यार्षं गायत्रमाग्नेयम्। तथा चानुक्रान्तम्। प्राग्नये पञ्चाग्नेयो वत्स आग्नेयं त्विति। प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोर्गायत्रे छन्दसीदमादिके द्वे सूक्ते। सूत्र्यते हि। प्राग्नये वाचमिति सूक्ते इमां मे अग्ने समिधम् । आ. ४-१३। इति। दशरात्रस्य नवमेऽहन्याग्निमारुत इदं जातवेदसं निविद्धानम्। सूत्रितं च। मरुतो यस्य हि प्राग्नये वाचमित्याग्निमारुतम्। आ. ८-११। इति॥

हे स्तोतः अग्नये स्तुतिरूपां वाचं प्रेरय। उच्चारय। कथंभूताय। क्षितीनां मनुष्याणां यजमानानां वृषभाय कामानां वर्षित्रे। किं प्रयोजनमिति चेत्। सोऽग्निर्नोऽस्मान्द्विषो द्वेष्टॄनति पर्षत्। अतिपारयेत्॥१॥

योऽग्निः परस्याः परावतोऽतिशयिताद्दूरदेशात्तिरः। प्राप्तनामैतत्। प्राप्तसम्बन्धं धन्व मरुभूमिं जलवर्जितं देशमतिरोचते अतिक्रम्य प्रज्वलति। यद्वा। धन्वान्तरिक्षम् । धन्वान्तरिक्षं तिरस्तिर्यगतिरोचते भृशं प्रकाशयते। गतमन्यत्॥२॥

वृषा वर्षिता योऽगिन्ः शुक्रेण निर्मलेन शुभ्रवर्णेन वा शोचिषा तेजसा रक्षांसि यज्ञस्य हन्तॄणि निजूर्वति निहिनस्ति। जुर्वी हिंसार्थः। गतमन्यत्॥३॥

योऽग्निः सूर्यरूपेण विश्वा विश्वानि सर्वाणि भूतजातान्यभिमुखं विपश्यति विशेषेण तेजसा प्रेक्षते। प्रकाशयतीत्यर्थः। भुवना भुवनानि भुतजातानि सं पश्यति च सम्यग्जानाति च। अन्यत्सिद्धम्॥४॥

अस्य रजसो लोकस्यान्तरिक्षस्या पार उपरिदेशे शुक्रह् शुभ्रवर्णॊ योऽग्निर्विद्युदात्मना सूर्यात्मना वाजयत प्रादुर्भवति स नोऽस्मान्द्विषो द्वेष्टॄनति पर्षत्। अतिपारयतु॥५॥