दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 80

अग्निः सप्तिमिति सप्तर्चं द्वादशं सूक्तं सौचीकस्य वैश्वानरस्याग्नेरार्षम् त्रैष्टुभमाग्नेयम्। अग्निः सप्तिमित्यनुक्रान्तम्। प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोरुक्तो विनियोगः॥

अयमग्निः सप्तिं सर्पणस्वभावमश्वं वाजंभरं युद्धे शत्रूञ्जित्वान्नसम्पादकम् ददाति स्तोतृभ्यः। तथाग्निर्वीरं वीर्यवन्तं पुत्रं श्रुत्यं पितृब्यपदेशकम् कर्मनिष्ठां यागेऽनन्यचित्तं ददाति। अग्नी रोदसी द्यावापृथिव्यौ समञ्जन् सम्यगञ्जयन्वि चरत्। विविधं चरति। अयमग्निर्नारीं योषितं वीरकुक्षिं वीरप्रसवकुक्षिं पुरन्थिं च करोति॥१॥

अप्नसः कर्मवतोऽग्नेः समिद्भद्रास्तु। अयमग्निर्मही महतौ रोदसी द्यावापृथिव्यावा विवेश। आविष्टवान्स्वतेजसा। तथायमग्निरेकमसहायमेव चोदयत् चोदयति प्रेरयति समत्सु सङ्ग्रामेषु। युद्धे स्वभक्तम् स्वयं सहायः सञ्जयिनं करोतीत्यर्थः। तथाग्निर्वृत्राणि पूरूणि बहूञ्शत्रून्वयते। हन्ति॥२॥

अग्निर्हायमग्निः खलु त्यं तं प्रसिद्धम् जरतः कर्णं जरत्कर्णनामानमृषिमाव। ररक् तथायमग्निरद्भ्यो जरूथमेतन्नामानमसुरं निरदहत्। निर्दग्धवान्। तथाग्निरत्रिं महर्षिं घर्मेऽन्तरृबीसेऽवस्थितमुरुष्यत्। ररक्ष। तथायमग्निर्नृमेधमेतन्नामकमृषिं प्रजया पुत्रादिलक्षणया समसृजत्। संयुयोज॥३॥

अयमग्निर्वीरपेशाः प्रेरकज्वालारूपो द्रविनं धनं दात्। ददाति। तथाग्निरृषिं मन्त्रद्रष्टारं पुत्रं प्रयच्छतीति शेषः। ऋषिर्विशेष्यते। य ऋषि सहस्रा गवां सहस्राणी सनोति भजते दक्षिणात्वेन तमृषिं ददातिति। तथाग्निर्दिवि द्युलोके हव्यं यजमानैर्हुतमा ततान। देवेशु विस्तारयति। तथाग्नेर्धामानि शरीराणि विभृता विभृतानि पुरुत्रा बहुषु स्थानिष्वाहवनीयधिष्ण्यादिषु क्षित्यादिषु वा॥४॥

अग्निमुक्थैः शस्त्रैरुषयः पूर्वे वि ह्वयन्ते। विविधमाह्वयन्ति यज्ञे स्वीये। अग्निं नरो मनुष्या यामनि सङ्ग्रामे। यातिर्वधकर्मसु पठितः। बाधितासः शत्रुभ्यो बाधिताः प्राप्नुवन्ति जयार्थम्। तथाग्निं वयः पक्शिणोऽन्तरिक्षे पतन्तः पश्यन्ति रात्रिषु। तस्मादिमाम् वयांसि नक्तं नाध्यासते। तै. सं. ५-६-४-४। इति ब्राह्मणम्। यद्वा। दावभूतमग्निमन्तरिक्षगा वयः पतन्ति। तथाग्निर्गोनां सहस्रा सहस्राणि परि परितो याति। गच्छति॥५॥

अग्निं विशह् प्रजा ऋत्विग्यजमानलक्शना ईलते। स्तुवन्ति। या मानुषीर्मानुष्यो मनुष्याज्जाताः ता ईलते। तथाग्निं मनुषो मनुष्या नहुषो राज्ञः सकाशाज्जाताः प्रजा विविधम् स्तुवन्तीति। अग्निर्गान्धर्वीम् । वाज्नामैतत्। वाचं शृणोति। कीदृशीं गान्धर्वीम्। ऋतस्य यज्ञस्य पथ्यां पथि हिताम्। अग्नेर्महात्मनो गव्यूतिर्मार्गो घृत आज्य आ निषत्ता सर्वतो निषण्णो भवति॥६॥

अग्नये ब्रह्म स्तोत्रमृभवो मेधाविनस्ततक्षुः। अकुर्वन्। वयं च महां महान्तमग्निं प्रति सुवृक्तिं स्तुतिमवोचाम। हे यविष्ठ युवतमाग्ने जरितारं स्तोतारं प्राव। प्ररक्ष। हे अग्ने महि महद्द्रविणं धनमा यजस्व। प्रयच्छेत्यर्थः। अत्र प्रतिवाक्यमग्न्यभिधानं तस्य स्तुत्यत्वप्रदर्शनार्थम्॥७॥