दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 75

प्र सु व इति नवर्चं सप्तमं सूक्तम्। प्रियमेधपुत्रस्य सुन्धुक्षित आर्षम् जागतं नदीदेवताकम्। तथा चानुक्रान्तम्। प्र सु नव सिन्धुक्षित्प्रैयमेधो नदीस्तुतिर्जागतं त्विति। गतो विनियोगः॥

हे आपः वो युष्माकम् महिमानं महत्त्वं स्तोत्रमत्तममुत्कृष्टतमं कारुः स्तोता सिन्धुक्षिदहं विवस्वतः परिचरणवतो यजमानस्य सदने यज्ञगृहे सु सुष्ठु प्र वोचाति। प्रब्रवीमि। ता नद्यः सप्तसप्त भूत्वा त्रेधा पृथिव्यामन्तरिक्षे दिवि चेति त्रिधा त्रिः प्रकारम् चक्रमुः। प्रावहन्। सृत्वरीणामासां मध्ये सिन्धुरेतन्नामिका नद्योजसा स्वबलेनाति सर्वा अपि नदीरतिक्रम्यप्रवहतीति शेषः॥१॥

हे सिन्धो देवि ते तव यातवे गमनाय वरुणो देवः पथो मार्गान्प्रारदत्। प्राचीनं व्यलिखत्। सा हि प्राक् प्रवहति। अथवा प्रकृष्टमितरनदीभ्योऽप्यत्यन्तं विस्तृतं व्यदारयत्। यद्यस्माद्दे सिन्धो वाजानन्नान्यभिलक्ष्य त्वमभ्यद्रवः अभ्यगच्छः। किञ्च त्वं भूम्यां अध्युपरि सानुना समुच्छ्रितेन प्रवतामार्गेण यासि। गच्छसि। सिन्धुः खलु पर्वतान्विभिद्य गता। यद्येन समुच्छ्रितेन मार्गेन गच्छन्ती त्वमेषां सर्वेषां जगतां जङ्गमानां प्राणिनामग्रं प्रत्यक्षमिरज्यसि ईशिषे॥२॥

भूम्योपरि भूमेरुपरि प्रवर्तमानः स्वनो दिवि यतते। गच्छ्ति। दिवं प्राप्नोति। सेयं सिन्धुरनन्तमपर्यन्तं शुष्मं वेगं भानुना दीप्तेनोर्मिणोदियर्ति। उद्गमयति।अभ्रादिवान्तरिक्षाद्यथा व्रुष्टयः प्र स्तनयन्ति तद्वदस्याह् शब्दाः प्रादुर्भवन्ति। यद्यदा सिन्धुरियं रोरुवद्भृशं शब्दयन् वृषभो न वृषभ इवैति गच्छति तदैवं भवति॥३॥

हे सिन्धो त्वा त्वाम् शिशुमिन्न मातरः पुत्रमिव वाश्राः शब्दयन्त्य इतरा नद्योऽभ्यर्षन्ति। अभिगच्छन्ति। पयसेव धेनवः पयसा युक्ता नवप्रसूतिका गाव इव। किञ्च युध्वा युद्धकृद्राजेव त्वमित्त्वमेव सिचौ सिच्यमानौ तटौ नयस्युदकं पूरं यद्यदासां प्रवतां त्वया सह गच्छन्तीनामग्रमग्र इनक्षसि व्याप्नोषि सर्वासां पुरतो गच्छसि॥४॥

अत्र प्रधानभूताः सप्त नद्यस्तदवयवभूता नव्यस्तिस्रः स्तूयन्ते। हे गंगे हे यमुने हे सरस्वति हे शुतुद्रि हे परुष्णि। हे असिक्न्यावयवभूतया सहिते मरुद्वृधे हे वितस्तया सुषोमया च सहित अर्जीकीये त्वं च एवं सप्त नद्यः यूयम् मे स्तोमं स्तोत्रमस्मदीयमा सचत। असेवध्वम् । शृणुहि। शृणुत। अर्जीकीयाया वितस्तया सुषोमया च साहित्यं निरुक्त उक्तम्। वितस्तया चार्जीकीय आ शृणुहि सुषोमया चेति। अत्र गंगा गमनादित्यादि निरुक्तं द्रष्टव्यम् ।९-२६॥५॥

हे सिन्धो त्वं क्रुमुं क्रमणशीलां गोमतीं नदीं यातवे प्रतियातुं पर्वतादवरूढा प्रथमं तृष्तामया नद्या सजूः सङ्गतासि। पश्चात्सुसर्त्वा रसया श्वेत्या त्या कुभया मेहत्न्वा च सह सजूर्भव याभिस्त्वं सरथम् समानं रथमारुह्येयसे। गच्छसि॥६॥

ऋजीत्यृजगामिन्येनी श्वेतवर्णा रुशती दीप्यमाना सिन्धुर्ज्रयांसि वेगवन्ति रजांस्युदकानि परि भरते। प्रभरति। तादृश्यदब्धाहिंसिता सिम्धुरपसां कर्मवतीनां मध्येऽपस्तमा वेगाख्यकर्मवती भवति। अश्वा न वडवेव चित्रा चायनीया वपुषी वपुष्मती योषिदिव दर्शता दर्शनीया भवति॥७॥

सेयं सिन्धुः स्वश्व्वा शोभनाश्वोपेता सुरथा शोभनरथा सुवासाः शोभनवस्त्रोपेता हिरण्ययी हिरण्मयाभारणा सुकृता वाजिनीवत्यन्नवत्यूर्णावती। तस्याः समीपदेशे हि सन्त्यूर्णा यासां रोमभिः कम्बलाः क्रियन्ते। युवतिर्नित्य तरुणी सर्वदाहीनोदका सीलमावती। सीराणि ययौषध्या रज्जुभूतया बध्यन्ते सा सीलमेति निगद्यते कृषीवल्यैः। तादृगोषध्युपेता। उतापि च सुभगा सिन्धुर्मधुवृधं मधुवर्धकं निर्गुण्ड्यादिकमधि वस्ते। आच्छादयति। तस्यास्तीरे निर्गुण्ड्यादीनि बहूनि सन्ति॥८॥

सिन्धुर्देवता सुखं सुखकरं शोभनद्वारं वाश्विनमश्ववन्तं रथं युयुजे। युनक्ति। तेन रथेन वाजमन्नं सनिषत्। प्रयच्छतु। अस्मिन्नाजौ सङ्ग्रामे यज्ञे वास्य सिन्धुरथस्य महिमा महाह्नि पनस्यते। स्तूयते। कीदृशस्यास्य। अदब्धस्यान्यैरहिंस्यस्य स्वयशसः स्वायत्तकीर्तेर्विरप्शिनः महन्नामैतत्। महतः।७॥ ९॥