दशमं मण्डलम् - सूक्तम् 174

अभीवर्तेनेति पञ्चर्चं त्रयोविंशं सूक्तमाङ्गिरसस्याभीवर्ताख्यस्यार्षमानुष्टुभम्। पूर्ववद्राजस्तुतिर्देवता। तथा चानुक्रान्तम्। अभीवर्तेन पञ्चाभीवर्त इति। पुरोहित इदं सूक्तं राजानं युद्धाय कृतसंनाहं वाचयीत। सूत्र्यते हि। अथैनं सारयमाणमुपारुह्याभीवर्तं वाचयति। आ. गृ. ३-१२-१२। इति॥

अभीवर्तेन अभिगच्छत्यनेनेत्यभीवत्रः। करने घञ्। थाथादिस्वरेणोत्तरपदान्तोदात्तत्वम्। उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम्। पा. ६-३-१२२। इति दीर्घः। ईदृशेन येन हविषा साधनेनेन्द्रोऽभिववृते सर्वमभिजगाम तेन हविषेष्टवतोऽस्मान् हे ब्रह्मणस्पते राष्ट्राय राज्यं प्राप्तुमभिवर्तय। अभिगमय॥१॥

हे राजन् सपत्नान् शत्रून् अभिवृत्य अभितो गमयित्वा नः अस्माकं याः अरातयः अदानशीलाः प्रजाः सन्ति त अपि अभि तिष्थ अभिभव। पृतन्यन्तं पृतनाः सेना आत्मन इच्छन्तं युयुत्सुं च अभि तिष्ठ। पृतनाशब्दात् क्यचि कव्यध्वरपृतनस्य इत्यन्तलोपः। यः च नः अस्मभ्यं इरस्यति ईर्ष्यति। इरस् तिरस् ईर्ष्यायां कण्ड्वादिः। तमपि अभि तिष्ठ। यद्वा। प्रकृतो ब्रह्मणस्पतिरेवात्रापि सम्बोध्यः॥२॥

हे राजन् देवो दानादिगुणयुक्तः सविता त्वा त्वामभ्यवीवृतत्। अभिवर्तयतु। अभिगमयतु राष्ट्रम्। सोमश्चाभिवर्तयतु। विश्वा विश्वानि सर्वाण्यपि भूतानि पृथिव्यादीनि त्वामभि वर्तयन्तु। यथा येन प्रकारेण त्वमभीवर्तोऽसि। अभितः सर्वत्र वर्तमानो भवसि। अस्तेश्छान्दसः शपो लुगभावः॥३॥

येन हविषास्माभिर्दत्तेन माद्यन्निन्द्रः कृत्वी वृत्रवधादेः कर्मणः कर्ता भवत् द्युम्नी। द्युम्नं द्योततेर्यशो वान्नं वा। तद्वान् अत एवोत्तम उत्कृष्टतमश्चाभवत् तदिदं हविर्हे देवाः अक्रि। अकारि। यद्वा। अहमकार्षम्। अत एवाहमसपत्नः किलाभुवम्। शत्रुरहितोऽप्यभवं खलु॥४॥

सपत्नहा सपत्नानां शत्रूणां हन्ता अत एवासपत्नः शत्रुरहितोऽहमभूवम्। अभिराष्ट्रोऽभिगतराष्ट्रः प्राप्तराज्यः सन् विषासहिः शत्रूणां विशेषेणाभिभविता चाभूवम्। यथा येन प्रकारेणाहमेषां दृश्यमानानां सर्वेषां भूतानां प्राणिनां जनस्य च सेवकस्यामत्यादेश्च विराजानि यथेश्वरो भवानि तथा सपत्नहा विषासहिश्चा भूवमित्यर्थः॥५॥