दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 154

सोम इति पञ्चर्चं तृतीयं सूक्तमानुष्तुभम्। विवस्वतो दुहिता यम्यृषिः। म्रियमाणानां यजमानादीनां वर्तमत्र प्रतिपाद्यते। अतस्तद्देवताकमिदम्। तथा चानुक्रान्तम्। सोमो यमी भाववृत्तमानुष्टुभं त्विति। प्रेतोपस्थान एतत्सूक्तम्। सूत्रितं च। सोम एकेभ्य उरूणसावसुतृपा उदुम्बलौ। आ. ६-१०। इति॥

एकेभ्यः केभ्यश्चित्पितृभ्यः सोमः पवते। उपभोगाय कुल्यारूपेण प्रवहति। एषां गोत्रजाः सामानि ब्रह्मयज्ञसमयेऽधीयते। श्रूयते हि। यत्सामानि सोम एभ्यः पवत इति। एकेऽन्ये पितरो घृतमाज्यमुपासते। उपगच्छन्ति। उपभुञ्जत इत्यर्थः। एषां पुत्रादयो यजूंषि ब्रह्मयज्ञकालेऽधीयते। श्रुतिश्च भवति। यद्यजूंषि घृतस्य कुल्या इति। येभ्यः पितृभ्यः। तादर्थ्ये चतुर्थी। उपभोगार्थं मधु क्षौद्रं प्रधावति प्रवाहरूपेण शीघ्रं गच्छति। य आथर्वणान्मन्त्रान्ब्रह्मयज्ञार्थमधीयते तेषां पितॄन्मधुकुल्या प्रवहति। तथा चाम्नायते। यदाथर्वणाङ्गिरसो मधोः कुल्या इति। तांश्चिदेव तान्पूर्वोक्तान्सर्वानेव हे प्रेत त्वं प्रत्यपि गच्छतात्। आपिगच्छ। प्राप्नुहि॥१॥

ये जनास्तपसा कृच्छ्रचान्द्रायणादिना युक्ताः सन्तोऽनाधृष्याः पापैरप्रधृष्या भवन्ति। ये च तपसा यागादिरूपेण साधनेन स्वर्ययुः स्वर्गं यान्ति प्राप्नुवन्ति। ये च महो महत्तपोऽन्यैर्दुष्करं राजसूयाश्वमेधादिकं हिरण्यगर्भाद्युपासनं वा चक्रिरे कुर्वन्ति एतेषु प्रवर्तन्ते तेषु लोकेषु। तांश्चित्तानेव तपस्विनो हे प्रेत अपिगच्छ॥२॥

प्रधनेषु। प्रकीर्नान्यस्मिन्धनानि भवन्तीति प्रधना सङ्ग्रामाः। तेषु शूरासः शौर्यवन्तो ये युध्यन्ते शत्रून्सम्प्रहरन्ति। ये च तनूत्यजः शरीरानांतत्रत्यक्तारो भवन्ति। ये वा ये च सहस्रदक्षिणाः सहस्र दक्षिनान्क्रतूननुष्थितवन्तः। तान्सर्वानेव त्वमपिगच्छ। येषूत्तमेषु लोकेशु ते निवसन्ति तं लोकं प्राप्नुहीत्यर्थः॥३॥

ये चिद्ये च पूर्वे पूर्वपुरुषा ऋतसाप ऋतं सत्यं यज्ञम् वा स्पृशन्तह् अत एवर्तवान ऋतेन युक्ता ऋतवृध ऋतस्य वर्थकाश्च भवन्ति तपस्वतस्तपसा युक्तांस्तानेव पितॄन् हे यम नियत त्वमपिगच्छ॥४॥

सहस्रनीथाह् सहस्रनयनाः कवयः क्रान्तदर्शिनो य सूर्यममुमादित्यं गोपायन्ति रक्षन्ति तपस्वतपसा युक्तांस्तपोजांस्तपसः सकाशादेवोत्पन्नां स्तानृषीन् हे यम नियत त्वमपिगच्छा॥५॥