दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 77

अभ्रप्रुष इत्यष्टर्चम् नवमं सूक्तं भृगुगोत्रस्य स्यूमरश्मेरार्षम् मरुद्देवताकम् । पञ्चमि जगती शिष्टाः सप्त त्रिष्टुभः। तथा चानुक्रान्तम्। अभ्रप्रुषः स्यूमरश्मिर्भार्गवो मारुतं तु पञ्चमी जगतीति। गतो विनियोगः॥

अभ्रप्रुषो न मेघान्निर्गच्छन्त उदकबिन्दव इव वाचा स्तुत्या प्रिता मरुतो वसु धनं प्रुष। सिञ्चन्ति। व्यत्ययेन बहुवचनम्। किञ्च हविष्मन्तो न यज्ञा हविर्भिर्युक्ता यागा इव विजानुषो जगतो विजनयितारो भवन्ति। अथ समुदायेनाह। तेषामेषां सुमारुतम् शोभमानानां मरुतां ब्रह्माणं महान्तं गणमर्हसे पुजार्थं नास्तोषि। नास्तोषम्। न स्तुतवानस्मीतः पूर्वम्। तथा शोभसे शोभार्थमपि मारुतं गनम् नास्तौषि। अत इदानीं नूतनेन स्तोत्रेण स्तौमीत्यर्थः॥१॥

श्रिये शोभार्थं मर्यासो मारका मनुष्यरूपा वा मरुतः। पूर्वं मनुष्याः सन्तः पश्चात्सुकृतविशेशेण ह्यमरा आसन्। तेंऽञ्जीनञ्जकान्याभरणान्यकृण्वत। कुर्वन्ति। किमर्थम्। श्रिये स्वशरीरशोभनार्थम्। सुमारुतं शोभमानानां मरुतां गणं पूर्वीर्बह्व्यः क्षपः क्षपयित्र्यः सेना नाति। न पराभावयन्तिति शेशः। इञ्च दिवो द्युदेवतायाः पुत्रास पुत्रा एता गन्तारो न येतिरे निर्गच्छन्ति। त आदित्यासोऽदितेः पुत्रा अक्रा आक्रमणशीला मरुतो न वावृधुः। न वर्धन्ती। यतोऽस्माभिर्न स्तुता अत इति भावः॥२॥

ये मरुतो दिवः पृथिव्या न पृथिव्याश्च। नेति चार्थे। बर्हना महत्त्वेन त्मनात्मनैव रिरिच्रे अतिरिक्ता अभवन्स्वशरीरेण अभ्रान्नाभ्रादिव सूर्यः। किञ्च पाजस्वन्तो न वीरा बलवन्तो वीरा इव पनस्यवः स्तुतिकामा भवन्ति। किञ्च रिशादसो न मर्या रिशतामसितारो मनुष्या इवाभिद्यवोऽभिगतदीप्तयो भवन्ति॥३॥

हे मरुतः युष्माकं बुध्ने परस्परसङ्घातेऽपां न यामनि प्रवृद्धानामुदकानां गमन इव मही महती भुर्न मिथुर्यति। न व्यथते। नापि श्रथर्यति। न विशिर्णा भवति। शीर्घ्रगतयोऽपि यूयमेनां न पीडयध्वमित्यर्थः। विश्वप्सुर्विश्वरूपोऽयं यज्ञो यागसाधनं हविर्वो युश्माकमर्वागभिमुखं सु सुष्थु गच्छति। प्रयस्वन्तो नान्नवन्तः परिष्कर्तार इव सुखप्रदाः सन्तः सत्राचः सहाञ्चना आ गत। आगच्छत। सङ्घाकारेणागच्छतेत्यर्थः। सप्तगणा वै मरुतः। तै. सं. २-२-५-७। इति श्रुतेः॥४॥

हे मरुतः यूयं धूर्षु रथसम्बन्धिनीषु रश्मिभिर्योक्त्रैः प्रयुजः प्रयुक्ता बद्धा अश्वा इव परिप्रुषः परितो गन्तारः स्थ। तथा ज्योतिष्मन्तो न तेजोवन्त आदित्यादय इव भासा युक्ता भवथ ब्युष्टिषूषह् सूदितासु। किञ्च श्येनासो न श्येना इव स्वयशसः स्वायत्तयशसः ते यथा रिशादसो रिशतामसितारस्तद्वद्रितादसः स्वायत्तयशसश्च। किञ्च प्रवासो न प्रवासिन इव पथिका इव प्रसितासः प्रसिद्धयानाः। उक्तरूपा मरुतः परिपुर्षः परितो गन्तारो भवथ॥५॥

हे मरुतः यूयं यद्यदा पराकाद्यत्यन्तम् दूरदेशाद्वहध्वे आगच्छथ तदानीं महो महत्संवरणस्य संवरणीयं राध्यस्य संराधनीयं वस्वो वसु धनं विदानासः प्रयच्छन्तो हे वसवः यूयमाराच्छिद्दूरादेव युयोत। पृथक्कुरुत। कानिति उच्यते। द्वेषो द्वॆष्टॄन् सनुतरन्तर्हितान्। निगूढानित्यर्थः। सनुतरित्यन्तर्हितनाम॥६॥

अध्वर्रेष्ठा यागे सीदन्मानुषो यो यजमानो यज्ञ उदृचि सति। ऋक्शब्देन स्तोत्रमुपलक्ष्यते। यज्ञे समाप्तस्तुतिके सति सम्पूर्णे सति मरुद्भ्यो न मरुद्भ्य इवान्येषामध्वर्युभ्य ऋत्विगादिभ्यो ददाशत् दद्यात्। यद्वा। यज्ञ उदृच्युपक्रान्त इत्यर्थः। यस्मिन्यज्ञे मरुद्भ्य इवान्यस्मा इन्द्राय ददाशत् ददाति। स यजमानो रेवद्धनवत्सुवीरं शोभनपुत्राद्युपेतं वयोऽन्नं दधते। धारयति। व्यत्ययेनैकवचनम्। स देवानामिन्द्रादीनामपि गोपीथे सोमपानेऽस्तु। भवतु॥७॥

ते हि ते खलु यज्ञेशु यागेशु यज्ञियासो यज्ञार्हा यश्टव्या ऊमा आवितार आदित्येन नाम्नादित्यसम्बन्धिनोदकेन शम्भविष्ठाः सुखस्य भावयितारः। यद्वा। आदित्याख्येन नाम्नादित्यनामकेन देवेन सह शम्भविष्ठाः। ते मरुतो नोऽस्मानवन्तु। रथतू रथतुरो रथस्य यज्ञगमनसाधनस्य त्वरयितारः सन्तो मनीषां स्तुतिमवन्तु। रक्षन्तु। कीदृशास्ते। अध्वरे यामन्यागगमने महो महद्धविश्चकानाः कामयमानाः॥८॥